Morgunblaðið - 13.11.1983, Síða 44

44
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 13. NÓVEMBER 1983
Færri fiskar og smærri:
Þorskurinn verð-
ur ekki sniðgenginn
í þjóðhagsáætlun
íslendinga
Hver er þungamiðjan í efnahagslegu sjálfstæði fslendinga? Heldur íslenzki sjómaðurinn á svari við þeirri spurningu
í hendi sér? — Máske hefði þessi myndatexti einfaldlega átt að hljóða svona: „Enginn veit hvað átt hefur fyrr en
misst hefur“.
(Þorskur á þingi)
Þorskurinn kom mjög við þing-
störf í vikunni sem leið.
Þessi nytjafiskur, sem lífskjör í
landi hvíla á, er ekki jafn gjöfull
og fyrrum, enda stofninn hrað-
minnkandi að dómi fiskifræðinga.
Garðar Sigurðsson, fjórði þing-
maður Sunnlendinga, talaði um
þorskinn sem hinn raunverulega
gjaldmiðil þjóðarinnar í verzlun-
arsamskiptum við umheiminn.
Fyrir tveimur árum, 1981, færðu
íslenzkir fiskimenn að landi
470.000 tonn af þessum „gjald-
miðli". Fiskifræðingar vara hins-
vegar við að taka meira úr stofn-
inum 1984 en 200.000 tonn. „Það
þýðir," sagði þingmaðurinn, „að 60
fiskar af hverjum 100 eru horfn-
ir.“
Menn greinir á um hvort ofveiði
eða breyttar aðstæður í lífríki
sjávar valdi stofnminnkun þorsks.
Sennilegt er að hvorutveggja komi
til. Meginmálið er að hlusta verð-
ur á fiskifræðinga, þróa veiðisókn
að veiðiþoli nytjafiska — og
byggja stofnstærð þeirra þann veg
upp, að þeir gefi hámarksafrakst-
ur í þjóðarbúið.
Silungsræktun og eldi lax hefur
gefið góða raun hér á landi. Hefur
það verið kannað sem skyldi,
hvort rækta megi þær tegundir
nytjafiska, sem mest hafa gefið í
þjóðarbúið, með hliðstæðum
hætti, t.d. í innfjörðum?
En víkjum aftur að Garðari Sig-
urðssyni.
Hann sagði efnislega:
Undirstöðuatvinnuvegur þjóð-
arinnar, sem hún lifir öll á, er illa
kominn, og ekki von til, að mínum
dómi, að það sé hægt að bæta kjör
landsmanna mikið meðan þannig
stendur á. Auðvitað geta menn
haldið þar um „miklar ræöur, en
þær eru einskis virði“. Hér vegur
Garðar að einhverjum, sem hann
tíundar ekki frekar.
Annar þingmaður, Kjartan Jó-
hannsson, þriðji þingmaður Reyk-
nesinga, gerði því skóna, að
200.000 tonna afla 1984 yrði skipt
að jöfnu milli báta- og togaraflota.
„Við erum líklega með 100 togara,
eða því sem næst ... 100 þúsund
tonn á 100 togara eru 1000 tonn af
þorski á skip. Veiðigeta þeirra er
sjálfsagt 4000 tonn og veitir ekki
af, til að standa undir þessu,"
(væntanlega er átt við tilkostnað).
Hér kom þingmaður að kjarna-
punkti, samræmingu veiðisóknar
að veiðiþoli, þ.e. mótun veiðistefnu
1984, sem nú er unnið að í ríkis-
stjórninni. Halldór Ásgrímsson,
sjávarútvegsráðherra, sagði efn-
islega, að sú stefna þyrfti að
byggjast á tveimur höfuðatriðum:
• ad veiða þann fisk, sem við telj-
um hyggilegt og nauðsynlegt að
veiða, með sem minnstum til-
kostnaði.
• að meðhöndla hann og vinna
þann veg, að við fáum sem mest
fyrir hann á sölumörkuðum.
Hér er mikið vandamál á ferð.
Það verður erfitt að samræma
fiskifræðileg rök og atvinnu- og
efnahagslegt viðhorf, sem varða
öll sjávarpláss í landinu og þjóð-
arbúskapinn í heild.
í tengslum við veiðistefnu komu
ábendingar um „kvótakerfi" á tog-
ara, líkt því sem tekið hefur verið
upp í veiðum síldar og loðnu. Sjáv-
arútvegsráðherra sagði að núgild-
andi lög veittu sér „ekki vald til að
setja kvótakerfi á togarana ...
Þannig að þessi mál þurfa að
koma til meðhöndlunar hér á Al-
þingi, ef slíkt skal upp tekið“.
Það er sýnt að þorskurinn hefur
og mun sennilega í enn ríkara
mæli valda þingi og þjóð heila-
brotum. Verði ekki veiddar nema
200 þúsund lestir af þorski á
næsta ári þýðir það mikinn at-
vinnu- og tekjusamdrátt i sjávar-
plássum landsins, allt að 12—13%
samdrátt í útflutningsframleiðslu
sem svarar til 2 milljörðum króna
og 3,5% samdrætti þjóðarfram-
leiðslunnar.
Samdráttur þjóðarframleiðslu
þriðja árið í röð er mikið alvöru-
efni. Það hefði ekki sakað að hafa
eins og eitt eða tvö stóriðjufyrir-
tæki upp á að hlaupa i þessari
stöðu.
(Þorskur í þjóð-
hagsáætlun)
Kristín Halldórsdóttir, þing-
maður Samtaka um kvennalista,
kvaddi sér hljóð utan dagskrár á
Alþingi sl. fimmtudag og spurðist
fyrir um viðbrögð stjórnvalda við
skýrslum og veiðitillögum fiski-
fræðinga varðandi þorskinn.
Vakti hún athygli á því að þjóð-
hagsáætlun og fjárlagafrumvarp
1984 væru byggð á öðrum og hag-
stæðari veiðiforsendum sjávarút-
vegs en fárra daga niðurstöður
fiskifræðinga teldu raunhæfar.
Það kom fram í máli sjávarút-
vegsráðherra að þorskfiskum
hefði ekki aðeins fækkað í íslands-
álum, sem svaraði 40 milljónum
„kvikinda", heldur hefði meðal-
þyngd hvers fisks minnkað úr 2,40
kg. í 2,10 kg. (14,6%). Breytt skil-
yrði í lífríki fisksins hefðu hægt á
vexti hans, sem jafnframt þýddi,
að hann yrði seinna kynþroska.
Það væri fleira en veiðisókn sem
hefði áhrif á viðgang stofnsins.
Matthías Bjarnason, fyrrv. sjáv-
arútvegsráðherra, vék m.a. að
„svartri skýrslu fiskifræðinga"
1974. Þá hafi veiðitillögur þeirra
fyrir komandi ár staðið til 230.000
tonna. Ástandið hafi þá að því
leyti verið verra, að aðeins 54%
aflans var okkar, hinn hlutinn er-
lendra veiðiflota.
Engin fiskveiðiþjóð hefur gert
meira en við í fiskvernd, sagði
Matthías.
• í fyrsta lagi höfum við ýtt er-
lendum veiðiflotum út úr fisk-
veiðilögsögu okkar, mestpart, og
verðum þar enn að gera betur.
• í annan stað höfum við möskva-
stærð smærri en aðrar veiðiþjóðir,
sem eitt út af fyrir sig hefur kom-
ið í veg fyrir mikið smáfiskadráp.
• Það þriðja er að við höfum hald-
ið veiðiflota okkar frá uppeldis-
svæðum, bæði tímabundið og til
lengri tíma, og takmarkað veiði-
sókn eftir fleiri leiðum.
Hins vegar höfum við aukið við
veiðiflota okkar, umfram veiðiþol,
það verðum við að játa, sagði
þingmaðurinn.
Matthías fór og orðum um, hver
áhrif það myndi hafa á atvinnu og
afkomu sjávarplássa vítt um land,
sem og á þjóðarbúskapinn í heild,
ef alfarið yrði farið eftir tillögum
um 200.000 tonna afla 1984.
Hafa yrði einnig í huga sjón-
armið atvinnugreinarinnar, sjáv-
Landssamband blandaðra kóra:
Fjölmennt námskeið fyrir
kórfólk haldið um helgina
— lýkur með tónleikum í Gamla bíói í dag
„Ís-Klang ’83“, söngnámskeið
fyrir kórfólk, var haldið nú um helg-
ina á vegum l<andssambands bland-
aðra kóra og lýkur því srðdegis með
lokatónleikum í Gamla bíói.
Á föstudag leit blm. Mbl. inn í
Langholtskirkju þar sem nám-
skeiðið var haldið og hitti þar
fyrst, að máli Sigríði Pétursdóttur
ritara Landssambandsins. „Hug-
myndin að Ís-Klang námskeiðinu
er komin frá söngnámskeiði með
svipuðu sniði sem samtök nor-
rænna kóra standa fyrir á þriggja
ára fresti og heitir Nord-Klang,“
sagði Sigríður. „íslendingar hafa
sótt þetta námskeið tvisvar, 1980
þegar það var haldið í Finnlandi
og í sumar fóru 16 Islendingar á
namskeiðið í Svíþjóð. Strax efir
námskeiðið í Finnlandi hófum við
undirbuning að svona námskeiði
hér, en vegna lítillar þátttöku var
það ekki haldið. Við kenndum tím-
anum um. Þetta var um sumar og
reyndum því haustið núna með
þeim árangri að þáttakendur eru
tæplega 250. Þetta námskeið er
mun minna í sniðum en Nord-
Klang, þar er boðið upp á 12 mis-
munandi verkefnahópa þar sem
tekin er fyrir kirkjutónlist, jazz,
nútímatónlist og negrasálmar svo
eitthvað sé nefnt. Hér höfum við
aðeins tvo hópa, „Gamalt og nýtt“
þar sem Steen Lindholm var söng-
stjóri, sem kemur hingað sértak-
lega frá Kaupmannahöfn, leið-
beinir og tekur fyrir nýjan tján-
ingarmáta í söng, og „Að syngja
hreint“ þar sem Jón Stefánsson
leiðbeinir þeim sem minna hafa
sungið. Kvölds og morgna er svo
samsöngur og nokkrir kórar koma
fram með eigin dagskrá."
í sönghléi hafði blm. tal af
stjórnendum hópanna Jóni og
Steen og byrjaði á að forvitnast
um dagskrá Steens.
„Við erum að prófa okkur áfram
með verk eftir Bach og á morgun
ætlum við að setja hreyfingar við
það,“ sagði Steen. „Þetta er eins-
konar kórdramatik. Hún er mikið
notuð í Bandaríkjunum bæði við
æfingar og tónleika en lítið er um
þetta á Norðurlöndum nema
kannski einna helst í Svíþjóð. Ég
hef þá trú að í framtíðinni verði
þetta hluti af kórþjálfuninni. Með
því að túlka lögin með einföldum
hreyfingum jafnframt því að
syngja þarf einstaklingurinn að
leggja meira fram persónulega en
annars og ég held að það sé bæði
hollt og þroskandi. Nemendur
Jón Stefínsson Steen Lindholm.
stjórnar verkefna frá Kaupmanna-
hópnum „AA syngja höfn, stjórnar hópn-
hreint". um „Gamalt oe
nýtt".
mínir hér hafa verið mjög jákvæð-
ir og móttækilegir fyrir nýjungum
eins og þessum, og það sem hefur
einna mest komið mér á óvart á
þessu námskeiði er hversu hreint
þessi blandaði hópur syngur."
Jón, hefur þú reynt þetta við
þína kennslu?
„Nei, ég hef ekki verið með
þetta, en ég hef reynt að brjóta
upp þessa gömlu hefð með smá
hreyfingu eins og að láta kórinn
dreifa sér um salinn meðan hann
syngur og það hefur alltaf virkað
vel,“ sagði Jón. „Mér finnst þetta
námskeið gott framtak og held
það geti virkað sem vítamín-
sprauta fyrir þátttakendur. Þar
sem við höfum ekki fleiri hópa
skapast að vísu ákveðnir erfiðleik-
ar við framkvæmdina vegna þess
að þá lendir í sama hópi fólk sem
lagt hefur stund á tónlistarnám í
lengri tíma og áhugafólk sem ekki
les nótur. Ég kenni í mínum hópi
grunninn undir kórþjálfun en
Steen er með það sem kemur síð-
ast. Það hefði verið gott ef við
hefðum líka getað haft hóp þarna
einhvers staðar á milli.“
Næst hitti blaðamaður að máli
þrjá af þátttakendum Ís-Klang en
þeír eiga það sameiginlegt að hafa
allir verið á Nord-Klang.
Dórothea Einarsdóttir: Ég hef
sungið í kór frá því ég var ungling-
ur og frá 1968 hef ég sungið með
Söngsveitinni Fílharmóníu. En
þrátt fyrir þessa reynslu fannst
mér ég hafa óhemju gagn af
Nord-Klang-námskeiðunum.
Fyrra námskeiðið sem ég fór á í
Finnlandi var fimm daga langt og
var ég í hópi sem tók fyrir messu
eftir Dvorák. Þegar ég fór að æfa
með kórnum veturinn eftir fann