Morgunblaðið - 19.07.1980, Síða 29

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 19. JÚLÍ1980
29
ff Þegar hann talar er hljómur raddar
hans slíkur og þvílíkur að heyrist
allt til endimarka jarðarinnar áá
SJÁ: Persónudýrkun
GJÖREYÐINGl
Veiðiþjóíarnir
þyrma engu:
Ungviðið íellur
líka fyrir skutum
þeirra.
Aðeins
fimmtán
hundruð
fílar eftir
í Uganda
Fílabeinsþjófum hefur tekist að
kála næstum öllum fílum sem
fyrirfundust í Uganda. Á aðeins tíu
árum, tímabili ógnar og stjórnleys-
is meðan Idi Amin sat við völd,
hefur fílahjörð landsins dregist
saman úr 40 þúsund dýrum niður í
aðeins 1500 skepnur.
Þrotlausar birgðir nýtísku vopna
frá hernum hafa aðeins gert veiði-
þjófunum leikinn auðveldari, því að
hægt er að drepa fimm fíla eða
fleiri í örfáum hrinum úr sjálfvirk-
um riffli.
„Það var hroðalegt áfall að koma
hingað og sjá að framið hafði verið
þjóðarmorð á fílategundinni," segir
dr. Iain Dougias-Hamilton en hann
er breskur fílasérfræðingur sem er
nýfarinn að fást við veiðiþjófana úr
lofti á lítilli Cessna-flugvél.
Hann flaug lágflug yfir þjóð-
garðinn við Kabalaga-fossa í norð-
urhluta Úganda. Á 1500 fermílna
svæði gerði hann fyrstu könnun á
heildarfjölda fíla á þessu svæði
sem gerð hefur verið í fjögur ár.
„Dauðir filar sáust á víð og dreif
um allan þjóðgarðinn. Af hverjum
hundrað dýrum voru 62 dauðar
skepnur á móti aðeins 38 lifandi,"
segir hann í skýrslu sinni. „Hræin
voru oft tvö saman og allt upp í
átta sem bendir til að heilu hóp-
arnir hafi verið drepnir samtímis."
Þannig er útlitið svart í Kaba-
laga-garðinum, sem eitt sinn gaf af
sér ferðamannatekjur fyrir Ug-
anda er skilaði þriðja mesta gjald-
eyri í þjóðarbúið, næst á eftir kaffi
og baðmull. Af þeim 14.000 fílum
sem töldust þar fyrir tíu árum eru
nú aðeins 1.000 á lífi. Þeir halda sig
í hópum nálægt þeim þremur
stöðum þar sem þjóðgarðsverðirnir
hafa bækistöðvar sínar.
Á suðurbökkum Nílarfljóts, þar
sem 9.000 fílar héldu sig fyrir
áratug síðan, kom dr. Douglas-
Hamilton aðeins auga á 16 dýr.
Aðalþjóðgarðsvörðurinn í Kaba-
laga heitir Alfred Labongo og er
frá Norður-Uganda, en hann slapp
naumlega undan morðingjum Idi
Amins árið 1972.
„Ef veiðiþjófnaður heldur áfram
í þjóðgarðinum við Kabalagafossa
með sama hraða og hingað til,
munu fílarnir hér um slóðir verða
útdauðir innan hálfs árs,“ segir
hann. Það er álit hans og annarra
að margir veiðiþjófanna séu fyrr-
verandi hermenn Idi Amins.
Annar veiðivörður, að nafni
Richard Olango, sýndi blaðamanni
hrúgu fílavígtanna sem verðirnir
höfu náð úr höndum veiðiþjófa.
Þær voru flestar átakanlega litlar
og sýndu að þjófarnir víluðu ekki
fyrir sér í grimmd sinni og græðgi
eftir fílabeini að drepa sjálft ung-
viðið.
- NICK WORRALL
MENGUN
„Rauða hættan“
veldur milljóna-
tjóni í Japan
Rautt svif sem nærist á mengun,
vex nú með ógnarhraða og breiðir
sig yfir stöðuvötn og strandlengjur
í Japan. Það spillir fögrum stöðum,
stefnir drykkjarvatni í voða og
veldur milljarðatjóni á fiskistofn-
um árlega.
Japanskir sérfræðingar vara nú
við því að þessir „rauðu sjávar-
straumar" kunni að breiðast út um
allan heim.
Straumarnir rauðu eiga upptök
sín í stöðuvötnum og hálfluktum
flóum og lónum, þar sem mengun
safnast fyrir vegna þess hve vatnið
er lengi að endurnýjast.
Þegar sumar gengur í garð tekur
vatnið að hitna og svifið tímgast
með geysihraða, en köfnunarefni
og fosfór í menguninni gera illt
verra. Allt í einu er yfirborð
vatnsins eins og þakið með þykku
rauðu teppi.
Sérhvert stöðuvatn eða flói hefur
sína eigin tegund af svifi og sitt
sérstæða rauða litbrigði. Einstaka
verða græn eða jafnvel grá.
Af fimmtíu stærstu stöðuvötnum
Japans hefur ekki eitt einasta
sloppið. Biwa-vatn er einna verst
leikið og það er einasta drykkjar-
vatnslind þeirra 13 milljóna er búa
á svæðinu, en þar standa bæði
Osaka, næststærsta borg landsins,
og Kyoto, hin forna höfuðborg.
Biwa-vatn var eitt sinn orðlagt
fyrir hversu tært það var en er nú
orðið samnefnari mengaðra stöðu-
vatna.
I hinum tilkomumiklu Seto-
lónum vestur af Osaka, hefur svifið
kæft fiska í milljónatali og valdið
ómældu tjóni í fiskiræktariðnaðin-
um sem stundaður hefur verið
þarna í skjóli fyrir úthafinu.
Tokyo-flói og aðrir flóar hafa
einnig orðið fyrir barðinu á þessu
fyrirbæri og vísindamenn í Japan
halda því fram að straumarnir
berist nú til Norður- og Suður-
Ameríku auk Evrópu.
Héraðsstjórnin á svæði Biwa-
vatns hefur gripið til þess ráðs að
banna sölu og notkun allra gervi-
hreinsiefna sem eru á markaðnum.
Það telst jafnvel glæpsamlegt að
gefa nokkrum manni pakka af
slíkum efnum. Fimmti hluti alls
fosfórs í japönskum vötnum er
rakinn til hreinsiefna þessara.
Hreinsiefnaframleiðendur hafa
áhyggjur af því að bönn af þessu
tagi muni ná til alls landsins og
þeir hótuðu héraðsstjórninni með
málshöfðun, en að þessu sinni lítur
út fyrir að viðskiptajöfrar landsins
bíði lægri hlut. Landsstjórnin hef-
ur sjálf skipað svo fyrir, að í öllum
stjórnardeildum skuli hætt að not-
ast við gerviefni til hreinsunar.
Hreinsiefnabannið er ódýrasta
og einfaldasta leiðin til að draga
eitthvað úr menguninni sem nærir
rauðu straumana, en nú hafa
yfirvöld líka snúið sér gegn meng-
un frá iðnaði, til dæmis er búið að
minnka tæmingu úrgangsefna í
Seto-lónið um helming á þremur
árum.
Hinsvegar er ekki búið að gera
neitt til að hreinsa aðalmengun-
arvaldinn. Þrátt fyrir tækniafrek
Japana á öllum sviðum, hafa aðeins
fjögur af hverjum tíu húsum verið
tengd við holræsakerfi, með
hreinsistöðvum. Bróðurparturinn
af öllum fljótandi úrgangi heimil-
anna rennur óhindraður og
óhreinsaður út í vötnin eða sjóinn.
- GEOFFREY LEAN
BLÚM * * —
VIKUNNAR fcf'm':! \ W '
UMSJÓN: ÁB. ®
Gullregn
Laburnum Albinum
■r'i;
„Glóa þínir gulu skúfar, gull-
regn móti sól, eins og langt um
herðar hrynji, hár á faldasól."
Blómgað gullregn er með
glæsilegustu trjám eða hávöxn-
um runnum. Óblómgað má
þekkja það á stilklöngum, þrí-
fingruðum blöðum, dökkgræn-
gljáandi á efra borði. Hugsið
ykkur langstilkuð smárablöð í
mjög stækkaðri mynd! Börkur
trésins er dökkgrænn, sléttur og
þunnur. Gullregn sómir sér jafn-
an vel en mesta skrautið eru þó
blómin, fagurgul á lit. Þau sitja
fjöldamörg saman í stórum
hangandi skúfum, er stundum
ná nærri niður á jörð. Þá lýsir
gullregnið langar leiðir og vekur
mikla aðdáun. Blómgunartíminn
er snemma sumars og fram eftir
júlí, misjafnt nokkuð eftir stað-
háttum og hvar á landinu tréð
vex. Það fer mjög vel sem 3—4
m. hár blómrunni eða tré t.d. ef
það stendur á stalli eða brekku-
brún, móti sól og í sæmilegu
skjóli. Til eru. í Reykjavík um 8
m. há gullregnstré, t.d. í garði
Egils Hallgrímssonar á Báru-
götu 3, gróðursett 1936, mæld
1962.
Fjallagullregn, sem hér er
ræktað vex villt í Alpafjöllum og
víðar. Strandgullregn (Laburn-
um anagyroides) blómgast hér
minna. Gullregn blómgast sjald-
an fyrr en það er orðið 15—20
ára, en eftir það oftast árlega í
sæmilegu árferði og stendur um
þriggja vikna skeið í fullum
blóma. Oft þroskar það fræ í um
5 sm. löngum belgjum, og má
fjölga því með fræsáningu.
En fræin eru eitruð og mega
ekki lenda í munni né maga.
Þarf að gæta þess vel að börn nái
ekki í fræin og fræbelgina. Er
öruggast að sníða blómskúfana
af er þeir taka að mynda fræ og
ljómi blómanna hverfur eða
dofnar.
Gullregn þrífst best móti sól í
fremur þurrum jarðvegi. Það er
ertublómaættar og hefur eins og
önnur ertublóm rótarhnúða með
sérstökum bakteríum sem vinna
köfnunarefni úr loftinu. Þarf því
ekki að bera köfnunarefni á
gullregn og köfnunarefnisáburð-
ur getur meira að segja valdið
því að greinar þess verði langar,
grannar og slapandi og að það
blómgist lítið eða alls ekki. Það
er líka hægt að kæfa smára í
túni og láta gras vaxa honum
yfir höfuð með miklum köfnun-
arefnisáburði.
Geta má þess að sumsstaðar
erlendis er farið að rækta gull-
regnsbastarð (Laburnum wat-
erii). Hann blómgast fagurlega,
en ber sjaldan fræ og stafar því>
minni hætta af honum. Fræ
gullregns líkjast litlum ertum
eða baunum.
MUNIÐ AÐ ÞAU ERU EITRUÐ
Eitt stærsta og elsta gullregn á
höfuðborgarsvæðinu er við Heliu-
sund i Reykjavik.