Morgunblaðið - 27.11.1979, Blaðsíða 21

Morgunblaðið - 27.11.1979, Blaðsíða 21
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 27. NÓVEMBER 1979 29 á borö og sigldi jullan fagurlega fyrir landi í kikkertglasí stýrimanns. En þegar nánar var aö gætt, reyndist jullan lús, sem hrökk af kikkertglasinu. Þannig er einnig landsýn marxismans, og þannig hafa jullurnar einnig hrokkiö af kikkertglasi kommúnismans, hvort sem stýrimennirnir hafa verið und- an Kínaströndum eöa annars staö- ar. Þess vegna þurfum viö íslend- ingar nú aö horfast í augu viö flóttamannavandamál, ekki síður en aörar þjóöir. Eina lausnin á vandanum er sú, að alþýöa manna geri sér grein fyrir því, aö eitt er julla, en annaö lús. Þaö læra menn af reynslunni, en hvorki gylliboöum né fagurgala kommúnískra lýö- skrumara né lestri marxískra nítjándualdar rita. En pólitísk kikkertglös geta brenglaö öllum staöreyndum, ekki sízt ef stýrimennirnir hafa fengiö sér einum of mikiö af „kenningunni"." Að lokum má benda á „smáatr- iöi" í helgarsamtali Vísis viö Árna Bergmann, en þaö kernur þessu máli viö. f samtalinu er Árni auövit- aö genginn hinu frjálsa markaös- kerfi á hönd, en margt „róttækt" kúltúrfólk kann betur við sig í þvíen flestir aðrir, eins og kunnugt er. Árni er einn af þessum kikkert- mönnum. Og hann hefur marga lúsina séö fyrir stafni kommúnista- jullunnar. I samtalinu er hann spuröur, hvaö honum finnist um Gúlagiö. Hann segir, að það sé ein af þeim bókum, sem menn veröa aö þekkja og „horfast í augu viö...". Én er Gúlagiö þá bara í bókum? Eigum við ekki heldur að horfast í augu viö þaö, eins og þaö er — austur í Síberíu? En Árni virðist ekki hafa þrek til þess, ef marka má frásögn hans í Þjóðviljanum af Búkovskí-fundinum og svarinu í Vísi. í laugardagsblaöi Morgunblaösins var sýnt fram á, hvernig hann sveipaöi frásögn sína af fundinum yfirbragði hlutlægni meö þeim hætti, aö þeir, sem lásu einungis frásögn Árna „fengu rang- ari mynd af honum en heföu þeir enga frásögn lesiö. Þá heföu þeir enga vitneskju fengiö um fundinn í staö brenglaöra og villandi upplýs- inga". Meö tilvitnunum og rökum er sýnt fram á þessa brenglun. Hún felst m.a. í því, sem er undanskilið — þ.e. matreiddum „sannleika", sem er auövitaö nær svörtum galdri en hvítum. En það er þó ekki aöalatriöi, heldur hitt, aö Gúlagiö er ekki bók, heldur harmsaga þjóöar og skipbrot pölitískrar stefnu „á tuttugustu öld". Viö þaö eiga menn „aö horfast í augu". En þeír veröa þá aö leggja kikkertglasiö til hliöar. Eitt er víst, aö maöur fer ekki til Sovétríkjanna til aö kynnast ástandinu þar, ef marka má upplýs- ingar A. Arbuzov, „líklega vinsæl- astan núlifandi rússneskra leikrita- höfunda", eins og hann er kynntur í Lesbók, en þar er samtal við hann vegna uppfærslu á leikriti eftir hann hér á landi. Arbuzov sagöi: „Ég haföi aldrei heyrt á Bukovsky minnst fyrr en ég kom hingaö, en hér talar enginn um annaö en hann og hans mál. En hin daglega lífsbarátta hins sovéska borgara er bara ekkert á sama plani og mál Bukovskys og annarra útlaga, sem eru svo öriítill hluti af allri þjóöinni. Þeir eru aö tala um mál, sem hinn almenni borgari kynnist lítiö sem ekkert." Atvinnuleysið 1968-1969: Gjaldeyrisverðmæti sjávarafurða hrapaði um 45% 1967 og 1968 Efnahagsáföll, sem islenzka þjóðarbúið varð fyrir seinni hluta árs 1966 og árin 1967 og 1968, leiddu til töluverðs atvinnuleysis hérlendis 1968 og 1969. Þessi staðreynd hefur verið notuð til þess, í yfirstandandi kosningabaráttu, að varpa skugga á svokölluð viðreisnarár, 1959—1971, sem voru á heildina litið farsælir jafnvægistimar með innan við 10% verðbólgu að meðaltali á ári. Hér verður í stuttu máli gerð grein fyrir orsökum þessa tímabundna atvinnuleysis. Fyrst verður þó lítillega rakin þróun mála frá myndun viðreisnarstjórnar 1959 fram að áföllunum, sem upphaf áttu síðla árs 1966. Velmegunartímabil Ríkisstjórn Ólafs Thors beitti sér fyrir frjálsræðisstefnu í framkvæmdum og viðskiptum 1960, sem fylgt var eftir af ríkisstjórn Bjarna Benedikts- sonar. Sú stefna, sem þá var mótuð, og efnahagsaðgerðir, sem gripið var til 1960, lögðu grund- völl að öflugri uppbyggingu at- vinnuvega, sem var örust á árunum 1962—1966, og leiddi til meiri velmegunar en áður hafði þekkst hérlendis. Þrír meginþættir stuðluðu að þessu framfaraskeiði: 1. Frá- hvarf frá höftum til frjálsræðis; 2. Mikil aukning síldarafla; 3. Mjög hagstæð þróun útflutn- ingsverðlags. Síldaraflinn jókst úr um 300 þúsund tonnum 1961 í 771 þús- und tonn 1966. Jafnframt var hafin loðnuveiði og vinnsla. Magn sjávarafurða jókst um 29% á tímabilinu 1962—1966 eða um 5,2% á ári. Magnaukningu sjávarafla fylgdi svo hækkun útflutningsverðs, 46% á árabil- inu 1961—1966, þannig að verð- mætisaukning útfluttra sjávar- afurða jókst á þessu árabili um 88% eða 13,5% á ári. Mikill vöxtur í sjávarútvegi og fiskiðn- aði hafði örvandi áhrif á aðrar atvinnugreinar. Nefna má að íbúðarbyggingar jukust um 86% frá 1961—1966. Iðnaðarfram- leiðsla, önnur en í sjávarútvegi, jókst um 27,5% eða um 5% til jafnaðar á ári. Þessi hagstæða þróun í sjávar- útvegi og öðrum atvinnugreinum leiddi til þess að þjóðarfram- leiðslan jókst um 8,9% á ári, 1961—1966, vöxtur útflutnings og þjónustu um 10,8% á ári, útflutningstekjur um 13,1% á ári (vegna hagstæðra viðskipta- kjara) og þjóðartekjur um 10,2% á ári. Allt þetta leiddi til bættra lífskjara á þessum árum, kaup- máttaraukningar og batnandi stöðu þjóðarbúsins út á við. Bjarni heitinn Benediktsson, sagði í ræðu í október 1966: „öruggar heimildir eru fyrir því, að fjölmennustu atvinnustéttir hafa frá árinu 1960 bætt hag sinn milli 33% og nokkuð yfir 40%, þ.e.a.s. fengið ríflega sinn hlut af stórauknum þjóðartekj- um. Það er því hægt að fullyrða, að þetta er eitt mesta, eða réttara sagt mesta velmegunar- tímabil, sem almenningur á íslandi hefur notið..." Af labrestur — verð- fall útflutnings- framleiðslu Fyrstu merki erfiðleika, sem fóru í hönd, sögðu til sín um mitt ár 1966. Þá hófst eitt mesta verðfall útflutningsafurða okk- ar. Það náði til freðfisks, fiski- mjöls og lýsis eða fullra % útflutningsins. í október 1966 hafði lýsi lækkað um 37,5% og mjöl um 23%. Frá vori 1966 fram á haust lækkaði verð þorskblokkar í Bandaríkjunum um 20%. Þorskaflinn varð og verulega minni þetta ár en áður. Árin 1967 og 1968 varð þjóðin fyrir áframhaldandi efnahags- áföllum. Verðfallið sem hófst 1966 hélt áfram. Gífurlegur afla- Ólaf ur Thors Framleiðslumagn sjávaraf- urða til útflutnings minnkaði um 20% 1967 og verðmæti bræðslusíldarafurða minnkaði um 55%, saltsíldar um 18%. Aflaverðmæti sumar- og haust- síldarveiða fyrir Norður- og Austurlandi varð aðeins 46% þess er það nam 1966. Gjaldeyr- isverðmæti sjávarafurða var Bjarni Benediktsson Þrekvirki, hve fljótt tókst að rétta úr kútnum brestur varð á síldveiðum, en þær veiðar og vinnsla voru þá ein af meginstoðum verðmæta- sköpunar í þjóðarbúskapnum. Skreiðarmarkaður lokaðist vegna borgarastyrjaldar í Nígeríu. Síldarafli fór úr 770 þús. tonnum 1966 í 460 þús. tonn 1977 og 143 þús. tonn 1968. Þorskaflinn var 15% minni 1967 en 1966 og 23% minni en 1965. — Síldarlýsi féll í verði um 20% 1967, síldarmjöl um 15%, freð-: fiskur um 14%. Meðalútflutn- ingsverð sjávarafurða var 10% lægra en árið áður. Verðfallið hélt áfram 1968 og á þessum tveimur árum féll meðalútflutn- ingsverð sjávarafurða um 15,5% til samans. nær þriðjungi minna 1967 en árið áður. Þetta hrun í útflutningsfram- leiðslu þýddi að vöruflutningur landsmanna nam aðeins 4300 m.kr. 1967 (en hafði verið 6000 m.kr. árið áður). Viðskiptajöfn- uður varð stórlega óhagstæður og gjaldeyrisforði, sem orðinn var nokkur, snarminnkaði. Á árunum 1967 og 1968 til samans hrapaði gjaldeyrisverð- mæti sjávarafurða um 45% og samdráttur nettógjaldeyrisverð- mætis af framleiðslunni varð enn meiri, eða yf ir 50%. Samdrátturinn í sjávarútvegi hafði fljótlega neikvæð áhrif á aðrar atvinnugreinar, eins og að líkum lætur. Haustið 1967 fór að síga á ógæfuhliðina og í febrúar 1968 voru 1500 manns atvinnu- lausir eða um 2% af mannaflan- um. í árslok 1968 nam atvinnu- leysið um 3% af mannaflanum. Hæst komst atvinnuleysið í jan- úar 1969, 7%, en þar gætti áhrifa sjómannaverkfalls, sem leiddi til stöðvunar bátaflotans. Á þessum tíma leituðu margir atvinnu utan landssteina, bæði verka- menn en aðallega iðnaðarmenn, en samdráttur í byggingariðnaði var verulegur 1967 og 1968. Upp úr öldudalnum Af framanskráðu má ljóst vera, að efnahagsáföll en ekki stjórnarstefna orsökuðu tíma- bundið atvinnuleysi á þessum árum. — í raun — og skoðað eftir á — gegnir furðu, hve skjótt tókst að draga úr áhrifum svo gífurlegra áfalla og komast upp úr öldudalnum. Þegar á árinu 1969 fór að sjá fyrir ný umskipti í íslenzkum efnahags- og atvinnumálum. Þá fór þjóðarbúskapurinn að lyfta sér upp úr lægðinni. Kom þar hvort tveggja til: efnahagsað- gerðir stjórnvalda og batnandi ytri skilyrði. Þjóðarframleiðsla jókst um 2% 1969 og viðskipta- kjör bötnuðu að meðaltali um 3—4%. Heildaraflamagn lands- manna óx um 17% þetta ár og nýting aflans varð mun betri en fyrr, m.a. vegna meiri vinnslu í neytendaumbúðir. — Útflutn- ingsverð fiskafurða hækkaði og nokkuð, nema á saltfiski og skreið, er lækkaði. Framleiðslu- aukning varð og mikil í iðnaði þetta ár, samkvæmt úrtaksat- hugun er þá fór fram, en gengis- breyting hafði styrkt stöðu út- flutningsiðnaðar. Þróun efnahags- og atvinnu- mála 1970 tók af öll tvímæli um það, að lokið var kreppuáhrifum efnahagsáfalla, aflasamdráttar og verðfalls útflutningsfram- leiðslu undangenginna ára. Þjóð- arframleiðslan 1970 jókst um 6% (2% 1969) og þjóðartekjur jukust um 10,5% (3% 1969). - Framleiðsla sjávarafurða jókst um 4% enda var 1970 einn mesti þorskafli fram að þeim tíma, nær 480 þúsund lestir. Á þessum árum var og brotið blað í atvinnusögu þjóðarinnar með byggingu Búrfellsvirkjunar og álvers í Straumsvík, sem síðustu árin hefur lagt til 14— 17% heildarútflutnings héðan. Þar með var hafin, svo um munaði, nýting þriðju auðlindar þjóðarinnar, orkunnar í vatns- föllum landsins, sem hlaut að koma til, samhliða hefðbundnum atvinnuvegum, ef halda á í til jafns við aðrar þjóðir um þjóðar- tekjur og lífskjör. Þegar alls er gætt. og mál skoðuð í réttu samhengi og í ljósi staðreynda þessara ára, verða fréttaskýringar vinstri blaða nú á tímabundnu atvinnuleysi 1968-69, haldlitlar, svo að ekki sé sterkara að orði kveðið. -sf.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.