Morgunblaðið - 24.11.1978, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 24.11.1978, Blaðsíða 24
24 MORGUNBLADID, FÖSTUDAGUR 24. NÓVEMBER 1978 / öðru bindi bókaflokksins um hernámsárin eru endurminningar Guölaugs Guðmundssonar frá stríðsárunum, en hann stundaði þá leigubifreiða- akstur. Nefnist bókin Jístir x aftursæti", en útgefandi er Örn og Örlygur. Fer hér á eftir einn kafli bókarinnar, '„>> „Karlmenn eru svín Það var vor. Björt vornóttin vur uð taka í sig ljós dagsins. Það var logn og kyrrð, götur auðar og hús með lokuð augu. Fyrir alla glugga var dregið. Vél bílsins rauf þögnina úr miðbæn- um til Njarðargötu. I stuttri hliðargötu við steinhús með tröppum upp á fyrstu hæð nam é)í staðar. Eg drap á vélinni og flautaði ekki, en um [>að var beðið. Eg horfði á dautt húsið. Vandlega var dregið fyrir alla glugga þess og í því var enga hreyfingu að sjá né heyra. Rotta skaust yfir götuna inn í garð við húsið og hvarf. „Þetta verður plattúr", huíísaði ég. „Hann eða hún hafa sofnað aftur." En brátt hreyfðist hurðar- húnninn og dyrnar opnuðust hægt og hljóðlaust. Það var greinilega gert af ásettu ráði. Maður kom út. Hann lokaði dyrum ekki á eftir sér, en stóð á stigapullinum fyrir utan og horfði liátt út í vormorguninn yfir húsin í kring eins og þau kæmu honum ekki við. Mér gaf hann bendingu með hendi um að bíða. „Þessi maöur lítur ekki lágt", hugsa ég um leið og ég virði hann vandlega fyrir mér. Hann var hár og vörpuleg- ur með barðamikinn svartan hatt á höfði og bar gullspangar- gleraugu og í dökkum frakka, er fór vel við vöxt hans. Dökk fötin voru vel pressuð og hvít skyrtan o>S bindi féll vel við fötin; á fótum fallega gljáandi blankskó. I hægri hendi, skreyttri gull- baugum, hélt hann á tösku. Það virtist vera þó nokkuð í henni, gat verið læknistaska. Þrátt fyrir rólegt fas og mikið sjálfstraust mannsins, að mér virtist, var eins og hann væri innra með sér órór, því að hann leit öðru hvoru inn um hálfopn- ar dyrnar eins og hann biði eftir einhverju. Svipur hans hreyttist, hann varð sambland af þótta og fyrirlitningu, er út kom kona miðaldra að sjá, þrýstin á vöxt og vel í meðallagi há. Hún rétti aðra hönd sína inn um dyrnar og sagði hálf hvíslandi: „Komdu, það er allt í lagi." Ut kom ung stúlka, sem hún togaði áfram. llnga stúlkan var í uppnámi, hún var ta'tingsleg til fara,- ógreidd, kápan fráhneppt yfir þunnum vel flegnum, rósóttum kjól og silkisokkarnir voru í fellingum á fótleggjum hennar. Stúlkan unga kunni birtunni illa, hún neri augun og stóð stíf eins Og negld við steininn. Sú eidri tók yfir um öxl hennar og hvíslaði eins og áður. „Það er allt í lagi, þetta lagast." Stúlkan eins og datt upp að brjósti hennar án þess að hreyfa fa'turna og féll í grát. Maðurinn fíni gekk þá niður tröppurnar, en sú eldri kom með hina á eftir, en hún virtist eiga erfitt með að færa fæturna hvorn fram fyrir annan. Augu hennar voru hálf lokuð og hún hvíldi í faðmi hinnar eldri, sem hélt utan um hana. Fíni maðurinn settist hjá mér í framsætið, en þær afturí. Eg virti stúlkurnar rannsak- andi fyrir mér, því að eitthvað hvíslaði að mér, að hér hefði það gerst, sem ekki þyldi birtu dagsins. Sú eldri virtist bera mikla umhyggju fyrir þeirri yngri, sem samsvaraði sér vel, með þykkar varir, rauðleitt hár og brjóstamikil. Þarna lá hún húlfgert í keltu hennar með tár i uugum og slapplegan og þvæld- un líkama eins og eftir mikið áhijí- Eitthvað var líkt með þessum stúlkum, þótt sú yngri væri fíngerðari vegna aldurs síns, sem ég giskaði á að væri l(i—18 ár. Raun var að horfa í andlit hennar, sorgmætt og kvíðið, með stóra dökka bauga undir augum. Eg hef víst gleymt mér við þessa athugun mína, því fíni maðurinn kallaði skipandi rödd: „Keyrðu af stað." „Hvert er best að aka?" spurði ég efablandinn oj; kuldalega. „Upp Njarðarj;ötu", svaraði hann í sama tón. Éj; ók hæj;t upp götuna, mér leið hálf illa, fannst eitthvað óhreint við manninn í framsæt- inu, þótt ytra borð hans væri strokið oj; fínt. „Hvert á nú að aka?" spurði éj; þej;ar Njaröarj;ötunni lauk. „Niður Frakkastíj;inn og inn í Grettisj;ötu til hæj;ri." Éj; tók víst beyjijuna inn í holótta Grettisj;ötuna of hratt, því að þær stöllur í aftursætinu köstuðust til hliðar, oj; við það rak stúlkan upp skerandi hljóð oj; hrópaði: „Guð, hvað éj; er aum. Karlmenn eru rónar, hundar, svín. Þeir hafa hálf- drepið mij;. Éj; finn svo mikið til." Oj; hún j;reip hönd sinni í skaut sér. Svo brast hún í j;rát oj; þrýsti höfði sínu að líkama eldri konunnar, sem á móti klappaði henni oj; strauk móður- lej;a að því er virtist og saj;ði blíðum umhyggjutón: „Vertu rólej;, þetta jafnar sij; oj; kemur upp í vana." „Þeir eru hundar, þeir eru svín oj; halda að maður sé tilfinninj;alaus dauður hlutur. 0, éj; er svo aum, ég held éj» sé rifin, þeir ætluðu alveg að drepa mÍK", æpti stúlkan titrandi af reiði oj; j;ráturinn með þunj;um ekka fékk útrás á ný. „Hafðu ekki svona hátt, þetta laj;ast, kemur upp í vana eins oj; éj; er margbúin að sejya þér. Bara róleg. Þú sofnar bráðum og þegar þú vaknar aftur verður þú búin að jafna þig. Éj; þekki þetta, ég var líka svona fyrst, dálítið óstyrk eins oj; þú," sagði sú eldri. „Þeir eru svín", endurtók unga stúlkan. Mér fór að líða illa oj; hugsaði margt. Var þessi barnunga stúlka herfang þessa manns og konu, sem með henni voru? Var verið að gera hana að hóru, svo að þessi fíni maður gæti klæðst enn fínni fötum og borið þyngri gull á fingri? ~ Mér fannst ég vera meðsekur ef ég kæmi ekki upp um þettá hyski. Fíni maðurinn sat beinn og reistur í sæti og horfði út um framrúðuna eins og þær í aftursætinu kæmu honum ekki við. Ég beindi spurningu aftur í bílinn: „Er unga stúlkan mikið- veik?" Stúlkan unga bærði varirnar eins og hún vildi segja eitthvað, en hin greip þá fyrir munn hennar og sagöi án þess að svara spurningu minni: „Vertu róleg, góða mín." En fíni maðurinn Við útkomu bókarinnar Ástir í aftursæti tilkynnti útgefandinn, Örlygur Hálfdanarson, að fyrirtæki hans hefði ákveðið að veita höfundinum sérstök viðurkenningarverðlaun, að upphæð kr. 200 þúsund. Myndin er tekin við afhendingu verðlaunanna. sagði: „Hugsaðu um keyrsluna", og það var bæði skipun og vald í rödd hans. Mér varð heitt í hamsi og hugsaði ráð mitt um að láta skerast í odda á milli okkar, svo að ég sagði: „Bílstjórinn ber ábyrgð á að engum sé misþyrmt í bíl hans", og bætti við, „mér er ekki alveg ljóst hvert helst ætti að aka ykkur." Við þetta svar mitt leit maðurinn í fyrsta skipti til mín og ótta brá fyrir í augum hans bak við gullgleraugun. Hann sagði ekki orð, en innar í Grettisgötunni sagði hann: „Stopp hér." Sú eldri ýtti við ungu stúlkunni og sagði: „Við erum komin heim til þín og ég kem inn með þér." Ég svissaði af bílnum, stakk lyklunum í vasann, sté út og opnaði fyrir stúlkunni. Sú eldri sté strax út úr bílnum, en sú yngri gat varla hreyft sig. „Ég er svo aum", sagði hún. „Guð, þeir eru svín." Ég ýtti hinni eldri frá og studdi ungu stúlk- una út úr bílnum, hönd hennar var þvöl. Við eldri konan studd- um stúlkuna upp nokkrar tröpp- ur, en hún virtist taka út við hvert fótmál. Ég fór mér hægt til baka og leit á númer hússins. Fíni maðurinn sat ósnortinn í sæti sínu án þess að líta til hliðar. Ég settist undir stýri, ræsti vélina og spurði kuldalega manninn, sem mér fannst reyndar ekki lengur fínn, jafn- vel föt hans höfðu misst sinn glans í augum mínum. „Hvert skal nú helst aka?" „Á Skarphéðinsgötu", svaraði maðurinn, sem eins og hafði minnkað í sætinu. Þegar í Skarphéðinsgötu kom bað hann mig stansa, sótti peningaveski sitt í innri vasa og spurði: „Hvað kostar bíllinn?" Hér var komið að stundinni, sem ég ætlaðist til að skærist í odda milli okkar. Ég setti upp fjórfalt gjald. Hann borgaði án þess að segja orð, hraðaði sér út úr bílnum og virtist fyrst ætla inn í húsið, sem við námum staðar við, en gekk svo reistur og virðulegur, nú aftur með sínu fyrra fasi, til baka út úr götunni og inn í Hringbrautina til vinstri, sem nú heitir Snorra- braut. Eg sneri bílnum við og ók upp að hlið fína mannsins, sem sjálfsagt hefir verið á leiðinni heim til sín, en ekki viljað láta mig aka sér alla leið. Hvað skyldi hann segja konu sinni og börnum um næturverk sín? hugsaði ég og kallaði til hans: „Þú ættir að skammast þín." Hann herti gönguna. Sýning Germaníu Myndin er af Alexander Kluge prófessor. hinum kunna þýska leikstjóra, sem stjórnar tveimur þýsku myndanna á laugardags- sýningum Gcrmaníu í Nýja Bíó. Hann stjórnar myndinni „Gelegn- heitsarbeit einer Sklavin," háifrar annarrar klukkustundar litmynd, sem sýnd verður laugardag. 26. nóv. Myndin cr frá 1973 og eiginkona leikstjórans Alexandra leikur aðal- hlutverkið. Endurminningar Klemenz- ar á Sámsstöðum komnar út KOMNAR eru út endurminningar Klemenzar á Sámsstöðum skráðar af Siglaugi Brynleifssyni, sem skrifar jafnframt formála og kafla „Að bókarlokum". Á kápusíðu segir m.a.: „í minningum sínum segir Klemenz að sjálfsögðu margt frá ævistarfi sínu og höfuðáhugamáli. En inn í þær spinnast margir aðrir þættir: bernskuárin í Aðalvík og á Hesteyri, Réykjavíkurárin, þar sem fræðast má um margt varðandi lífskjör og bæjarbrag á öndverðri öldinni, dvöl hans erlendis og síðast en ekki síst kynni hans af miklum fjölda samtíðarmanna, bændum á Suðurlandi og öðrum helstu for- ystumönnum í landbúnaðarmálum, auk fjölmargra annarra manna, karla og kvenna." Bókin er 152 bls. að stærð og auk þess nokkrar myndasíður. Utgef- andi er Bókaútgáfan Iðunn. Klemenz Kristjánsson

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.