Morgunblaðið - 18.11.1984, Blaðsíða 28

Morgunblaðið - 18.11.1984, Blaðsíða 28
100 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 18. NÓVEMBER 1984 RÆTT VIÐ SVAVAR GUÐNASON LISTMÁLARA Fjöllin eru eins og greinds manns tuma eftir MATTHÍAS JOHANNESSEN Þegar ég heyrði Svavars Guðnasonar fyrst getið, var mér sagt að hann væri snakillur klessumálari. Ég vissi engin deili á manninum og hafði ekki séð verk hans, svo ég gat þar ekki um dæmt og lét málið liggja milli hluta. Klessumálari þótti mér allvirðulegur titill í þá daga og ekki laust við að svo sé enn. Svo liðu nokkur ár án þess ég fengi tæki- færi til að kynnast Svavari Guðnasyni. Ég hugsaði með mér, að það væri ekkert und- arlegt, þó leiðir okkar lægju ekki saman, því ég hafði heyrt að hann væri mjög upp- tekinn við að segja sögur, já alls konar sogur af kynlegu fólki og einstæðum at- burðum: Það er annars einkennilegt, hvað iistmálurum þykir gaman að segja sogur, hugsaði ég með mér. Næst þegar Svavar Guðnason hélt sýn- ingu í Listamannaskálanum, fór ég þangað ásamt Ólafi K. Magnússyni Ijósmyndara. En þá eins og stundum endranær var sam- vizkan ekki í sem beztu lagi, því förin var eiginlega farin í því skyni að stríða lesend- um Morgunblaðsins svolítið með því að birta mynd eftir þann erkióvin íslenzkrar menningar, Svavar Guðnason. Þegar við gengum inn í Listamannaskálann, stóð Svavar á miðju gólfi — og var að segja sögur. Við heilsuðum, gengum síðan um salinn til að velja mynd. Ég sá, að Svavar gaut hornauga til okkar og var augsýni- lega ekki um þessa óvæntu innrás íhalds- ins. Ég heyrði að hann rak í vörðurnar í miðri frásogn, svo fór hann að pata út í loftið og gekk loks diróið til okkar og síðan í kringum okkur eins og silungur, sem langar í beituna, en þorir ekki: „Hvað var það fyrir ykkur, drengir?" spurði hann svo allt í einu með slíkri festu í roddinni, að engum gat blandazt hugur um, hver þar réð húsum. „Ja, við ætluðum bara að fá mynd i Morgunblaðið af einhverju málverki," sagði ég. Hann sagði ekkert, en horfði á okkur og hefur fundizt við heldur kothrófslegir, þar sem við stóðum fyrir framan eina mynd- ina, óboðnir gestir og alls ekki vel séðir að auki. Svo hreytti hann út úr sér: „Það hafa ekki birzt myndir af mínum málverkum í Morgunblaðinu hingað til," sagði hann og ætlaði að ganga inn í hópinn aftur og halda áfram sögu sinni. „Hvaða mynd viltu helzt birta í Morgun- blaðinu?" spurði ég og beit á neðri vör. „Ég geri ekki ráð fyrir, að Morgunblaðið vilji birta mynd eftir mig." Það fauk í mig, og ég sagði upp á blaða- mannavísu: „Vertu ekki með þessa helvítis tjöru, af hvaða málverki viltu fá mynd?" Það færðist bros yfir andlit Svavars Guðnasonar og hann fór að líta í kringum sig og athuga myndirnar. Svo gekk hann að einni og sagði: „Ja, er þessi ekki ágæt, ætli hún sé ekki nógu góð í Morgunblaðið?" Svo þurrkaði hann sér á enninu og fór með mig til Ástu konu sinnar og kynnti mig hátíðlega fyrir henni með svofelldum orðum: „Hún var þín barnapía, þegar þú varst á fyrsta ári, forpestandi margar bleyjur á dag." Eftir þessa uppljóstrun vorum við Svav- ar sáttir að kalla. Fundum okkar bar saman nokkru síðar í Listamannaskálanum, eða 15. nóvember 1958. Þá gerðist margt sogulegt og hef ég lýst því á þennan hátt: Svavar Guðnason er að opna sýningu í Listamannaskálanum. Ein af myndunum á sýningunni heitir „Næturútvarp á öræfa- jökli". Hún mun vera máluð til heiðurs Jóni Leifs. Við stóðum fyrir framan þessa ágætu mynd og virtum hana fyrir okkur. Eg spurði listmálarann, hvort hann gæti ekki sagt mér eitthvað sérstakt um hana. Þá settist hann á dálitlar trétröppur, sem þarna voru, og ætlaði að grípa til gler- augnanna. „Ég er nefnilega nýbúinn að fá þau," sagði hann afsakandi. Svo kallaði hann til Gunnlaugs Schev- ings og spurði, hvort hann hefði ekki séð þau. „Jú, þau liggja hérna á borðinu," sagði Gunnlaugur. Svavar sótti gleraugun og settist síðan aftur á tröppurnar. Hann sneri gleraugun- um án afláts, svo leit hann á mig og sagði: „Eitthvað sérstakt? Þegar ég hef lokið við að mála mynd, þá er ég búinn með hana." Svo setti hann upp gleraugun og leit hvasst á myndina til þess að ganga úr skugga um að svo væri. „Já, þá er eg búinn með hana," sagði hann aftur með áherzlu. „Svo legg ég hana fyrir daginn, og hann kveður upp sinn dóm. Ég hef sagt allt, en svo kemur ein- hver jafnvitlaus og þú og spyr með lokuð- um augum: „Getið þér ekki sagt mér eitthvað sérstakt um þessa mynd?" Þá segi ég: „Nei, myndin er þarna. Mig langar ekki til að forfúska eða forsimpla hana með einhverju ómerkilegu blaðri, það heyrir til litteratúrnum." Málið var útrætt. Við gengum út í annað suðurhornið. Þar eru gamlar myndir, sem áttu einhvern tímann að skreyta kvæðabækur Kiljans. Páir þekkja þær og enn færri hafa séð þær. Listmálarinn gaf þeim nöfn í samráði við Kiljan, en hinn síðarnefndi er sérfræð- ingur í slíku, eins og nöfnin bera með sér: „Hattur á syndlausri hóru heitir þessi." „Ég sé ekki hattinn," segi ég, „en þarna eru tvö stór brjóst." „Hvað er brjóst og hvað er hattur?" seg- ir Svavar, og það er ekki laust við, að hann sé dálítið hreykinn af því, hvernig honum tekst að snúa sig út úr þessu. Svo bætti hann við: „En þarna er mynd, sem heitir: Járngrár víkingur, litirnir kaldir, dálítið annað en rauði liturinn í haustskógarsinfóninum, þar er hiti, ástríður ..." „Já, litir eru mismunandi," segi ég. „Sumir eru erotískir..." „Ef þú ætlar að fara að tala um kvenna- far á þessum stað, þá fer ég fram og fæ mér einn lítinn, ég vil ekkert forspill- ingartal við mínar myndir." Svo fór Svavar fram. Þegar hann kom inn aftur, var Jón Bjarnason á Þjóðviljanum í fylgd með honum. Hann hefur þá farið að sækja sér liðstyrk, hugsaði ég, en sagði þó ekkert, því mér sýndist hárið á listmálaranum í úfn- ara lagi. Hann gekk að stærstu myndinni á sýningunni. „Þessi mynd heitir Vetrarbrautin séð frá tungli," sagði hann með hátíðlegum raddblæ, sem minnti okkur á, að jólin voru skammt undan. „Það kom ágætur maður hérna í dag og skírði myndina. Ég gaf honum leyfi til þess, af því hann var fullur og óvenjugáfaður, getur orðið bið á því, að hann verði gáfaður aftur." Meðan Ólafur ljósmyndari tók mynd af listmálaranum, varð mér litið í dyragætt- ina. Hún stækkaði smám saman, og allt í einu sá ég langan fingur, sem kallaði okkur til sín. Við opnuðum hurðina. „Góði komdu inn," sagði Svavar. „Hér eru kolvitlausir blaðamenn." „Já, aldrei of mikið af þeim," sagði Kjarval og bætti við: „Ég get ekki komið inn, ég á svo mikið af óuppteknum bréfum heima, og svo verð ég alltaf hálfvitlaus, þegar ég fer í samkvæmi, og ekki er ég betri á málverkasýningum. En heyrðu! Þú ert að verða íslenzkur í þessari mynd þarna. Þetta er íslenzk náttúru, bloti, ísa- brot á Hornafirði." Kjarval var kominn inn. Það var einhver titringur í loftinu, það var eins og Vetr- arbrautin færi allt i einu að snúast. „Ég er ekki búinn að slá þig út," sagði Svavar, „en ég hef slegið sjálfan mig út." Kjarval tók af sér loðhúfuna og sneri henni við: „Þetta áttir þú ekki að segja, þetta er illyrðistónn, mér líkar hann ekki. Þú áttir að láta mig segja þetta um þig. Svona framkoma minnir á gamaldags hesta- mennsku eða fráfærutimabilið eða skútu- öldina. Annars er ég glaður yfir því að vera sleginn út. Það er hvfld í því. En nú skal ég fara með vísu fyrir þig, ég er ekki viss um nema hún eigi við sýninguna: í Ijósgeislans ðskri er fantur frjáls, fyllist uppstiyt mclskuköskri. — Innantóm þógn í athófn mál.s. — Er nokkur furoa þó nautinu blöskrí?" „Þú getur verið ánægður, Kjarval," segi ég, „nú ert þú búinn að slá Einar Bene- diktsson út." „Uss, suss. Þetta máttu ekki segja. Gení- alitetið er nefnilega frá honum. Samt var ég 10 ár að gera vísuna, byrjaði á henni í Berserkjahrauni. Fyrsti prófdómarinn var Óli P. læknir í Stykkishólmi. Honum þótti síðasti parturinn beztur. En ég ætla að AsU og Svavar i heimili sínu ao Háaleitisbraut 111 í fara, það er ekki víst að Svavar vilji að ég sé svona lengi." „Ég ætla að sýna þér eina mynd áður en þú ferð," segir Svavar. „Ég þarf að hafa þig hér, blaðamennirnir fara ekki á með- an, þeir eru eins lífsnauðsynlegir og þeir eru vitlausir." „Hvað heitir hún?" spyr Kjarval. „Hún heitir Tunglskot." „Nei. ég hef engan áhuga á henni. Nafn- ið minnir á 1001 nótt. En hvað kallarðu þessa hér? Það er annars undarlegt, hvað sumar myndirnar þínar minna mig á Kjartan Guðjónsson." „Má ég biðja um annars konar kompí- ment," svarar Svavar og heldur nú fastar um gleraugun en áður. „Já, ætli það sé ekki einhver skyldleiki, er hann ekki austan úr Hornafirði líka.,. ? " Og svo bendir hann á aðra mynd og spyr um nafn hennar. „Hún heitir Flughrap," segir Svavar. „Þetta máttu ekki," segir þá Kjarval og setur húfuna öfuga á snoðaðan kollinn. „Ég heyri tóna í þessari mynd, fallega músík," og svo fer hann að tala um óskhyggjuna. „En hvernig lízt þér á að ég kalli hana Geimtík mætir fugli?" „Ófært," segir Kjarval. „Hún á að heita Hreimstaðir." Svo gekk hann hnarreistur fram að dy- runum og sagði um leið og hann kvaddi: „Þetta er góð sýning, þetta er skemmti- leg sýning á þessum tíma árs. Þetta er eitthvað frjálst í fjallasal. Sýningin ætti að heita Frjálst er í fjallasal." Svo hélt Kjarval heim að lesa bréfin sin, en Svavar Guðnason fór að segja mér sog- ur. Við rifjuðum sumar af þessum sögum upp, þegar Svavar hélt sýningu í tilefni af fimmtugsafmæli sínu í nóvember í vetur. Við hittumst niðri í Listamannaskála og sátum þar innan um myndirnar og röbb- uðum saman um heima og geima. „Það er bezt að við tökum upp þráðinn frá því í fyrra," sagði Svavar. „Þú manst eftir honum Kjarval, þegar hann kom í gættina og fór að tala um ísabrot á Horna- firði. Kjarval er skemmtilegur, ég þekki
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56