Morgunblaðið - 07.05.1971, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 07.05.1971, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 7. MAl 1971 Sumorbúðir Heimntrúboðsins Tökum telpur, 6—10 ára, til dvalar. Upplýsingar í síma 16279 milli kl. 5 og 7 næstu daga. Sendisveinn óskast strax. EMEDIAH.F Sími 16510. Nýkomin kjolaefni rifflað flauel froftéefni Glœsilegf úrval Austurstræti 9. Kynnizt tófrum landsins Höfum ávallt til leigu fyrsta flokks langferðabíla til skólaferðalaga. Ennfremur sérstaklega byggða eldhúsbíla með eldunartækjum og ísskápum, þannig að við getum framreitt allan mat fyrir hópa. Veitum alla aðstoð við skipulagningu innan- landsferða. Hafið samband við okkur, þegar þið farið að undirbúa ferðalagið, og við munum gefa ykkur hagstæð tilboð. ÚLFAR JACOBSEN Ferbaskrifstofa Austurstrœti 9 — Sími 13499 — Bókmenntir Framh. af bls. 10. þvi um 1700 hafa þær flestar lengstum verið i byggð — og á mörgum tvibýli og á sumum fleiri búendur — einkum eftir aldamótin siðustu. Þegar svo það er athugað, að búfé var víð- ast aðeins ein kýr, 10—13 kind- ur og einn hestur, samgönguieið ir — ekki aðeins milii byggða- hverfa, heldur og víða nwUi ná grarma — voru erfiðar, torfær- ar og jafnvel hættulegar — og jarðir allar fram á 19. og 20. öld eign kirkna vestur í fjörð- um, konungs eða afkomenda rikra utanhéraðshöfðingja, munu flestir nútíðarmenn undr- ast, að yfirleitt skyldi vera byggð í Sléttuhreppi — og þá einkum norðan Straumness. En svo harðbýlt sem þar var, mun mannfellir hafa verið þar fátíð- ari en í flestum hinum gróður- meiri og búsældarlegri byggð- um landsins, þó að raunar gæti hafis veitt ærið þungar búsifj- ar. Fénaður var með afbrigðum vænn, svo að bæði ær og kýr gerðu betra gagn en viðast ann- ars staðar hér áður fyrrum, og hlunnindi voru mörg og mikil, ekki sizt norðan Straumness. BJargfugl og bjargfuglsegg voru mikil matbjörg, sums stað- ar var nokkur silungsveiði, og þó að hafísinn væri vágestur, fyigdu honum stundum hvalreki og oft aUmikið af sel. Þá var trjáreki ómetanlegur. Rekatré voru notuð sem húsaviður, efni í skip og til eldsneytis og auk þess sem efni í amboð og hús- muni — og einnig smiðisgripi, sem urðu söluvara. Fiskur var og oftast uppi i landsteinum frá þvi snemma vors og þangað til seint á hausti, og þó að brim og ís hömluðu oft sjósókn, ár- aði aldrei svo illa til sjávarins, að þaðan fengist ekki veruleg bjðrg. Minnist ég þess, að hafa bæði heyrt og lesið, að eitt sinn á 18. öld varð slíkt fiskleysi á miðum Dýrfirðinga, að fátækt fólk varð hungurmorða, og þá brugðu Dýrfirðingar við og fóru á nokkrum skipum i ver norður á Hornstrandir. Svo var og það, sem hvergi kemur fram i skrám eða skýrsium, að þá er einokunarverzlunm herti sem mest að íslendmgum, höfðu hin ir afskekktu Hornstrendingar mikið gagn af verzlun við Hol- lendinga og síðar Frakka — og raunar voru lengi síðan við- skipti milli erlendra og inn- lendra skipamanna og bænda á Hornströndum — og þóttu báð- um góð. Sftundum sluppu Horn strendingar við mannskæðar farsóttir, og þegar Móðuharð indin þjáðu svo þjóðina, að fólki fækkaði að miklurn mun, fjölgaði íbúum Sléttuhrepps. Loks ber þess að geta, að fólk- lð þarna norður á veraldarhala varð ekki aðeins sparsamt og nýtið, heldur og ærið glöggt á hvers konar möguleika til bjarg ræðis — og að sama skapi harð- gert og gætt ótrúlegri seiglu, og þjóðleg sagna- og rímnahefð lifði þar góðu lífi, ásamt marg- víslegri þjóðtrú, sem oftar blés æskilegu iífi i Smyndunaraflið, heldur en að hún drægi úr manndómi. Þá var Hornstrend- ingum traust i trúarstyrk séra Hallgríms Péturssonar og svöl- un að þeim hörðu heimsádeilum Vídalíns, sem þeir fæstir fundu sig þurfa til sin að taka en töldu hins vegar maklegar f jár- plógsmönnum og hofmóðsgikkj- um, Svo sem áður getur fjallar seinasti kaflinn í þessari merku bók um orsakir þess, að Sléttu- hreppur eyddist, og styðst höf- undur þar við umsögn gáfaðs og ihuguls Aðalvikings. öll þau rök, sem hann ber fram, eru sannleikanum samkvæm, en hitt er víst, að þær aðgerðir, sem Sléttuhreppingar óskuðu eftir af hendi stjórnarvalda, hefðu ekki dugað til langframa i þvi stór- fellda þjóðfélagslega umróti, sem ör tækniþróun í atvinnuveg unum hefur valdið hér á landi á seinustu þrem áratugum og haft hefur í för með sér kapp- hlaup um fjármagn og fram- kvæmdir og aukið kröfur allra til lífsþæginda, án þess að tóm hafi gefizt til skynsamlegs mats á þvi, hverju gömlu beri að sleppa — og hve mikið sé leggj- andi í sölurnar fyrir sumthvað hið nýja. Samvirkni erfiðra landshátta, gagnger breyting á fyrir vörugeymslu og skrifstofu óskast sem fyrst. Stærð um 300—400 fm. Upplýsingar í síma 17374. j= Electroniskar earom "iknivélar wmm^í. Jí KYNNIÐ YÐUK CANON. Ótrúleg fjölbreytni gerða. Ótrúlega lágt verð. Gæðin fyrsta flokks. Einkaumboð, ábyrgð og þjónusta SKRIFVÉLIN, Bergstaoastrœti 3 símar 19651 og 37330. síldargöngum og skyndilegf þrot óvenju arðbærrar vinnu, sem unnin var sakir þess hild- arleiks, er háður var í veröld inni á árunum frá 1939—1945, olli því fyrst og fremst, að Sléttuhreppur eyddist fyrr og hraðar en aðrar byggðir. En. sama varð ekki löngu síðar uppi á teningnum í Grunnavíkur- hreppi, og mikill medrxhluti áður byggðra býla í Snæf jallahreppi er í auðn. Sama eða svipað er að segja um Hrófbergshrepp 1 Strandasýslu, Auðkúlu- og Ket- ildalahreppa í Arnarfirði og þrjá hreppa Austur-Barða- strandarsýslu. Og það er svo sem hægt að benda á svipað ut- an Vestf jarða. Látraströnd I Suður-Þingeyjarsýslu er eydd að mannfólki, sömuleiðis firð- irnir milli Eyjafjarðar og Skjálf anda, einndg Flateyjardalur og nú síðast Flatey. Byggð hefur stórum eyðzt á Langanesi og i Mjóafirði — og ærið 'fátt byggðra býla er nú í Fróðár- hreppi á Snæfellsnesi, þar sem fjölbýlt var áður. Og ekki má gleyma Selvogi, þó að skortur á samgöngum sé þar síður en svo til baga. Loks er svo það, að jafnvel þar, sem fá eða engin býli hafa farið í eyði, hefur fólkinu víðast fækkað að mikl- um mun, því að nú krefst bú- skapurinn ekki jafnmargra handa og áður. Allir mættum við vita, að í hinum afskekktu byggðum, þar sem lífsbaráttan var ávallt erfið og oftast háskasamleg, hefur al- izt upp tápmikið og viljasterkt fólk, sem hefur ríka hvöt til að bjarga sér og sínum við ger- breyttar aðstæður. Og nú ber ekki fyrst og fremst að spyrja: Hvers vegna eyddist Slétitu- hreppur? — heldur: hvernig tekst að móta og manna það fólk. sem nú er að alast upp i péttbýlinu, þar sem allt. er enn í meira og minna vafasamri og villugjarnri mótun? Þátttaka æsku hinna dreifðu byggða í daglegri lífsbaráttu, allt frá 7—8 ára aldri, þjálfaði viljann, skyldutilfinninguna og vitund- ina um eigin manngildi og þroskaði andlega og líkamlega hæfileika þannig, svo að eitt víð frægt dæmi sé tekið, að menn almennt — ekkert úrval — hurfu æðru- og hiklaust frá konu og börnum út í vonzku- veður um hánótt að verartlagi og unnu það afrek að bjarga heilli erlendri skipshöfn, sem strandað hafði skipi sínu undir Látrabjargi — afrek, sem nú er ekki lengnr hægt að vinna! Mér er það fyllilega ljóst, að margt og mikilvægt er nú gert á sviði fræðslu- og félagsmála, sem á að búa íslenzka æsku- menn þannig undir lífið við sí- breytilegar og oft ófyrirsjáan- legar aðstæður, að þeir hafi til að bera þá þekkingu og þá sam- félagslegu þjálfun, sem fái borg ið íslenzkri menningu og sjálf- stæði. En vegurinn fram undan er ef til vill viðsjálli en nokkru sinni áður, þrátt fyrir öll þæg- indin og velsældina, því að það, sem mest er undir komið, ábyrgð artilfinning og raunhæfur mann dómur, kemur nú ekki í jafn- rikum mæli af sjálfu sér og þeg- ar þetta tvennt var ófrávíkjan- legt skilyrði þess, að menn fengju borgið lifi sínu og sinna frá ári til árs. Á því mun enginn vafi, að margur Sléttuhreppingur sér nú í ævintýraljóma svifa yfir eyddri byggð hinn hvita örn Jónasar Hallgrímssonar . . . En saga íslenzku þjóðarinnar og menningarlegt afrek hennar í þágu norrænna og jafnvel allra germanskra þjóða virðist mér alltaf hálfdularfullt ævintýr, og þó að ég vilji ekki, að hafarn- arstofninn deyi út hér á Is- landi, er mér þó erai annarra um það, að hinn hvítl örn, ímynd íslenzkra náttúrutöfra og ævintýralegrar baráttu og af- reka lítillar þjóðar, megi nú svífa yfir íslenzku þéttbýli sem tákn og fyrirboði mikiilar og heiliarikrar framtíðar. Guðmundur Gíslason Ilagalín.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.