Morgunblaðið - 10.11.1974, Side 11

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 10. NOVEMBER 1974
11
Ólafur Rúnar Þorvarðsson
margumræddu. Þau svöruðu
spurningunni þannig:
Töldum þetta
fræðslumynd
— I upphafi héldum við, að
þessi mynd ætti að vera fræðslu-
mynd um sjávarpláss en annað
kom upp á teninginn þegar mynd-
in var sýnd. Og við viljum taka
það fram, að til að gera raunhæfa
mynd af litlu sjávarplássi á ís-
landi, hefðu höfundarnir átt að
fara eitthvað lengra frá Reykja-
vik.
Ef eitthvað sérstakt hefði átt að
koma fram, sem greinir sjávar-
pláss frá öðrum stöðum, þá var
óþarft að vera sífellt að staglast á
herstöðinni, sem við verðum
ekkert vör við i Grindavik, því
herstöðin á Keflavíkurflugvelli
tengist aðeins sjávarplássunum á
Suðurnesjum, en ekki öllum
sjávarþorpum landsins, eins og
myndin gefur til kynna, ef fara á
eftir skýringartexta í upphafi
myndarinnar. Formálinn að
myndinni hefði frekar átt að vera
NATO-Grindavik. Þeir félagar
Ólafur Haukur og Þorsteinn
komu við i bókabúð i okkar eigu.
Við viðurkennum fúslega, að
þetta er ekki glæsileg bókabúð og
lengi hefur staðið til að byggjá
nýtt hús, en þvi miður hefur ekki
verið rekstursgrundvöllur fyrir
slika búð hér enn. Hinsvegar neit-
um við þvi, að útvarp hafi verið i
gangi i verzluninni þegar þeir fé-
lagar komu og þaðan af síður, að
stillt hafi verið á Kanann. Það
gerum við ekki á þessu heimili.
Þá sáum við þá félaga bograst nér
í götunni og taka myndir af hús-
inu, en ekki gátu þeir bankað upp
á, komið inn og rætt við okkur,
skoðað bækur og málverk í okkar
eigu, en myndin gefur í skyn, að
Grindvíkingar eigi engin mál-
verk, sem er helber vitleysa. Þá
sýna þeir innsiglinguna í veltu-
brimi, eins og það er 1—2 á ári.
Þannig er gefíð í skyn, að svona
sé sjólagið alltaf í Grindavik.
Vissulega vinnur fólk mikið
hérna, en það tekur sér líka löng
frí. Sennilega eru fáir, sem ferð-
ast jafn mikið, jafnt innanlands
sem utan, og sem dæmi um það
má nefna, að 60 Grindvíkingar
voru samtímis á Mallorca í sumar.
F atamarkaðarnir
vitleysa
Hjónin Hulda Emilsdóttir og Halldór Ingvarsson ásamt syni sínum Jóni Emil.
hagræða efninu til þess að þjóna
fyrirfram ákveðnum tilgangi. Það
má segja í sambandi við menn-
ingarlífið i bænum, að þeir hafa
hvergi neina tilburði i frammi til
þess að kynnast þvi. Ég held, að ef
þeir hefðu haft einhvern vilja til
að lýsa því sem kallað er menn-
ingarlif í sjávarþorpi, þá hefði
árangurinn orðið í Grindavík
hvorki verri né betri en almennt
gerist, en svo mikið er vist, að hér
sem i öðrum sjávarplássum fer
fram all veruleg félagsstarfsemi,
sem er kannski ekkert minni að
vöxtum eða menningarlegu inn-
taki heldur en er á stærri stöð-
unum. Hún er aðeins timabundn-
ari, meira háð atvinnulifinu.
Ég tel þess vegna, að myndin
hafi sjálf ekki verið menningar-
leg í þeim skilningi, sem almennt
er Iagður i orðið menning, en sé
sá orðabókarskilningur hafður á
menningu, sem annar höfunda
notaði í umræðunum á eftir sýn-
ingu þáttarins, að menning sé
það, sem skilur mennina frá dýr-
um, er myndin kannski menn-
ingarleg.
Þá leituðum við til Rúnars
Gunnarssonar kvikmyndagerðar-
manns og inntum eftir áliti hans
á myndinni og fer svar hans hér á
eftir:
í leit að
menningarleysi
„Fiskur undir steini“ var tæp-
lega það, sem ég vil kalla Fisk
undir steini. Áróður ofaná áróður
væri nær sanni að kalla þessa
mynd þeirra félaga Þorsteins og
Ólafs Hauks. Það fór ekkert á
milli mála hver tilgangur mynd-
arinnar var, enda hvatti Þjóð-
viljinn lesendur sína óspart til að
sitja fyrir framan „kassann" í
kynningu sinni á sjónvarpsefni
vikunnar framundan. Það var
leitt fyrir linukommana, að þessi
fyrsta mynd þeirra félaga skyldi
hafa verið þvílík einhliða áróðurs-
mynd, að varla verður hægt að
horfa á framleiðslu þeirra fé-
laganna i framtiðinni öðruvisi en
með lituðum glerjum, sem filtera
út rauða litinn.
Hvers vegna völdu þeir sjávar-
þorp á Reykjanesi, sem nánast er
útborg Reykjavíkur? Hvers vegna
kynna þeir félagarnir Grindavík
og Nató samtímis? Hvers vegna
fullyrða þeir, að engin menning
sé á þessum slóðum? Það er að
vísu ekki atvinnuleikhús í
Grindavík. En hvað um það.
Menning er fólk og mannleg sam-
skipti. Þar sem fólk talar saman
er t.d. menning. Sókrates hlúði
allvel að menningu síns tima með
orðin ein að vopni. Hafði fólk í
Grindavík virkilega ekkert að
segja? Þeir Ólafur Haukur og
Þorsteinn gleymdu að kanna þaó.
Aðalpersóna myndarannar ráfaði
að vísu um göturnar i Grindavik
án þess að yrða á nokkurn mann,
en það mun hafa verið af „tækni-
iegum" orsökum. Kvikmyndin
— Þeir félagar komu hingað á
þeim tima, sem allir eru að vinna.
En það er ansi hætt við, að þessir
piltar gætu ekki gengið bispertir
með kvikntyndavélar uni öxl,
nema því aðeins, að fólkið ynni
mikið víðast hvar á landinu. Þá
minnast þeir ekki á þá félags-
starfsemi, sem hér fer fram, og ef
miðað er við höfðatöluna, þá er
hætt við, að t.d. fleiri Grindvík-
ingar sæktu þær málverkasýn-
ingar, sem hér eru, en Reykvik-
ingar samsvarandi sýningar þar.
— Ekki má heldur gleyma fata-
markaðnum, sem þeir töluðu um í
myndinni. Slíkur markaður hefur
ekki verið haldinn hér í fjölda
mörg ár, og þvi síður, aó fólki hafi
verið gefið frí úr vinnu til aó
sækja slíka markaði.
Halldór Sigurðsson verkstjóri í
Hraðfrystihúsi Grindavíkur svar-
aði spurningu okkar á þessa leið:
Veit ekki hvað
þeir kalla
menningu
Höfundarnir komu hingað i
vetur og sögðu okkur, að þeir
væru að taka heimildamynd, og í
því skyni fengu þeir að m.vnda
hér í frystihúsinu. Þeir byrjuóu á
að gefa í skyn, að Grindavik sé
Kanabæli. Setja inn tal frá sjón-
varpinu og útvarpinu en tilfellið
er, að hér sést helzt aldrei
Framhald á bls. 23
Eiríkur Alexandersson
sækja málverkasýningar og t.d.
fólk í Reykjavík. Við bara förum
til Reykjavíkur á sýningar og i
leikhús og þar kaupum við mál-
verk. Hitt er svo annað mál, að ef
þessum mönnum finnst svona
mikill menningarskortur á
staðnum, ættu stjórnvöld að sjá
um, að hluti þess, sem bærinn
leggur til í þjóðarbúið, verði
tekinn til baka, þannig að við
gætum haldið uppi einhverju
menningarlifi í stíl við félagana
tvo úr Reykjavík, og sennilega
þyrftu fleiri staðir úti á landi að
fá skerf úr stóru kökunni, sem
þeir hafa búið til. En þegar talað
er um menningarleysi hér, má
benda á það, að hér í Grindavík
hafa starfað margir þjóðkunnir
listamenn eins og t.d. Sigvaldi
Kaldalóns og Gunnlaugur
Scheving. Og þá má benda á það,
að meira en helmingur þeirra,
sem hér ljúka skyldunámi, fer í
framhaldsnám annarsstaðar. Þeir
félagar hefðu getað tekið svona
mynd, hvar sem er á landinu, t.d. í
Reykjavík, — bara með þvi að
nota sama hugarfar.
Hjónin Hulda Emilsdóttir og
Halldór Ingvarsson koma nokkuð
við sögu í myndinni, því þau eiga
fína húsið, sem sýnt er og spurt
hvort það geti verið, að fólk elsk-
ist meira f svona góðum húsum.
Ennfremur eiga þau bókabúðina
var nefnilega tekin þögul. Talið
og menningin kom því ekki frá
Grindavik, heldur frá þeim höf-
undunum sjálfum. Myndin
fjallaði ekki um menningu í
Grindavík, heldur þjóðfélagslega
og pólitíska komplexa tveggja
ungra reiðra manna í Reykjavík.
Hve langt má
ganga
Annars verð ég að segja, að það
gleður mig, að þessir ungu menn
skyldu hafa kjark til að hrópa
pólitiska skoðun sina í sjónvarpið,
og vona ég, að einhverjir hægri-
menn fái sömu tækifæri og þeir,
þannig að mótvægi myndist.
Að lokum ein spurning til um-
hugsunar. Hversu langt má ganga
í rangfærslum og áróðri undir því
yfirskyni, að verið sé að vekja
fólk til umhugsunar um þjóð-
félagsmál?
Olafur Rúnar Þorvarðsson
kennari í Grindavík svaraði
spurningunni þannig:
Ekkert atriði
jákvætt
Mér finnst það liggja i augum
uppi hvernig mynd þessi er til
komin, og í henni finnst ekkert
annað en áróður, sem á að þjóna
ákveðnum tilgangi. Þessi mynd
átti að lýsa menningarlifi í sjávar-
plássi á íslandi. Hún gerir það alls
ekki og það er ekkert atriði i
myndinni, sem er jákvætt. Dæmið
var reiknað áður en myndin var
tekin og síðan hafa þeir félagar
haldið sig við þessa vitlausu út-
komu.
í myndinni er dregið fram allt,
sem hægt var að finna i Grinda-
vík, það er aó segja ef hægt var að
gera það neikvætt og yfirleitt
voru flestir hlutir falsaðir. En
aftur á móti er þagað um það, sem
telst til menningarauka hér. Það
geta t.d. ekki öll byggðarlög i
landinu státað af því að hafa tón-
listarskóla. Ekki er heldur minnzt
á þau félög, sem hér starfa, i
myndinni og sum starfa með mikl-
um blóma. Þá má nefna stað eins
og sundiaug.
Myndin var aðeins látin sverta
staðinn. Sagt var, að við þræl-
uðum myrkranna á milli til að
geta lifað í nýjum flottum húsum.
Þetta er hrein árás á hinar vinn-
andi stéttir i öllum sjávarplássum
á landinu. Ég hef haldið, að þess-
ar stéttir ættu þaó sízt skilið og
það frá þessum mönnum, sem
telja sig vera að vinna að mál-
efnum verkalýðsins.
Eigum líka
málverk
Myndin fjallar að nokkru um
málverkasýningar. Um það verð
ég að segja, að Grindvíkingar
hafa eins mörg tækifæri til að