Morgunblaðið - 10.11.1974, Blaðsíða 30

30
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 10. NÓVEMBER 1974
Spjallað við
Ólafíu (Lóu)
Torfadóttur í
Sandgerði um
ráðskonustörf
í verbúð
fyrir 30 árum
—P
„Á þeim tfmum þurfti maður
að baka eftir áttum, það mátti
ekki vera of hvasst og ekki of
mikið logn, þvf að þá skilaði
gamla kolaeldavélin brauðinu
ekki bökuðu, þannig að yfirleitt
varð það þrautalendingin, að ég
bakaði á nóttunni," sagði Ólaffa
(Lóa) Torfadóttir matráðskona
hjá Miðnesi H/F í Sandgerði, er
við hittum hana að máli til að
fræðast hjá henni hvernig það
hefði verið að vera ráðskona fyrir
heilan bát f lítflli verbúð fyrir 40
árum f Sandgerði.
Ólafía mun eitthvað vera komin
á 7. áratuginn en við ræddum lítið
um aldur í spjalli okkar, því að
hún er ein af þessum sfungu og
kátu dugnaðarforkum, sem ekki
láta deigan síga þótt almanakið
gefi til kynna, að tími sé kominn
til að hægja aðeins á.
— Hvernig æxlaðist það, Lóa,
að þú réðst þig í ráðskonu starfið?
— Mig minnir, að það hafi ver-
ið árið 1934 eða 35. Ég hafði verið
vinnukona hjá Pétri Guðmunds-
syni í Málaranum og fékk í kaup
50 krónur á mánuði, sem var
hæsta vinnukonukaup, sem
þekktist á þeim árum. Móðir mín
bjó þá á Barðaströnd, bláfátæk
ekkja með fullt hús af börnum, en
við vorum 12 systkynin. Ég er
fædd og uppalin á Barðaströnd-
inni á Skriðnafelli hjá afa mínum
og ömmu. Það átti að ferma bróð-
ur minn næsta vor, en það voru
ekki til peningar til að kaupa
fermingarfötin fyrir. Ég fór að
líta í kringum mig eftir betur
launuðu starfi og frétti þá, að það
vantaði ráðskonu fyrir bátinn
Egil Skallagrímsson, sem Guðni
heitinn Jónsson átti og gerði út
frá Sandgerði. Nú ég fékk starfið
og ég man glöggt, að ég þurfti að
vaða snjóinn upp í miðja leggi að
verðbúðinni, er ég kom suðureftir
til að byrja að vinna. Þá var ég
eitthvað komin yfír tvítugt.
— Hvernig var aðstaðan og að-
búðin?
13 1 einu herbergi
— Hver bátur hafði eitt her-
bergi í verðbúðinni og ég man, að
á mínum gangi voru 7 herbergi. í
hverju herbergi voru 13 hákojur,
12 fyrir karlana á bátnum og ein
fyrir ráðskonuna, og fyrir hana
var tjaldað. Ég var nú ekki sér-
lega hrifin af því að þurfa að sofa
innan um karlana, en það var
ekki um neitt annað að ræða. Á
miðju gólfi var borð og úti í horni
kolaeldavél, þar sem öll elda-
mennska fór fram. Frammi á
gangi stóð svo vatnstunna og
þangað báru karlarnir vatnið
fyrir mig. Á herberginu, sem hef-
ur líklega verið um 20 fermetrar,
var aðeins einn gluggi á súðinni
og auðvitað var ekkert rafmagn
komið þá, en einn lampi hékk í
loftinu.
— Hvernig var vinnudeginum
hjá þér háttað?
— Ég fór eldsnemma á fætur
til að elda morgunmatinn og var
yfirleitt að langt fram á nótt. Það
þurfti auðvitað að gefa þeim að
borða á matmálstímum, útbúa
bitakassana fyrir sjómennina, þvo
af þeim öllum og svo þurfti ég oft
að færa körlunum, sem I landi
voru, kaffi og með því, er þeir
„ Taktu ekkertmark
á okkur þótt við
segjum þér að fara
til fjandans ”
Lóa fyrir neðan gluggan á her-
berginu, sem hún bjó f sem ráðs-
kona með 12 karlmönnum.
voru að beita eða gera að aflanum
og svo auðvitað að þrífa. Það var
oft erfitt með þrifnaðinn, því að
þeir voru misjafnlega finir í um-
gengnisvenjum blessaðir og sum-
ir áttu það til að koma vaðandi
inn á mitt gólf í drullugallanum,
oft úr rigningu eða snjókomu, og
það var fljótt að segja til sín í litlu
herbergi.
— Það hafa verið fleiri ráðs-
konur á ganginum?
— Já, það var ein stúlka í
hverju herbergi og með okkur var
góð vinátta og samstarf, sem gerði
þetta allt léttara og vistina
skemmtilegri.
„Þá þorði maður ekki... “
— Hvernig var svo að búa með
körlunum?
— Það var nú svona upp og
ofan, það voru misjafnir sauðir í
hópunum þá þrjá vetur, sem ég
var við þessi störf. Það var oft
erfitt, þegar böll voru og kenderí.
Þá þorði maður ekki að sofa nema
í fötunum og oft sváfum við sam-
an tvær ráðskonur til halds og
trausts hvor annarri. Einn vetur-
inn, sem ég var þarna, voru 8
karlar í fæði hjá mér, 4 Aust-
firðingar og 4 Vestfirðingar Aust-
firðingarnir voru mestu Ijúf-
menni, en Vestfirðingarnir, sem
voru frændur og vinir, voru ansi
róstursamir með víni. Þeir voru
þó alltaf góðir við mig, en það
kom fyrir, er Bakkus var kominn
of mikið i spilið, að þeir brutu allt
og brömluðu inni í herberginu og
þrifu þá það, sem næst var hendi
til að kasta. Ég var önnur ráðs-
konan þeirra þennan vetur, hin
hafði verið hjá þeim í viku, er
þeir sögðu henni á éinu kenderí-
inu að fara til fjandans. Morgun-
inn eftir var hún horfin, þótt ég
viti ekki hvort hún tók þá bókstaf-
lega. Þeir sögðu því alltaf við mig,
er þeir voru að byrja drykkju, að
ég skyldi ekkert mark taka á þeim
þótt þeir segðu mér að fara til
fjandans. Ég tók tillit til þess,
annars hefði ég ekki verið út vik-
una.
Langir vinnudagar
— Var ekki starfið erfitt?
— Jú, þetta var oft ansi erfitt,
en maður var vanur því í þá daga
að þurfa að vínna og kvarta ekki
yfir aðstöðunni. Það verður h'ka
að taka með í reikninginn, að 100
krónur á þeim árum voru miklir
peningar. Vínnudagurinn var
langur og oft þurfti maður að bíða
með matinn alveg fram undir
miðnætti og svo var að þrífa og
síðan oftast bakað á nóttunni,
eins og ég sagði 1 upphafi.
— Hefurðu búið í Sandgerði
upp frá þessu?
— Ekki alveg samfleytt, en ég
kynntist manninum njinum
Ármanni Guðjónssyni, lítillega
fyrsta veturinn og við erum nú
búin að vera gift í rúm 35 ár. Ég
var fyrst 3 vetur í Sandgerði, fór
svo burtu einn vetur, en kom
aftur og gifti mig og fór að búa.
Þá vann ég í fiski í mörg ár, en
hef nú verið ráðskona hjá Miðnesi
í ein 6—7 ár og var búinn fyrir
þann tíma að vinna hér í eldhús-
inu í nokkur ár.
— Hvað er margt hjá þér í mat
núna, þegar mest er?
— Ætli það séu ekki 40—45
manns.
Og fötin kostuðu 100 kr.
— Ertu ekkert farin að þreyt-
ast?
— Ég er auðvitað stundum
þreytt, en mér hefur tekizt
furðanlega að synda í gegnum
þetta, ég hef átt gott með að um-
gangast fólk og hef gaman að því
sagði Lóa að lokum og hló við.
Áður en við kvöddum fór Lóa
með okkur niður I verbúðina, þar
sem hún byrjaði ráðskonustarfið
sitt fyrir 40 árum og sýndi okkur
herbergið. Þá aðeins viku áður
hafði gömlu kolaeldavélinni verið
hent og við sáum leifarnar af
henni liggja niðri í fjöru. Lóa
sýndi okkur hvernig aðstaðan var
og það var næsta erfitt fyrir
blaðamanninn að gera sér í hugar-
lund hvílíkt líf það hefur verið
fyrir ráðskonurnar á þeim timum,
1 einu herbergi, með litlum kvist-
glugga, 12 karlmenn i fæði og
þjónustu, ekkert rafmagn, ekkert
rennandi vatn og eina kolaelda-
vél.
Þegar við vorum að renna úr
hlaði mundum við allt i einu eftir
fermingarfötunum, sem ollu því
að Lóa fór til Sandgerðis og við
kölluðum til hennar og spurðum
hvort hún hefði getað keypt föt-
in? „Já, já, og þau kostuðu 100
krónur.“ — ihj.
— Skýin þéttast
Framhald af bls. 22
lézt vissu margir vinir hans, að
hann var að vinna að stóru
skáldverki.
Solzhenitsyn bendir á, að
Sholokov hafi allar stundir
verið ófáanlegur til að birta
nokkur frumdrög að bókinni og
skýrði frá því tilneyddur fyrir
mörgum árum, að allar minnis-
bækur hans og frumdrög hefðu
brunnið árið 1942. Solzhenitsyn
leggur ekki síður en Barron
áherzlu á sem sterk rök, að
„Lygn streymir Don“ sé einu
bókmenntirnar, sem skrifaðar
hafa verið á reikning
Sholokovs, og telur það eins-
dæmi I bókmenntasögunni, að
ungur maður, sem skrifað hafi
slíka bók, hafi síðan ekki getað
sent frá sér nema miðlungs
bækur eins og þær, sem allar
stundir síðan hafa komið frá
Sholokov.
Þá er bent á, að enda þótt
Sholokov hafi aó mestu leyti
reynt að leiða hjá sér að svara
þeim, sem hafa borió honum
ritstuld á brýn, hefur hann
einu sinni neyðzt til að gefa
yfirlýsingu um málið. A henni
var þó lítt að græða og var þar
að sjálfsögðu talað um áróður
endurskoðunarsinna og víta-
verða lygaherferð, sem beindist
gegn hagsmunum Sovétrikj-
anna.
Af öllu má ljóst vera: höf-
undur handritsins að „Lygn
streymir Don“ er ekki hand-
bendi sovézkra stjórnvalda,
KGB-maðurinn Mikhail Sholo-
kov, sem þá bókmenntaverð-
laun Nóbels fyrir verkið.
Nýkomnir
Danskir dömu,
herra, og barna
inniskór.
Vandað og
fallegt úrval
VE RZLUNIN
GEísm
Vestugötu.