Morgunblaðið - 20.08.1977, Blaðsíða 17

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 20. AGUST 1977
17
'
yVYNDUSTARSYRPA
Samkvæmt nýbirtri auglýs-
ingu Listasafns Islands munu
kosningar hinna ráðgefandi að-
iala varðandi listaverkakaup til
safnsins auk ýmissa annarra at-
hafna, standafyrir dyrum. Tim-
inn líður hratt, þvi að mér
finnst skammt frá síðustu kosn-
ingum, sem eru mér í fersku
minni fyrir það tvennt, að ekki
náðist vitanlega félagsleg sam-
staða um nýjan mann í safnráð
í stað þess er út gekk og þau
má) voru að mestu afgreidd í
gegnum síma, — svo og það að
einungis greiddi um helmingur
vísast skapa meiri festu og örva
fundarsókn ef þannig væri að
málum staðið og jafnan horft til
félagslegrar samstöðu svo langt
sem náð verður.
Spyrji nú einhver, hví ég
reifi þessi mál hér, þá er því til
að svara að á félagsfundum nær
maður í besta falli til þriðjungs
félagsmanna og engra er fyrir
utan standa...
Lista- og minjasöfn
„Líkhús eða listmiðlar“
Þeir Sigurður A. Magnússon
listaverka og sjá um að þau sem
uppi eru búi jafnan við rétt
skilyrði varðandi hita og raka.
Hér er um visindagrein að
ræða og þeir sem vilja gerast
hlutgengir á því sviði þurfa að
ganga i gegnum langt og
strangt nám. Framfarir í þess-
ari vísindagrein hafa verið stór-
felldar á síðustu árum, enda má
segja að menn hafi hér virkjað
tæknina til fulls í þjónustu sína
og fara hinar ótrúlegustu sagn-
ir af afrekum ýmissa töfra-
manna í þessu fagi, svo sem
ósjaldan er getið um í fjölmiðl-
Myndlist
eftir BRAGA
ASGEIRSSON
fram, sem ég vissi raunar fyrir,
að hvarvetna teljast Listahá-
skólar meðal mikilvægustu
grundvallarstofnana allrar
æðri menntunar. Þá hefur sú
spurning þráfaldlega komið
upp, hvort ekki sé tímabært að
koma myndlistarfræðslu hér-
lendis á háskólastig. Væri
örugglega farsælla að flytja inn
i landið ábyrgðina á mótun list-
hönnuða hvers konar og mynd-
listarmanna, og þá jafnframt að
geta útskrifað arkitekta og list-
fræðinga. Þetta væri ekki ein-
asta þjóðhagslegur ávinningur,
þeirra atkvæði er til þess höfðu
rétt. Þykir mér slikt áhuga- og
andvaraleysi alvarlegt fyrir-
bæri því að frekar hefði mátt
búast við að þorri þeirra
greiddi atkvæði í jafnmikilvæg-
um kosningum. Umræður um
störf og skipan Safnráðs mættu
gjarnan vera meiri en nú ger-
ist, en undirróður minni. Eðli-
legt er að menn skipist hér i
raðir og fylki sér um ákveóna
menn — slíkt er heilbrigt, en
það sem gerðist við síðustu
kosningar, að menn vissu ekki
fram á siðustu stundu um
hvern samstaða hefði náðst, má
ekki henda í annað sinn því að
það býður ólýðræðislegum
vinnubrögðum heim. Hér er
ekki verið að deila á neinn ein-
stakan heldur það alvöruleysi
sem kemur hér fram af hálfu
myndlistarmanna við mikils-
varðandi val til ábyrgðarstarfa.
Hvi ekki að reyna hér próf-
kjör svo að almennur vilji FÍM-
manna svo og utanfélagsmanna
komi fram, og síðan velja milli
þeirra er flest atkvæði hljóta,
svo sem reglur lýðræðis bjóða?
Máski gætu slík prófkjör hleypt
nýju lífi i aðalkosningarnar.
—Hér má um leið víkja að því
af gefnu tilefni, að inntaka
nýrra félaga FlM hlýtur að
varða alla félagsmenn en ekki
einungis þá sem sjá sér fært og
hafa geð til að mæta á aðalfund-
um. Sjálfsagt er að kynna
félagsmönnum öllum með rúm-
um fyrirvara umsóknir sem
berast um upptöku í félagið og
gefa öllum kost á að neyta hér
atkvæðaréttar er staðið hafa
skil á félagsgjöldum. 1 víðara
samhengi má einnig minna á,
að frammi fyrir fyrirfram-
ákvörðuðum málum standa
menn að hálfu fjötraðir — öll
umræða er nauðsyn. Það myndi
rithöfundur og Þór Magnússon
Þjóðminjavörður hafa vakið
upp hressilegar og nauðsynleg-
ar deilur um varðveizlu forn-
minja og listaverka. Tilefnið
var Kjallaragrein eftir Sigurð í
Dagblaðinu 23. júlí sl., er bar
ofangreinda fyrirsögn „Likhús
eða listmiðlar“, en frumkveikj-
an var þó ummæli Frank Ponzi
listfræðings um skyld mál i við-
tali við hann í Lesbók 10. april
sl.
Mig hefur lengi stórfurðað á
að þessi mál skuli ekki fyrr
hafa komið upp á yfirborðið í
ríkari mæli. — Ég hef nokkrum
sinnum vikið að þessu efni i
pistlum mínum hér í blaðinu en
aldrei í sjálfstæðri grein, enda
hef ég hér ekki þá faglegu
þekkingu sem t.d. Frank Ponzi.
Engum getur þó dulizt að varð-
veizlu þjóðminja- og listaverka
er hér víðast stórlega ábótavant
og vita sennilega fæstir íslend-
ingar hve hér er um mikilvægt
mál að ræða. & Uppboðshald-
ari nokkur sagði t.d. í blaðavið-
tali í vor; „að munurinn á
myndverkum og bílum væri sá,
að myndverkin þyrftu ekkert
viðhald" (!) — Hér skipar fá-
fræðin öndvegi þvi að fátt er
t.d. jafnviðkvæmt komi til röng
meðhöndlun sem myndverk, en
hér kemur að sjálfsögðu til önn-
ur tegund viðhalds en á bifreið-
urn, og hvað skyldi t.d. Lista-
safn Islands hafa þurft að
greiða mikið fé fyrir viðgerðir
og hreinsun listaverka frá
fyrstu tíð?
Varðveizla og rétt meðhöndl-
un listaverka er mikið mál og
stór útgjaldaliður fyrir flest
listasöfn, enda hafa mörg
þeirra á sínum snærum valið lið
færustu fagmanna er einungis
starfa að viðgerð og viðhaldi
um. Að sjálfsögðu þurfa allir
viðkvæmir minjagripir og lista-
verk og búa við rétt hita- og
rakastig og fólk innleiðir
skemmdir slíkra gripa með því
t.d. að yfirgefa íbúð og loka um
leið fyrir hita. Slík eru áhrif
kulda, raka og raunar einnig of
mikils sölarljóss. Hér er annars
margs að gæta og væri fróðlegt
að fá greinargott viðtal um
þessi mál við fagmenn á borð
við nefndan Frank Ponzi.
Mér er ekki kunnugt um
hvort nokkur sérfræðingur á
þessu sviði er á vegum Þjóð-
minjasafnsins, en enginn slikur
mun á vegum Listasafns ís-
lands, og geymsla þess með öllu
óhæf, — þar liggja myndverkin
undir skemmdum vegna
þrengsla og kulda. Hér þarf að
koma til vel búin geymsla í
hinu væntanlega safnhúsi og
kalla þarf til færustu sérfræð-
inga um hönnun geymslunnar.
Þá er brýn þörf á að ráðinn
verði til safnsins fagmaður á
þessu sviði til að gera við a.m.k.
smærri galla á myndum og það
á velbúnu sérhönnuðu verk-
stæði til slikra starfa...
— Varðveizla listaverka og
uppsetning þeirra eru óskyld
mál, — safn sem hefur slíkan
fullkominn búnað getur verið
„líkhús" að öðru leyti. Hér er
komið að öðru og gjörólíku
sviði og hér koma til aðrir fag-
menn með allt aðra menntun.
Nýiega var sýnd hér í sjónvarpi
mynd frá sýningu á verkum
Thorvaldsens í Köln. Var hér
um merkt og eftirminnilegt
framtak að ræða sem mikla at-
hygli hefur vakið þegar, þótt
gerst hafi á þessu ári, þvi senni-
lega hafa myndir listamannsins
s^aldan eða aldrei notið sin bet-
ur en á þessari sýningu. Hér
var leikur ljóss og s4|igga virkj-
aður á meistaralegán hátt til
áherzlu á hinum sérstök^ form-
ftm í hverri mynd fyrir sig. Mið-
að við þessa sýningu er virðist
hafa gert myndir Thorvaldsens
ýirkar í nútímanum er Thor-
valdsensafnið í Kaupmanna-
höfn líflítil stofnun og þó ólikt
lífmeiri en fyrr á árum. — Og
hér i Reykjavik eigum við safn
er Hnitbjörg nefnist og er allra
safna óaðgengilegast og nær
því að líkjast grafhýsi en virku
safnhúsi. ..
Rétt er sem Sigurður segir,
að Þjóðminjasafnið sé óyndis-
leg bygging, en ég samþykki
ekki með öllu þann framslátt,
að þar hafi íslenzk list fortíðar
og nútíðar verið kviksett. Vís-
ast má í mörgum tilvikum koma
hlutunum betur fyrir og skipu-
legar en minna má á, að húsið
sjálft bindur hendur þeirra er
þar starfa. Aðkallandi eru
breytingar á húsinu í náinni
framtíð t.d. er Listasafnið flyt-
ur burt, og væri rétt að hefja
strax að hanna slíkar breyting-
ar á teikniborðinu. Útitröppur
hverfi, þær eru móðgun við fót-
veikt fólk og bæklað, — inn-
gangur kæmi þá frá jarðhæð og
svo þyrfti lyfta að vera á milli
hæða. Þetta eru frumskilyrði
þess að fleiri en fullhraustir
geti skoðað og notið safnsins —
um innri breytingar vísast til
sérfræðinga. ..
Myndlistar-
háskóli
Sá er hér ritar hefur lengi
unnið að þvi með öðrum að
móta ný lög fyrir Myndlista- og
handíðaskóla íslands og i þvi
sambandi rannsakað stöðu
listaskóla i skólakerfum meðal
menningarþjóða. Það kemur
heldur hlyti það einnig að efla
tilfinningiT fyrir séríslenzkum
arfi og stílsmótun á sem flest-
umsviðum. Tengslin við um-
heiminn myndu siður en svo
minnka ef rétt er á málum hald-
ið og frekar aukast þvi að eng-
inn skortur er á hámenntuðu
erlendu úrvalsfólki sem taka
vildi að sér kennslu i hinum
aðskiljanlegustu listgreinum.
Kennslukrafta má sem sagt í og
með flytja inn í landið í formi
gestaprófessora til að efla og
styðja það sem íslenzkt er i stað
þess að senda héðan til útlanda
nemendur sem í mörgum tilvik-
um koma heim sem „spakvitrir
naflastrengir", útlendari en út-
lendingar. . .
I beinu framhaldi af því sem
ég sagði fyrr um varðveizlu
myndverka er brýn þörf á
stofnun deildar í efnistækni,
sem íslenzk myndlist myndi
njóta góðs af. Hér er átt við
handfasta, en ekki einungis
fræðilega menntun innan fags-
ins, t.d. að rifa liti, búa þá til úr
náttúrulegum efnum og vera
hér með hvers konar tilrauna-
starfsemi varðandi séríslenzk
náttúrueinkenni, — búa til lér-
efts- og aðra grunni, svo og
vinnu i hvers konar hliðarefn-
um og við gerð veggmynda
m.m. Hér eru, svo sem ég hef
fyrr vikið að, erlendir fagmenn
boðnir og búnir til aðstoðar og
að miðla reynslu sinni. Það er
nefnilega í eðli sínu allra hagur
að myndverk séu gerð af sem
bestri efnislegri þekkingu, og
slikt kemur í veg fyrir mistök
og ótímabærar skemmdir.
Stofnun myndlistarháskóla
myndi vissulega valda straum-
hvörfum um listræna menntun
og þroska landsmanna, — opna
ótal leiðir til aukinnar listmiðl-
unar.