Morgunblaðið - 27.11.1979, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 27.11.1979, Blaðsíða 11
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 27. NÓVEMBER 1979 11 mánaða fyrirvara tilkynnt sovét- mönnum, að þeir ætli að draga úr innflutningi á gasolíu og bensíni frá þeim, hins vegar eru ákvæðin um syartolíumagnið óuppsegjan- leg. I reynd marka uppsagnar- ákvæðin í olíusamningnum tímamót í olíuinnflutningi til landsins, því að nú er þannig um hnútana búið, að það þjónar tilgangi að leita fyrir sér um kaup á olíu annars staðar en í Moskvu. Samkvæmt hinum nýju ákvæðum í samkomulaginu við Sovétmenn getum við til dæmis frá 1. apríl n.k. keypt gasolíu frá öðrum en þeim og sama er að segja um bensínið. Það er þegar komin hreyfing á olíukaup frá öðrum. í blöðum hefur komið fram, að Önundur Ásgeirsson forstjóri Olíuverslun- ar Islands h.f., OLÍS, (BP) hefur verið í Nígeríu til að kanna möguleika á olíuviðskiptum. Olíu- útflutningur frá Nígeríu hefur vaxið mjög síðustu ár ekki síst til Bandaríkjanna, þar sem Nígeríu- menn eru annar stærsti innflytj- andinn. í dag, þriðjudag, heldur olíu- viðskiptanefnd ásamt Vilhjálmi Jónssyni forstjóra Olíufélagsins h.f. (Esso) til Bretlands til við- ræðna við BNOC. Munu viðræð- urnar snúast um það, hvort breska ríkisolíufyrirtækið geti selt okkur 100 til 150 þúsund tonn af gasolíu, en áætluð þörf fyrir gasolíu 1980 er 280 þúsund tonn. í samningunum við Sovétríkin skuldbinda þau sig til að sjá okkur fyrir um 200 þúsund tonn- um nema við nýtum okkur upp- sagnarréttinn. Fram til þessa hafa olíufélögin keypt um 60 þús. tonn árlega af gasolíu utan Sov- étríkjanna. British National Oil Corpora- tion er starfrækt af breska ríkinu og var komið á fót vegna olíu- vinnslunnar í Norðursjó. Bretar eru orðnir útflytjendur á olíu og ráða yfir um 50 milljón tonna umframafkastagetu í olíuhreins- un á ári. Hefur olíuviðskiptanefnd bent á þann möguleika, að hráolía, sem keypt væri úr Norð- ursjávarolíulindum Breta, yrði hreinsuð í Skotlandi áður en hún yrði flutt hingað til lands. Breska ríkisolíufyrirtækið er rekið sem hvert annað olíufélag og verðlag á framleiðslu þess ræðst af almenn- um markaðslögmálum. Breska ríkisstjórnin hefur hins vegar mælt svo fyrir, að viðskiptum sínum skuli fyrirtækið beina til samaðila Breta að Efnahags- bandalagi Evrópu og Alþjóða- orkustofnuninni (International Energy Agency, IEA) en oiíu- viðskiptanefnd hefur einmitt lagt til, að íslendingar gerist aðilar að þeirri stofnun, þó ekki fulltrúi kommúnista í nefndinni Ingi R. Helgason. Munu nú vera að hefj- ast kónnunarviðræður um þátt- töku íslands í Alþjóða orkustofn- uninni. í skýrslu olíuviðskiptanefndar segir: „Meginhluti olíuviðskipt- anna er eftir hefðbundnum við- skiptaleiðum, einkum á vegum hinna stóru olíufélaga, en verð- lagning í þeim viðskiptum er í grundvallaratriðum miðuð við verð á hráolíu að viðbættum hreinsunarkostnaði og álagningu, sem er að sjálfsógðu mismunandi há. Hafa þessi svokölluðu „mainstream" verð hækkað mun minna en dagverðin (þ.e. Rotter- dam-verðin). Þannig er talið, að „main- stream" verð í Þýskalandi, Frakklandi, Bretlandi, Belgíu og Hollandi hafi að meðaltali hækk- að um nálægt tvo þriðju frá júní 1978 til jafnlengdar í ár. Á sama tímabili hækkaði gasolía á Rott- erdam markaði hins vegar um 200%. Voru dagverðin á henni þá orðin um 80% hærri en „main- stream" verðin, en höfðu verð u.þ.b. jafnhá ári áður." Menn vonuðu í febrúar, þegar Geir Hallgrímsson hóf um það umræður á Alþingi, að rétt væri að endurskoða samningana við Sovétríkin, að verðsprengingin í dagverðunum væri tímabundin. Brátt kæmist aftur á jafnvægi milli dagverðsins og „main- stream" verðsins. Það hefur hins vegar ekki gerst. Hæst varð dag- verðið í júní á þessu ári. Það hafði lækkað um 50—60 bandaríska dollara í september en hefur nú hækkað að nýju og nálgast óð- fluga hápunktinn í júní. Olíu- viðskiptanefnd mun stefna að því í viðræðum sínum við breska ríkisolíufyrirtækið að ná samn- ingum á grundvelli „mainstream" verðsins. Ýmsir aðrir þættir koma einnig til álita s.s. lánakjör og flutningskostnaður. Mun heild- armatið ráða því, hvort uppsagn- arákvæðin í samningunum við Sovétríkin verða notuð og þeim tilkynnt e.t.v. fyrir 1. janúar n.k., að hluta gasolíuviðskiptanna eða jafnvel þeim öllum verði beint til Breta frá og með 1. apríl 1980. Athuganir um kaup á bensíni frá öðrum en Sovétmónnum eru ekki komnar eins langt og varðandi gasolíuna. íslendingar þurfa alls um 600 þús. lestir af olíuvörum árlega. Ekki eru líkur á, að þetta magn muni minnka verulega á næstu árum. Hugmyndir um framleiðslu á vetni eða öðrum orkugjöfum, sem komið gætu í stað olíu, eru áhugaverðar en því miður ekki raunhæfar eða samkeppnisfærar í verði. Það er markmið hjá nokkr- um stjórnmálaflokkanna nú fyrir kosningarnar, að íslendingar verði sjálfum sér nógir um orku um næstu aldamót. Þessu mark- miði virðist ekki verða nað með óðrum hætti en þeim, að við nýtum orkulindir okkar með þeim hætti, að ágóðinn af þeirri nýt- ingu nægi til að greiða kostnaðinn af innfluttum orkugjöfum. Því er stundum haldið fram, að Þórhallur Ásgeirsson (t.v.) undirritar olíusamninginn vio Sovétríkinn í Ráoherra- bústaönum 15. nóvember s.l. fyrir íslands hönd, en af hálfu Sovétríkjanna undirritaoi Boris Gorskov fulltrúi verslunarskrif- stofu þeirra hór samninginn. Víð hliö hans er túlkur. Ao baki standa fulltrúar olíufólag- anna og Kjartan Jóhannsson vioskiptaráðherra en það er sovóski sendiherrann, sem hvíslar í eyra hans á myndinni. hættulegt sé að draga úr olíu- viðskiptum við Sovétríkin, af því að það kunni að minnka áhuga þeirra á íslenskum framleiðslu- vörum. Þessi röksemdarfærsla er ekki sannfærandi. Af mörgum ástæðum munu Sovétmenn sjá sér hag í því að eiga viðskipti við íslendinga framvegis eins og hingað til. Þá hafa viðskiptin milli landanna verið íslendingum svo mjög í óhag undanfarin 5 til 6 ár, að það mun taka Sovétmenn mörg ár að vinna þetta óhagræði okkar upp, vilji þeir í raun, að jafnræ.ði ríki í viðskiptum land- anna. Auk þess er ekkert sem bendir til þess, að það sé endilega hagkvæmt fyrir okkur að hætta öllum olíuviðskiptum við So- vétríkin. Telja sumir eðlilegt,við það verði miðað, að Vt til V» olíunnar komi framvegis frá Sov- etmönnum, en láta mun nærri að með því magni verði jafnvægi í viðskiptum landanna. Fyrir frumkvæði stjórnar- andstöðunnar, Sjálfstæðisflokks- ins, fékkst ríkisstjórn Ólafs Jó- hannessonar loks til að stíga það skref sem skapað hefur algjörlega ný viðhorf í olíuviðskiptum lands- manna á tæplega hálfu ári. Undir forystu Jóhannesar Nordal hefur olíuviðskiptanefnd valdið þeirri hugarfarsbreytingu í olíumálun- um, sem Morgunblaðið hvatti oftar en einu sinni til á fyrri hluta þessa árs. Nauðsynlegt er að taka upp nýjar aðferðir við olíuinn- kaupin framvegis. Að sögn þeirra, sem best hafa kynnst þessum málum undanfarna mánuði, virð- ist óhjákvæmilegt að koma á fót innkaupafyrirtæki, sem opinberir aðilar eigi aðild að ásamt full- trúum olíufélaganna. í skýrslu olíuviðskiptanefndar segir: „Stjórn olíuframboðs frá einstök- um ríkjum er nú yfirleitt í höndum ríkisstjórna, en var áður í höndum alþjóðlegra olíufélaga. Byggjast ákvarðanir um fjárfest- ingu í þessum iðnaði og sölu olíu nú fyrst og fremst á pólitískum atriðum og tekjusjónarmiðum framleiðslulanda en ekki á eftir- spurn." Þessi breytta aðstaða er sögð valda því, að nauðsynlegt sé ð fyrir liggi vitneskja um olíuinn- kaup landsins í heild, þegar samið er við einstaka aðila. I því skyni telja fróðir menn nauðsynlegt, að ríkisvaldið komi inn í myndina. „Olíuvopnið" er hugtak, sem verðu æ algengara í alþjóðlegum umræðum. Þetta „vopn" er ekki til í þeim skilningi, að með því verði menn vegnir. En hitt er ljóst, að ásóknin í þessa orkulind og þeir gífurlegu hagsmunir, sem eru henni tengdir, setja sífellt meiri svip á samskipti ríkja. Með hliðsjón af því, að spennan á þessu sviði mun fremur vaxa en minnka á næstu árum, veitir það Islendingum mun meira svigrúm í meðferð utanríkismála sinna, að einokunin í olíumálunum hefur verið rofin og við erum ekki lengur haldnir þeim fordómum, að nauðsynlegt sé að vera háðir Sovétríkjunum um þessa orku. Meiri þversögn er varla unnt að ímynda sér. Björn Bjarnason. í þessari bók er hann á ferð' meö Agnari Kofoed-Hansen um grónar ævislóðir hans, þar sem skuggi gestsins meö Ijáinn er aldrei langt undan. Gerö eru skil ættmennum Agnars báðum megin Atlantsála óg birtu brugðiö á bernsku hans undir súö á Hverfisgötunni, þar sem hann í langvinnum vefkindum dreymir um að Jljúga. Rakið er stórfurðulegt framtak hans og þrautseigja í danska flughernum og flugferill hans í þjónustu erlendra flugfélaga, þegar stundúm kvað svo rammt að í náttmyrkri og þoku, að lóða varð á jörö með blýlóði. Heimkominn hefur hann forgöngu um stofnun flugfélags —¦ og hefst þá brautryðjandaflug hans, upþhaf samfellds flugs á íslandi, oft á tíðum svo tvísýnt flug að nánast var flogið á faðirvorinu. En Jóhannesi Helga nægir ekki að rekja þessa sögu. Hann lýsir af Á brattann; minningar og til inn í hugarheirh Agnars, Agnars Kofoed-Hansen utan vi0 tíma sögunnar, og er saga um undraveröa 9efur nenni !?anni9 ó^ænta þrautseigju og þrek- raunir með léttu og bráöfyndnu ívafi. Höfundurfnn er Jó- hannes Helgi, elnn af snillingum okkar í ævi- sagnaritun meö meiru. Svo er hugkvæmni hans fyrir aö þakka aö tækni hans er ailtaf ný meö hverrS bók. Almenna bókafélagið Austurstræti 18 sími 19707 Skemmuvegi 36 sími 73055

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.