Morgunblaðið - 19.01.1983, Page 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 19. JANÚAR 1983
Mario Vargas Llosa, rithöf-
undur frá Perú, hlaut ný-
lega bókmenntaverðlaun
á Italíu og hitti þá frétta-
maður frá Inter Press Service, frétta-
stofu þriðja heimsins, hann að máli.
Kin spurninganna var á þessa leið: Ef
þú ættir að velja verðlaunahöfund og
gera upp á milli Garcia Marquez og
Argentínumannsins Jorge Luis Borg-
es, hvor hefði þá hlotið Nóbelsverð-
launin? Svarið var: „Ja, væri valið í
mínum höndum, kysi ég Borges, þótt
ég telji Garcia Marquez mikinn rit-
höfund. Borges er mesta núlifandi
skáldið. Menn verða að vera óvenju-
lega fávísir um Suður-Ameríku til að
átta sig ekki á byltingarkenndum
einkennum ritverka Borges. Hér er
einfaldlega um hróplegt ranglæti að
ræða, sem ber greinilega pólitískt yf-
irbragð. En ég held, að Borges kæri
sig ekki um verðlaunin, þar sem hann
lifir í heimi huldufólks, drauma-
heimi,“ segir í þessu nýlega samtali
við rithöfundinn frá Perú.
Þjóðviljinn og
andrúm morðsins
eftir Björn Bjarnason
Grein Olafs Gíslasonar i bjóðviljanum 2. nóvember 1982. Grein Olafs Gíslasonar i bjóðviljanum 15. janúar 1983.
„Bók er raunveruiegur við-
burður í lífi okkar. Hún er ekki
blekking. Enginn veit, hvað lífið
er. Kannski er það draumur. En
mér er nær að halda, að góð bók
sé eins mikilvægur þáttur í
draumi okkar og hvað annað."
Þannig komst Jorge Luis Borges
að orði í lok samtalasyrpunnar
sem Matthías Johannessen birt-
ir í bókinni Samtöl II. Og Borges
segir einnig við Matthías: „Sum-
ir segja eins og þér áðan, að ég
hljóti að fá Nóbelsverðlaun. Ég
hef ekki trú á því. Ég er ekki
talinn dæmigerður höfundur
fyrir Suður-Ameríku. Asturías
... jæja, við skulum ekki tala um
hann, Mistral, hræðilegt skáld.
Það eru landafræði og stjórn-
málastefnur, sem hljóta Nóbels-
verðlaun. Ibsen, Strindberg og
Tékov fengu þau aldrei. Mistral
fékk Nóbelsverðlaunin af land-
fræðilegum ástæðum. Ég reikna
með því að ég verði nokkur ár
ennþá „einn þeirra sem koma til
greina", en það skiptir ekki máli.
Verðlaun eru fyrir þá, sem vilja
eða þurfa að komast í blöðin. Én
nafn mitt þekkja nú ýmsir um
heimskringluna," og hann sagði
heimskringluna á íslensku með
viðeigandi áherslu, brosti og
velti fyrir sér þeim bókmennta-
verðlaunum sem Snorri hlaut á
sínum tíma fyrir þetta verk
sitt!“
Hugurinn hvarflaði til þessara
ummæla tveggja merkra suður-
amerískra rithöfunda, þegar því
er haldið til streitu í Þjóðviljan-
um frá 15. janúar, að það sé „of-
sóknarbrjálæði" að tveir menn,
annar í Bandaríkjunum og hinn í
Svíþjóð, skuli hafa vakið máls á
því í blaðagreinum, að ekki sé
allt sem skyldi þegar rithöfund-
ur er annars vegar rægður vegna
andstöðu við alræðisstjórnir og
hins vegar hafinn til skýjanna
þrátt fyrir og líklega vegna dað-
urs við alræðið. Tilefni þessarar
ásökunar Þjóðviljans er að
Morgunblaðið skuli gera „tilraun
til þess að flytja vitsmunalega
umræðu um heimsmálin inn í
landið með því að þýða tvær
skætingsgreinar" eins og Þjóð-
viljinn orðar það um Jerzy Kos-
inski í Bandaríkjunum og um
„sænsku umræðuna" í tilefni af
því að Garcia Marquez hlaut
Nóbelsverðlaunin. Telur Ólafur
Gíslason, blaðamaður á Þjóðvilj-
anum, að þessi iðja sé til marks
um það, að þeim er þetta ritar
„virðist margt annað betur gefið
en að átta sig á þeim raunveru-
leika sem umlykur okkur ...“
☆ ☆ ☆
Spænska leikritaskáldið Fern-
ando Arrabal sem býr í París
heitti sér fyrir því, að kúbanska
ljóðskáldinu Armando Valladar-
es var sleppt úr fangelsi á Kúbu
síðastliðið haust. Arrabal ritaði
grein í franska vikuritið l’Ex-
press 5. nóvember 1982, þar sem
hann lýsti þeim hörmungum sem
Valladares mátti þola í 22 ár í
þrælkunarbúðum Castros.
Eftir að Fidel Castro tók völd-
in í sínar hendur 1. janúar 1959
varð Valladares starfsmaður
samgönguráðuneytisins í Hav-
ana. Var hann fulltrúi í spari-
sjóði á vegum ráðuneytisins. í
stjórnartíð einræðisherrans Bat-
ista starfaði Valladares einnig í
13 mánuði í stjórnarráðinu og
kannaði hæfni umsækjenda um
störf á vegum innanríkisráðu-
neytisins. Arrabal segir, að
kommúnistar hafi búið um sig í
samgönguráðuneytinu eins og
öðrum kúbönskum stjórnar-
skrifstofum og hafi Valladares
reynt að hamla gegn ásókn
Armando Valladarc-s og kona hans,
Marta, á heimili vinar þeirra, Arra-
bals, í Paris.
þeirra. 27. desember 1960 var
hann handtekinn. Aðeins tvisvar
sinnum var hann kallaður úr
klefa sínum til yfirheyrslu, 15
mínútur í hvort skipti. 17. janú-
ar 1961, 20 dögum eftir hand-
töku, dæmdi 1. byltingardóm-
stóllinn í Havana Valladares og
tvær konur og tvo karla að auki.
Öll fimm voru sökuð um að vera
í andbyltingarhópi undir stjórn
Olver Obregon. Þau hlutu öll
dóm sem „óvinir byltingarinnar"
fyrir „brot gegn ríkisvaldinu",
konurnar í 20 ára fangelsi og
karlarnir í 30 ára fangelsi.
Valladares var sendur í þrælk-
unarbúðir á eyjunni Pins. Móðir
hans heimsótti hann 5. nóvem-
ber 1961 og í salnum þar sem
fangar fengu að hitta ættingja
sína, sá Valladares dóttur sam-
fanga síns, Mörtu Lopez að
nafni. Þau hittust 12 sinnum á 7
árum og fengu leyfi til borgara-
legrar hjónavígslu 8. október
1968. Síðan sáust þau ekki fyrr
en hann var látinn laus.
Valladares neitaði að gangast
undir „endurhæfingu" sem fólst
í því að fangar voru látnir sverja
Castro-stjórninni hollustu. Þar
með komst hann í hóp „plant-
andos“ (hinir óforbetranlegu)
sem lokaðir eru inni í glugga-
lausum klefum, fá ekki að hitta
neinn utanaðkomandi og njóta
ekki læknishjálpar.
1974 þrengdist hagur hans
enn. Ásamt með 36 föngum var
hann sveltur í 46 daga. Þá lam-
aðist Valladares og fimm fangar
aðrir. Einn þeirra endurheimti
máttinn í fangelsinu, hinir fjórir
skömmu eftir komu sína til
Miami nýlega.
21. desember 1976 staðfesti
heilbrigðisráðuneyti Castro í
bréfi til Amnesty International
að Valladares væri haldinn
læknanlegri lömun fyrir neðan
mitti „vegna næringarskorts".
Þegar Marta gaf út fyrstu ljóða-
bók eiginmanns síns 1976, mátti
hann þola enn harðari vist. 1980
var hann í eina viku á bæklunar-
sjúkrahúsi í Havana, þar sem
hann naut í fyrsta sinn aðhlynn-
ingar lækna. 2. apríl lauk með-
ferðinni og sjúklingurinn var
aftur fluttur í „refsiklefa".
Eftir að Arrabal og Marta
sendu Francois Mitterrand,
Frakklandsforseta, bænarskjal,
var Valladares aftur sendur
undir læknishendur í nóvember
1981. Hann fékk endurhæfingar-
tæki og betri mat, en allt var
þetta gert með hinni mestu
leynd og hann gat ekki látið þau
boð berast, að hann væri á bata-
vegi. Kúbönsk yfirvöld vildu, að
hann gæti gengið við komuna til
Parísar og væri ekki í hjólastól.
Segir Arrabal, að farið hafi verið
með endurhæfinguna sem ríkis-
leyndarmál til að unnt væri að
kasta rýrð á talsmenn Valladar-
es, páfann, Amnesty, Francois
Mitterrand og kalla þá veikgeðja
og barnalega „mannvini“ sem
„leikari" hafi blekkt...
Arrabal segir, að frá Havana
hafi borist þau boð til fjölmiðla,
að Valladares væri hvorki skáld
né kristinn og aldrei hefði hann
lamast. Honum var lýst sem
hryðjuverkamanni og útsendara
CIA og þar að auki hefði hann
verið lögreglumaður í þjónustu
Batista. Arrabal bendir á, að
þessar ásakanir veki ekki undr-
un, þegar haft sé í huga að þær
berist frá ríkisstjórn þar sem
þriðji mesti valdamaðurinn er
Carlos Rafael Rodriguez, sem á
sínum tíma var ráðherra hjá
Batista og lýsti Jean Paul Sartre
einnig sem útsendara CIA.
-