Morgunblaðið - 19.07.1980, Síða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 19. JÚLÍ1980
fttaqpti Útgefandi hf. Árvakur, Reykjavík.
Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson.
Ritstjórar Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson.
Ritstjórnarfulltrúi Þorbjörn Guömundsson.
Fréttastjóri Björn Jóhannsson.
Auglýsingastjóri Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aöalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033.
Áskriftargjald 5.000.00 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 250
kr. eintakiö.
Skarpari skil
í stjórnmálin
Sjálfstæðisflokkurinn sinnir hlutverki sínu ekki með því að
efna tii stéttaátaka. Þá baráttuaðferð notar Alþýðubanda-
lagið til að komast til valda. Sjálfstæðisflokkurinn sinnir
hlutverki sínu ekki með því að lefíííja fram gervitillögur um
lausn efnahagsmála. Framsóknarflokkurinn krefst einkaréttar
á því. Sjálfstæðisflokkurinn sinnir hlutverki sínu ekki með
innihaldslausu glamri og gauragangi. Alþýðuflokkurinn vill fá
að sitja einn að slíkum vinnubrögðum. Sjálfstæðisflokkurinn
sinnir hlutverki sínu með því að standa einhuga um ráð gegn
ríkjandi vanda, ráð, sem sækja styrk sinn í frelsi einstaklings-
ins, athafnaþrá hans og ákvörðunarvald."
Með þessum hætti dró Geir Hallgrímsson, formaður Sjálf-
stæðisflokksins, í stuttu máli skilin milli flokks síns og annarra
flokka í ræðu þeirri, sem hann flutti á 50 ára afmæli
Sjálfstæðisfélagsins Þjóðólfs í Bolungarvík um síðustu helgi.
Hann færði nánari rök fyrir máli sínu með því að drepa á
nokkur grundvallarstefnumál, sem Sjálfstæðisflokkurinn verð-
ur að standa vörð um, ætli hann að vera trúr hlutverki sínu og
stefnu. Þeim trúnaði bregst flokkurinn, dragi hann ekki skörp
skil milli stefnu sinnar, er miðar að því að halda í heiðri
borgaralegar dyggðir, og stefnu vinstri flokkanna, er miðar að
því að festa alla í viðjar ríkisforsjár.
Geir Hallgrímsson hvatti til viðnáms gegn frekari framgangi
sósíalisma og vinstrimennsku með því að segja: „Virðing fyrir
eignarréttinum er að dvína. Sjálfsákvörðunarréttur einstakl-
inganna er að þrengjast. Opinbert ofurvald þrengir sér inn á æ
fleiri svið. Afskiptasemi opinberra aðila eykst jafnt og þétt.“ Og
hann kom við kaunir ríkiskapítalistanna, þegar hann sagði:
„Hvergi á byggðu bóli hefur verið sannað, að það leiði til
aukinnar ráðdeildar að efla fjárhagslegt áhrifavald ríkisins.
Svipta verður hulunni af því víðtæka og margflókna milli-
færslukerfi, sem komið hefur verið á fót í landinu og leiðir til
þess að fjármunir rýrna á langri vegferð milli margra aðila, án
þess að koma að gagni ... Vísasti vegurinn til ráðdeildarleysis í
fjármálum er að hafa fulla vasa af fé annarra."
Líklega svíður kommúnistum og krötum mest undan síðustu
setningunni, því að þeirra ær og kýr í stjórnmálum er að sitja
við katla kerfisins og ráðstafa í nafni félagslegrar umhyggju
fjármunum annarra. Meira að segja eru þeir svo blygðunarlaus-
ir í mati sínu á þessu óskahlutverki, að þeir eru farnir að kalla
útdeilingu sína á fé annarra „félagsmálapakka".
Geir Hallgrímsson drap í ræðu sinni einnig á önnur málefni
en þessi tvö, sem segja má að skilji milli feigs og ófeigs, þegar
menn gera upp hug sinn um leiðir í stjórnmálum. Hann sagði, að
móta þyrfti stórhuga atvinnustefnu, þar sem virkjun vatnsfalla
og jarðvarma skipar eðlilegan sess miðað við veröld í orkusvelti
og skapar grundvöll fyrir almennum iðnaði og stóriðju. Og hann
lagði á það áherslu, að mótuð yrði skynsamleg fiskveiðistefna.
Um samskipti manna í þéttbýli og dreifbýli sagði Geir
Hallgrímsson: „Koma verður í veg fyrir klofning milli dreifbýlis
og þéttbýlis. Eyða verður þeim sálrænu ástæðum, sem að baki
slíkum klofningi kunna að búa. Slíkt ætti að vera auðveldara nú
en nokkru sinni fyrr með nútímasamgöngum og fjarskipta-
tækni.“
Síðast en ekki síst drap Geir Hallgrímsson á kosningalög og
! jördæmaskipan, sem hann sagði, að yrði að endurskoða. Og
l.ætti við: „Slík endurskoðun er að mínu mati forsenda þess að
jyða megi misskilningi og metingi milli strjálbýlis og þéttbýlis
og sú skylda hvílir á sjálfstæðismönnum að benda á leiðir til
leiðréttirga á núverandi skipan mála, ekki með því að ganga á
hlut hinna fámennari og afskekktari byggðarlaga, heldur með
því að rétta hlut annarra."
Eins og af þessum tilvitnunum er greinilegt snerist ræða
Geirs Hallgrímssonar um nokkur meginatriði en ekki það, sem
hæst ber í daglegu stjórnmálabaráttunni, viðureignina við
efnahagsöngþveitið. En hann staðfesti jafnframt, að á því sviði
er hyldýpi milli stefnu Sjálfstæðisflokksins og stefnu ríkis-
stjórnarinnar. Og hann sagði það forsendu fyrir framgangi
stefnumála Sjálfstæðisflokksins að einhugur og samstaða ríkti
um þau. Bolungarvíkurræða Geirs Hallgrímssonar hefur gert
skilin í íslenskri stjórnmálabaráttu skarpari. Hún hefur komið
illa við andstæðinga Sjálfstæðisflokksins og minnt stuðnings-
menn hans á nauðsyn þess, að þeir fylki liði til nýrrar sóknar.
MIKLAR umræður fara nú fram bæði í Bretlandi og
Frakklandi um framtíð kjarnorkuherafla þessara landa, en
þau eru einu Vestur-Evrópuríkin, sem ráða yfir eigin
kjarnorkuvopnum, þótt þau fylgi ekki sömu stefnu varðandi
beitingu þeirra. Frakkar fylgja þeirri stefnu, að þeir einir
ráði því, hvenær frönsku kjarnorkusprengjunni verði beitt, en
Bretar taka þátt í sameiginlegu varnarkerfi Atlantshafs-
bandalagsins og beiting vopna þeirra yrði því hluti af
samræmdum varnaraðgerðum Bandalagsins.
Bretar fjalla nú um það, hvort þeir eigi að búa þá fimm
kafbáta sína, sem bera kjarnorkuvopn, nýjum bandarískum
eldflaugum af Trident-gerð í stað Polaris-eldflauganna, sem
þeir bera nú. Og í Frakklandi ræða menn um það, hvaða leiðir
skuli velja til að endurbæta kjarnorkuherafla landsins.
Vestur-Evrópubúar eru sannfærðir um, að stóraukinn
vígbúnaður Sovétríkjanna hafi raskað því jafnvægi, sem áður
var talið ríkja á meginlandi álfunnar. Jafnframt koma æ
víðar fram efasemdir um það, að kenningin um, að
langdrægar kjarnorkueldflaugar risaveldanna komi í veg
fyrir átök í Evrópu, eigi við rök að styðjast. Hugmyndir
manna um það, hvernig unnt sé að beita kjarnorkuvopnum í
stríði, eru að breytast. Af ýmsum er dregið í efa, að
Bandaríkjamenn séu til þess búnir að beita langdrægum
eldflaugum sínum og þar með stofna eigin lífi í hættu til
varnar Vestur-Evrópu.
í þeirri grein, sem hér birtist eftir Floru Lewis, helsta
utanríkismálafréttamann The New York Times, fjallar hún
um þær umræður sem fram fara um þessi mál í Frakklandi
og skýrir hvers vegna menn eru farnir að draga í efa
réttmæti þeirrar varnarstefnu, sem Charles de Gaulle mótaði
á sínum tíma. Bj. Bj.
FRANSKIR hermenn setja k
nú eru 18 eldílaugar, sem dr
komið fyrir á hreyfanlegum :
Efasemdi
kjamorki
Fyrsta boðorðið í utanrík-
isstefnu gaullista, að
sjálfstæðri varnarmála-
stefnu Frakklands skuli
haldið á loft, sætir nú vaxandi
gagnrýni. Umræðurnar færðust út
úr fundarherbergjum sérfræð-
inganna, þegar frá því var skýrt í
síðasta mánuði, að Frakkar hefðu
gert vel heppnaða tilraun með
nifteindasprengjuna, enda þótt
ákvörðun hafi enn ekki verið tekin
um það, hvort henni verði komið
fyrir í frönskum vopnabúrum. Og
ekki var það til að draga úr áhuga
manna, þegar fregnir bárust um
það, að ákveðið hefði verið að
halda áfram smíði nýrra lang-
drægra franskra eldflauga, sem
komið verður fyrir á hreyfan-
legum skotpöllum.
Umræðurnar einkennast þó enn
af því, að málið er sveipað hjúpi
pólitískra bannorða og óljósra
yfirlýsinga á máli, sem aðeins þeir
skilja, sem eru í innsta kjarna
hinnar pólitísku hringiðu. Af
stjórnmálaástæðum er talað í
hálfkveðnum vísum og látið að
ýmsu liggja, sem ekki þykir
ástæða til að segja fullum fetum
af ótta við pólitísk óþægindi.
Þessar umbúðir eru taldar nauð-
synlegar og betur við hæfi en skýr
röksemdafærsla. Kenningin er þó
einföld. Frakkar verða að treysta
á eigið afl sér til varnar til að vera
trúir sjálfum sér og sjálfstæði
sínu. Þeir geta ekki tekið þátt í
sameiginlegu varnarkerfi Atlants-
hafsbandalagsins, vegna þess að í
því fælist, að bandamönnum yrði
veitt hlutdeild í lykilákvörðunum.
Ekki nógu ríkir
En Frakkar eru ekki nógu ríkir
til að halda úti þeim herafla, sem
nauðsynlegur er til að veita landa-
mærum sínum örugga vörn. Þeir
geta aðeins bætt sér upp fátækt-
ina með því að hóta að svara árás
með kjarnorkuvopnum — lang-
drægum kjarnorkueldflaugum
Frakka er öllum miðað á sovéskar
borgir eða iðnaðarhéruð. Gjöreyð-
ingarmáttur þeirra er talinn
nægilegur til að koma í veg fyrir,
að Frökkum verði ógnað með
kjarncrkuvopnum eða aflminni
árás.
En stenst kenningin í fram-
kvæmd? Þótt hún ætti við rök að
styðjast fyrir 20 árum, er hún enn
í gildi, þrátt fyrir þær tæknifram-
farir, sem síðan hafa orðið, aukna
fjölbreytni og nákvæmni sovéskra
eldflauga, gífurlegan vöxt land- og
flughers Sovétríkjanna, og eftir að
ljóst er orðið, að Bandaríkin hafa
tapað greinilegum yfirburðum
sínum?
Eðli málsins samkvæmt hefur
franska kenningin ávallt verið
talin hafa að geyma þann viðauka,
að hefndaraðgerðir með kjarn-
orkuvopnum gegn fyrstu beitingu
Frakka á vopnunum yrðu skoðað-
ar sem slit á „marklínunni" gagn-
vart hinum gífurlega kjarnorku-
herstyrk Bandaríkjanna. Þannig
voru hin raunverulegu fyrirbyggj-
andi áhrif, sem kenningin byggð-
ist á hið „óhugsandi" alheims-
kjarnorkustríð. Frakkar héldu
fast við þessa kennisetningu löngu
eftir að John F. Kennedy hafði
hafnað „marklínu“-kenningunni
og í staðinn mótað varnarstefn-
una, sem kennd er við „sveigjanleg
viðbrögð". í henni felst, að brugð-
ist verður við árás með stigmögn-
uðum gagnaðgerðum, í stað þess
að sjálfkrafa verði gripið til hinna
öflugustu kjarnorkuvopna við
minnstu áreitni.
Draga 120 km
Hreinleiki frönsku kenningar-
innar spilltist dálítið að vísu við
tilkomu frönsku Pluton-eldflaug-
arinnar, sem dregur 120 km. Sagt
var, að hana mætti nota sem
viðvörunarmerki um að Frökkum
væri full alvara og hikuðu ekki við
að beita kjarnorkuvopnum. Aug-
ljóst yrði, að stóra bomban kæmi
næst, ef innrásarheripn stöðvaði
ekki samstundis sókn sína. En
með Pluton-flauginni var aðeins
unnt að ná inn í Vestur-Þýska-
land, svo að hún var ekki til þess
fallin að vekja mikinn óhug hjá
hugsanlegum árásaraðila.
En nú eru Frakkar að gera
tilraun með nýja gerð af eldflaug-
um, Hades, sem draga 280 km og
þar með austur fyrir Vestur-
Þýskaland. Hades-flaugarnar
mætti hlaða með nifteinda-
sprengjum í stað venjulegra
kjarnorkusprengja. (Einnig er
rætt um smíði nifteindasprengju,
sem kasta mætti úr flugvél.
Ákvörðun um sprengjugerðina
verður ekki tekin næstu tvö árin,
þ.e. ekki fyrr en nokkru eftir
frönsku forsetakosningarnar, sem
fram fara á næsta ári.) Franski
herinn er hlynntur nifteinda-
sprengjunni vegna marksækni
hennar og takmörkuð eyðingar-
áhrif sprengjunnar auka líkurnar
á því, að til hennar yrði gripið í
varnarskyni gegn framsókn skrið-
drekasveita í þéttbýlum héruðum
Evrópu. Sérfræðingar bandaríska
varnarmálaráðuneytisins eru
eftir
Floru Lewis
sammála þessu mati franska hers-
ins og fylgdarmenn Harold
Browns, bandaríska varnarmála-
ráðherrans, sem kom til fundar-
halda í París fyrir skömmu, fögn-
uðu tilraun Frakka með sprengj-
una. Tilkoma Hades-flaugarinnar
vekur menn hins vegar til um-
hugsunar um það, hvort Frakkar
ætli að hætta að treysta að fullu
og öllu á gömlu kenninguna og búa
sig þess í stað undir átök á landi.
Þegar á þetta er minnst, rísa
ýmsir traustir gaullistar af gamla
skólanum upp og spyrja: Eru ekki
Frakkar að þokast undir vernd-
arvæng Bandaríkjanna og Vest-
ur-Þýskalands — og í raun að
verða aftur þátttakendur í sam-
eiginlegu varnarkerfi Atlants-
hafsbandalagsins?
í síðasta mánuði gaf Valery
Giscard d’Estaing Frakklandsfor-
seti til kynna með varkárnum og
Frakkar hafa einnÍK kj
eldflaugum en ein þeirra
eidflaugar draga ekki nema
fremleiðsla á Hades-eldflau)
kynnu að verða búnar niftein