Morgunblaðið - 18.09.1980, Blaðsíða 36

Morgunblaðið - 18.09.1980, Blaðsíða 36
36 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 18. SEPTEMBER 1980 Guðjón F. Teitsson: Skipasmíðaiðnaðurinn í Bretlandi I grein minni í Mbl. 19. ágúst var nokkuð skýrt frá stórkostleg- um samdrætti í skipasmíðum í Svíþjóð, miklum rekstrarhalla hinnar stóru skipasmíðastöðvar Harland & Wolf á Norður-írlandi og í Vauxhall-bílaverksmiðjunum í Bretlandi á sl. ári ásamt fleiru. Síðan hefi ég í Lloyd's List frá 31. júlí séð fróðlegt yfirlit um rekstur 29 skipasmíðastöðva í Englandi og Skotlandi á tveim síðustu reikn- ingsárum, sem enduðu 31. marz, og kemur eftirgreint fram um andi, að stöðvarnar yrðu lagðar niður og öllum nærri 3.600 starfs- mönnum sagt upp. En það varð þó ofan á að endurskipuleggja starf- semina, segja upp aðeins 500 starfsmönnum og halda áfram rekstri með nýjum samningum við stéttafélögin, sem virðast þá einn- ig hafa samþykkt nefnda fækkun starfsliðs. Harðari afstaða fag- félaga gegn Fiat á ítalíu Frá því er skýrt í tímaritinu Newsweek hinn 11. ágúst sl., að Guðjón F. Teitsson Forráðamenn BA segja, að í mörgum tilvikum veiti ríkis- stjórnir styrki til flugfélaga í eigin þjóðlöndum, en spá því að slíkir styrkir leggist almennt niður innan 4—5 ára, og reyni þá meira á það en nú hverjir geta spjarað sig í frjálsri samkeppni. Miðað við núverandi rekstrar- skilyrði og áætlun um næstu 4 ár, hefir BA ákveðið að fækka starfs- mönnum um 7.500 og halda áfram niðurskurði kostnaðar á þessu sviði og öðrum, þar til náð er sambærilegum grundvelli og helztu keppinautar, svo sem Laker Airways, starfa á. — Þetta er nr. 1 á framtíðaráætlun BA. Nr. 2 er að verja 2.400 milljón- um £ til kaupa hagkvæmustu Efnahags- og atvinnumál erlendis og hérlendis reksturinn á síðara árinu: 1. 21 skipasmíðastöð var rekin með halla, samtals 167,5 millj. £, samsvarandi 198 milljörðum ísl. kr. eða að meðaltali með 9,4 milljarða kr. halla hver stöð, án þess að skattur væri á lagður og tekinn inn í dæmið. 2. 6 skipa- smíðastöðvar voru reknar með hagnaði, samtals 45 millj. £, samsvarandi 53,3 milljörðum ísl. kr. eða að meðaltali með 8,9 milljarða kr. hagnaði á hverri þessara stöðva. Nefndur hagnaður var nær ein- göngu tengdur smíði herskipa, og án þeirra verkefna myndi varla hafa orðið betri afkoma hjá þess- um stöðvum en hinum. Hefði þá rekstrarhallinn á ofangreindum 27 stöðvum orðið yfir 200 milljónir £, samsvarandi nærri 250 millj- örðum íst. kr. 3. 2 litlar skipa- smíðastöðvar rétt báru sig, sluppu við tap, en skiluðu heldur ekki hagnaði. Skipasmíðaiðnaðurinn í Bret- landi nýtur að einhverju leyti fyrirgreiðslna og styrkja frá rík- inu innan ákveðinna takmarka, en hinar einstöku stöðvar virðast þó bera meginábyrgð hver á sínum rekstri. Hefir því fjölda starfs- manna verið sagt upp störfum í iðngreininni vegna minnkandi verkefna, og veldur þetta að hluta til því atvinnuleysi á hinum al- menna vinnumarkaði í Bretlandi, sem samkv. síðustu upplýsingum telst 8,3% af heild og er sagt næst því, sem var á kreppuárunum eftir 1930. Breytt afstaða stéttafélaga, fallið f rá verkf allsrétti Svo sem alkunnugt er, hefir löngum verið mikið um vinnudeil- ur og verkföll í Bretlandi og þetta leikið grátt ýmsan atvinnurekst- ur, svo sem skipasmíða- og bíla- framleiðsluiðnað. Hefir afstaða samningsaðila í umræddum vinnudeilum oft verið óheppilega einstrengingsleg, en núverandi ástand atvinnulífs í landinu virð- ist vera að opna augu manna fyrir þessu og skapa stefnubreytingu. Skýrir Norges Handels og Sjö- fartstidende frá því hinn 21. ágúst sl., að skipasmíðastöðvar við ána Tyne á Norðaustur-Englandi, und- ir nafninu Tyne Shiprepair Group, hafi náð bindandi samningum um það við hlutáðeigandi starfs- mannafélög, að þau beittu ekki verkfallsrétti gagnvart nefndum skipasmíðastöðvum, og einnig samdist um það nýmæli, að stöðv- arnar mættu færa starfsmenn milli sín eftir þörfum, sem ekki hafði áður verið leyft. Þess skal getið, að skipasmíða- stöðvar innan Tyne Shiprepair Group eru sagðar hafa tapað 8,4 milljónum £ á reikningsárinu 1978/79 og 7,4 milljónum £ 1979/ 80. Virðist því hafa verið yfirvof- Fiat-verksmiðjurnar á ítalíu hafi á sl. ári skilað hagnaði samsvar- andi 50 milljónum US$, en um- sýsla verksmiðjanna er slík, að þetta er talinn rýr hagnaður og olli mestu, að bílaframleiðslu- deildin kom út með 120 miltjón $ tapi. Höfðu stjórnendur verksmiðj- anna reynt að laga reksturinn með ýmsum aðgerðum. I október sl. var sagt upp rúmlega 60 starfs- mönnum, sem sakaðir voru um iðnaðarlega skemmdarstarfsemi innan verksmiðjanna, 50 framá- menn voru látnir hætta störfum, vinnutími hjá ca. 78.000 starfs- mönnum var nokkuð styttur og verksmiðjunum lokað yfir sumar- leyfistímann. En við þessar og aðrar aðgerðir af hálfu verk- smiðjustjórnar, versnaði sambúð- in við félög starfsmanna, einkum félag járniðnaðarmanna. Þrátt fyrir gerðar sparnaðar- ráðstafanir og samdrátt fram- leiðslu vegna vinnudeilna, höfðu samt á sl. vori hlaðizt upp 60.000 óseldir bílar hjá Fiat. 31% hlutafjár í Fiatverksmiðj- unum er sagt í eigu fjölskyldunnar Agnelli, og var aðalframkvæmda- stjórinn úr þeirri fjölskyldu, Um- berto Agnelli. Nefnir Newsweek hann „Fiat's Mr. Tough Guy", sem virðist eiga að fela í sér merking- una „hinn röggsami eða harðsnúni stjórnandi Fiats". Taldi hann á sl. vori fráleitt, að verksmiðjurnar héldu áfram að framleiða í stórum stíl bíla, sem ekki seldust, og yrði að draga úr framleiðslunni um 30% og segja upp 15.000 starfs- mönnum, sem gert var miðað við starfslok 31. júlí. Félög starfsmanna brugðust illa við nefndum uppsögnum, og upp- lýsir Newsweek, að umræddir starfsmenn, sem sagt var upp, hafi yfirleitt allir mætt til vinnu í fyrstu viku ágúst, 'en Umberto Agnelli ekki. Hann hafi skyndi- lega og óvænt sagt af sér og farið úr embættinu. Allmikill Ijómi virðist hafa ver- ið um nafn Umberto Agnellis í stjórn Fiat's og viðskiptasambönd hans víðtæk. Þykir því ýmsum skarð fyrir skildi, þegar hann er farinn, og vandi á höndum. — Eru úrræði til þess að verksmiðjurnar geti mætt vaxandi dýrtíð og al- mennri markaðskreppu í bílaiðn- aðinum án samdráttar? Það verð- ur tíminn að leiða í Ijós. Kreppa í bila- iðnaði Bandarikjanna Samkvæmt upplýsingum í tíma- ritinu Time hinn 4. ágúst sl. töpuðu General Motors-verk- smiðjurnar í Bandaríkjunum 412 milljónum $ á 3 mánuðum, apríl — júní í ár, eða jafnvel allt að 790 milljónum $ ef líklegir skattar eru teknir inn í dæmið. Tala seldra bíla þessa 3 mánuði var 41% neðan við söluna á sama tíma í fyrra og um að ræða að meðaltali ódýrari bíla með minni framleiðsluhagnaði. Er sagt að þetta ár muni verða hið fyrsta tapár í sögu GM frá 1921, en yfirleitt hefir þessum risaverk- smiðjum tekizt öðrum fremur í sömu iðngrein að tryggja rekstr- arafkomu sína. — Það er einnig svo nú, að aðrar bílaverksmiðjur í Bandaríkjunum, sem allar eru minni, virðast tiltölulega enn verr á vegi staddar en GM, og eru nefnd dæmi um þetta, svo sem í sambandi við Chrysler og Ford. Niðurskurður á niðurskurð ofan i lífsbaráttu British Airways Þannig hljóðar á íslenzku fyrir- sögn í Lloyd's List hinn 31. ágúst sl., þar sem greint er nokkuð frá undanförnum rekstri og framtíð- aráætlunum hins stóra flugfélags British Airways, sem hefir einna víðtækasta skipulega flugferða- þjónustu allra flugfélaga vítt um lönd. Heildartekjur BA á reiknings- árinu, sem endaði 31. marz sl., námu 1.654 milljónum £. Hagnað- ur taldist 20 milljónir £, áður en skattur væri á lagður. Var hagn- aðurinn aðeins fjórðungur þess, sem reiknað hafði verið með og fullnægði ekki kröfu viðskipta- ráðuneytisins um 6% vexti eða arð af fjárfestingu. A síðustu þrem mánuðum dróg- ust heildarviðskipti BA saman um 4% miðað við sama tíma í fyrra, og olli það miklum vonbrigðum, þar eð reiknað hafði verið með aukningu. Mestur varð samdrátt- urinn á flugleiðum til Mið-Aust- urlanda, Japan og Ástralíu, 15— 20%, og á heimaslóðum í Englandi og til og frá Skotlandi var sam- drátturinn 13%. Tap á flugi Concorde-véla BA á sl. ári nam 6 milljónum £, 4 millj. á Singa- pore-leið og 2 millj. á Washing- ton-leið, en lítils háttar hagnaður varð á New York-leið. Þrátt fyrir nefndan samdrátt í viðskiptum og beint tap á sumum leiðum, tókst þó BA að ná nokk- urri aukningu viðskipta annars staðar, þannig að útkoman varð ekki verri en áður er greint. Á áætlunarleiðum flutti BA á sl. ári 17,3 milljónir farþega, og á vegum félagsins heima og erlendis störfuðu 55.000 manns. Olíuvöru- kostnaður BA nam á sl. ári 413 milljónum $, og er því spáð, að sá kostnaður fari brátt fram úr launakostnaði, sem nú er í kring- um 30% af rekstrarkostnaði í heild. flugvéla, svo sem Boeing 747 og 757 og Lockheed Tri-Stars. Nr. 3 er að laga þjónustuna eftir breyttum aðstæðum og viðhorfum samanber afnám fyrsta farrýmis í Parísarflugi og fleira. Verðbólga, fram- leiðslukreppa og at- vinnuleysi Samkvæmt því, sem frá er greint í framangreindum köflum, er ljóst, að veruleg kreppa ríkir í fjölmennum atvinnugreinum í flestum helztu viðskiptalöndum íslendinga, og þessari kreppu fylg- ir víða töluvert atvinnuleysi og sjálfsagt minnkandi kaupgeta. Verðbólga hér á landi er nú sögð í kringum 50%, en í ríkjum Efnahagsbandalagsins er meðal- verðbólga nú varla meiri en 11— 12%, eftir lækkun í Bretlandi í júlí úr 21 í 16,9%, þar sem verðbólga var næstmest að undanförnu inn- an Efnahagsbandalagsins; mest á ítalíu 23-24%. í júlí sl. var atvinnuleysi í Bretlandi talið nema 8,3%, sem yar mjög líkt og í Danmörku og ítalíu mánuði fyrr, Danmörk þá með 11% verðbólgu. — í Banda- ríkjunum taldist verðbólga á fyrri hluta þessa árs 16% og atvinnu- leysi 6%, en í Canada voru tilsvar- andi tölur 10% og7,4%. Eins og stendur, virðist því ekki þess að yænta, að helztu viðskipta- þjóðir íslendinga greiði þeim sí- hækkandi verð fyrir keyptar vörur og þjónustu í samræmi við verð- bólguþróun hér á landi, sem er frábrugðin og miklu meiri en í hlutaðeigandi viðskiptalöndum, sumpart vegna skorts ráðdeildar í þýðingarmiklum fjárfestingum og sumpart sökum óhóflegs opinbers kostnaðar á vegum hins fámenna þjóðfélags. — Væri nær, að for- ystumenn í þjóðmálum og kjara- málum sneru sér af einlægni og heiðarleik gegn þessum mein- semdum fremur en standa að ráðstöfunum, sem bersýnilega eru fyrst og fremst til að fóðra verðbólguna, fella í sífellu gengi hins íslenzka gjaldmiðils og hækka verðlag á nauðsynjavörum og almennri þjónustu. Þegar þetta er skrifað, hafa um alllangt skeið átt sér stað samn- ingaviðræður um kaup og kjör fjölmennra launþegasamtaka. Hafa samningar tekizt um kaup og kjör starfsmanna ríkis og bæja með nokkurri hækkun grunnkaups hinna lægst launuðu, en ósamið er m.a. við hin fjölmennu félög innan Alþýðusambands íslands, og virð- ast nú undirbúin víðtæk verkföll, sem kunna að reynast þjóðfélag- inu mun skaðlegri en tímabundið 2—9% atvinnuleysi í nágranna- löndunum, fylgi því ekki einnig verkföll. En bent skal á, að ekki er víst að skráð atvinnuleysi sé alltaf beinlínis raunverulegt. Góð og vond f ordæmi í þessu sambandi og með tilvís- un til hinna erlendu frétta hér að framan, skal til nokkurrar fyrir- myndar benda á þann sveigjan- leika og þá viðurkenningu stað- reynda, sem nýlega kom fram í samningum stéttafélaga við Tyne Shiprepair Group í Bretlandi. Til viðvörunar má svo benda á hin hæpnu afskipti stéttafélaga af yfirstjórn Fiat-verksmiðjanna á Italíu. Þar var orðin mikil offramleiðsla bíla vegna almenns samdráttar á heimsmarkaði. Dug- legur framkvæmdastjóri vildi því draga framleiðsluna saman um 30% og fækka starfsmönnum um tæp 11%, en varð af þessum sökum að segja af sér vegna ofríkis starfsmannafélaga, sem síðan sitja uppi með þann vanda, er þau varla geta bent á að hægt sé að leysa nema með þeim úrræðum, sem hinn brottvikni framkvæmdastjóri vildi hafa. Kynni þetta síðarnefnda dæmi að reynast táknrænt fyrir mál Flugleiða, sem nú er mjög til umræðu, og hefir verið blásið upp hér, eins og mönnum væri alger- lega ókunnugt um almenna erfið- leika í þessum og ýmsum öðrum stórrekstri háðum samkeppni á heimsmarkaði. íslendingar hafa á undanförn- um áratugum öðlazt dýrmæta reynslu og þekkingu á flugrekstri, ásamt verulegri efnahagslegri undirstöðu og ætti því með góðum vilja margra að vera hægt að komast yfir tímabundna erfið- leika. — Veltur á mestu, að umræddur rekstur njóti vinsemd- ar og jafnvel nokkurrar fórnfýsi starfsmanna, en viðurkenna ber, að þeir hafa margir á undanförn- um árum borið meira úr býtum en tíðkast meðal annarra lands- manna. Verður að taka tillit til þessa, ef „keppa á eða deyja", „compete or die", eins og sagt er núverandi kjörorð British Air- ways. Ný orðabók fyrir byrjendur: Bæði ensk-enskt og íslenzkt-enskt orðasafn BÓKAVERZLUN Sigfúsar Ey- mundssonar hefur sent frá sér enska orðabók fyrir byrjendur, A Learner's First Dictionary, eftir Christopher Scott. íslenzkt-ensk orðasafn fylgir, gert af Jóni Hann- essyni menntaskólakennara, sem séð hefur að öðru leyti um útgáfu bókarinnar. Ensk-enska orðasafnið, sem er langstærsti hluti bókarinnar, er þannig gert að fyrst er auk orðskýringa sýnd með auðveldum dæmum algengasta notkun orðs- ins. Dæmi: Charm: to delight, to please. She was charmed by his good manners. She has a lot of charm. Síðan, ef nemandinn skilur ekki fullkomlega merkingu orðs- ins af þessum setningum, flettir hann upp í íslenzk-enska orða- safninu. Þar stendur við þetta orð: Heilla, yndisþokki. Auk orðasafnsins eru í bókinni margar myndir til hægðarauka við orðskýringarnar og frumatriði enskrar málfræði. Bókin skýrir um 1800 algeng- ustu ensk orð. Hún er 220 bls. að stærð, unnin hjá Prentstofu G. Benediktssonar og Macmillan Education í Lundúnum.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.