Morgunblaðið - 22.01.1991, Síða 46

.46
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 22. JANUAR 1991
I námunda við austurgýginn síðla dags á sunnudag.
Morgunblaðið/Gunnlaugur Rögnvaldsson
Eldgýgurinn austan í Heklu skömmu fyrir veðrabrigðin á sunnu-
dagskvöld, en síðan hefur ekki verið hægt að fylgjast með Heklu-
gosinu vegna lélegs skyggnis.
Hekla mallar áfram
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Svipaður órói í fjallinu og síðustu daga
SVIPAÐUR goskraftur virðist vera í eldgígnum.austan í Heklu
og síðustu daga miðað við óróa á jarðskjálftamælum, en vegna
lélegs skyggnis var ekki unnt að fylgjast með gosinu í gær. Mest
eldvirkni og hraunrennsli var fyrstu 6 klukkustundir gossins, en
síðan dró verulega úr hraunrennsli á næstu 6 klukkustundunum.
Síðan hefur gosið verið óbreytt þótt hraunrennsli hafi verið í
nokkrum bylgjum . Það virðist Ijóst að fyrsta hálfa sólarhringinn
var tíu sinnum meiri eldvirkni í gosinu í Heklu en síðustu daga.
Mest hraun hefur runnið austan í Heklu og er það allt að 10-12
metra þykkt, nær allt til Vatnafjalla og með þeim.
Sprungan sem hefur gosið úr inu 1947 gaus úr 5 km langri
nú er um 8 km löng eða ámóta
og gossprungan í eldgosinu 1980,
en það var Iengsta sprunga sem
‘ vitað er um í Heklugosi. I eldgos-
sprungu. PálLEinarsson jarðeðlis-
fræðingur hjá Raunvísindastofn-
un sagði í sanitali við Morgunblað-
ið að ómögulegt væri að segja til
um hvort þessu gosi væri að ijúka,
óróinn sem mældist benti til að
nokkur stöðugleiki væri í eld-
virkninni, en auðsýnilega miklu
minni en þegar öll sprungan var
virk í upphafi gossins. Páll sagði
að jarðfræðingar væru nú að
mæla hraunlengd og þykkt, en
hins vegar kvað hann nokkuð er-
fitt að k'ortleggja til hlýtar enn
sem komið væri hver eldvirkni
hefði verið raunverulega fyrsta
hálfa sólarhringinn. Sagði Páll að
mjög æskilegt væri að fá sendar
til Raunvísindastofnunarinnar
myndir sem menn kynnu að eiga
í fórum sínum frá þeim tíma þeg-
ar öll sprungan var virk.
Morgunblaðið/Gunnlaugur Rögnvaldsson
Jeppamenn hafa komist mjög nálægt gosstöðvunum í austurhlíð
Heklu, eða í 300 m fjarlægð.
Gos á fárra ára fresti alla öldina
Trausta Guðmundssonar, ísland- eldgosin eru auðkennd með feitu
seldar sem út kom árið 1986, er letri:
birtur listi yfir þessi gos, helstu
\ Þekkt og óviss eldgos á íslandi á 20. öld
Ártal Eldstöð Umbrot Athugasemdir Áital Eldstöð Umbrot Athugasemdir
1902 Norðaustur af Grímsvötnum (?) Veruleg Hlaup í Jökulsá á Fjöllum og Skjálf- 1941 Grímsvötn í Vatnajökli (?) Lítil (?) Hlaup í Skeiðará
andafljóti 1945 Grímsvötn i Vatnajökli Lítil Hlaup í Skeiðará
1903-4 Norðausturaf Grímsvötnum Veruleg Hlaup í Skeiðará 1947-48 Hekla Veruleg Allstórt Heklugos eftir 101 árs hlé
og austan við Þórðarhyrnu 1948 Grímsvötn í Vatnajökli (?) Lítil (?) Hlaup í Skeiðará
1910 Vestarlega í Vatnajökli eða við Lítil Hlaup í Súlu (?) 1954 GrímsvötníVatnajökli Lítil Hlaup í Skeiðará
Þórðarhymu 1955 Katla í Mýrdalsjökli (?) Lítil (?) Hlaup og ketilsig benda til goss
1913 Norðaustan við Heklu Lítil Sprungugos við Heklu 1959 Kverkfjöll í Vatnajökli Lítil Stór kétill myndaðist austan Hveradals
(Lambafit-Mundafell) 1961 Askja í Ódáðahrauni Nokkur Ilelluhraun rann í gosinu
1913 Grímsvötn í Vatnajökli (?) Lítil(?) Hlaup í Skeiðará 1963-67 Surtscy Veruleg Gjóskugos hófst í sjó 1963, hraungos-
1918 Katla í Mýrdalsjökli Veruleg Mikið Kötluhlaup inu lauk 1967
1922 Grímsvötn í Vatnajökli Nokkur Hlaup i Skeiðará 1965 Grímsvötn í Vatnajökli (?) Lítil (?) Hlaup í Skeiðará
1922 Askja í Ódáðahrauni Lítil Við Öskjuvatn (Mývetningahraun) 1970 Hekla Nokkur Aðaliega gos norðvcstan Heklufjalls
1923 Askja í Ódáðahrauni Lítil Við Öskjuvatn (2-hraun) (Skjólkvíar)
1924 Askja í Ódáðahrauni (?) Lítil (?) Sunnan við sjálfa Öskju 1973 Eldfell á Heimaey Nokkur Stórtjón á mannvirkjum
1926 Norðaustan við Eldeyjarboða (?) Lítil (?) Aðeins frásögn fárra sjónarvotta 1975 Krafla (1.) — Leirhnjúkur Mjög lítil Upphaf Kröfluelda
1926 Askja í Ódáðahrauni Lítil Ártal óvisst, eyja myndaðist í Öskjuvatni 1977 Krafla (2.) - Norður af Leirhnjúk Lítil í apríl
1927 í nánd við Breiðamerkuijökul (?) Lítil (?) Brennisteinslykt og sandryk við 1977 Krafla (3.) ~ Norður af Leirhnjúk Litil í september
Breiðamerkursand 1980 Hekla Nokkur Eiginlegt Heklugos
1927-29 Askja í Ódáðahrauni Nokkur Vcrulegt hraun rann sunnan við 1980 Krafla (4.) — Við Sandmúla Lítil í mars
Öskju 1980 Krafla (5.) - Snagaborgir Lítil Íjúlí
1933 Norðaustur af Grímsvötnum í Allnokkur Ekkert hlaup í Skeiðará 1980 Krafla (6.) — Við Sandmúla Alinokkur Ioktóber
Vatnajökli 1981 Hckla Lítil Telst framhald gossins 1980
1934 Grímsvötn í Vatnajökli Allnokkur Hlaup í Jökulsáá Fjöllum og Skciðará 1981 Krafla (7.) - Éthólaborgir Lítil í lok janúar og byijun febrúar
1938 Norður af Grímsvötnum í Vatna- Litil Hlaup í Skeiðará 1981 Krafla (8.) — Suðvestan Sandmúla Allnokkur I nóvember
jökli 1983 Grímsvötn í Vatnajökli Lítil Ekkert hlaupi Skeiðará
1938 Kverkfjöil í Vatnajökli (?) Lítil (?) Gjóskulag fannst 1946 1984 Grímsvötn í Vatnajökli Mjöglítil Stóð í klukkustund? Engir sjónarvottar
1939 Grímsvötn í Vatnajökli (?) Lítil (?) Hlaup í Skeiðará 1984 Krafla (9.) — Við Éthóla AÍlnokkur Lok Kröfluelda?
1991 Hekla Nokkur Ilófst 17. jan., ekki séð fyrir endann
Unnið upp úr mörgum heimildum, einkum eftir Sigurð Þórarinsson og Hauk Jóhannesson. ; . > ; ' i
FRAM að Heklugosinu nú er vitað
með vissu um 33 gos eða goshrinur
á þessari öld og 11 gos að auki sem
erfitt er að staðfesta. Ekki er vitað
með vissu um neitt gos frá því að
Kröflueldum lauk 1984. í bók Ara