Morgunblaðið - 01.02.1992, Side 27

Morgunblaðið - 01.02.1992, Side 27
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. FEBRÚAR 1992 27 nutu þess margir, bæði skyldir og vandalausir. Ég var ekki gamali, þegar ég fyrst fór að heimsækja Olöfu, eða 4-5 ára. Þá stalst ég að heiman til að skjótast til hennar. Og þegar ég kom í eldhúsið, þá sagði ég: Jæja, Ólöf mín, nú er ég kominn til þess að fá kaffi hjá þér. Þá sagði hún hlæjandi: Jæja, væni minn, þú skalt víst fá kaffi hjá mér. Síðan hef ég alltaf haldið því fram, að ég hafi drukkið fyrsta kaffibollann minn hjá Ólöfu í Gröf. Og þeir urðu margir kaffibollarnir, sem ég síðan drakk hjá henni um dagana. Ólöf í Gröf var mikil gæðakona. Aldrei heyrði ég hana tala illa um nokkurn mann. Hún hafði samt sín- ar skoðanir á gerðum fólks og lagði sig fram um að njóta þess besta og fegursta í lífinu. Trúin var henn- ar kjölfesta. Á yngri árum var ég ansi mikið fyrir það að herma eftir fólki. En svo mikils mat ég Ólöfu, að aldrei fékkst ég til að herma eftir henni, enda hefði það aldrei komið til greina hjá mér. Ólöf var mjög gestrisin. Það var alveg sama, hvort maður kom til hennar að nóttu eða degi. Alltaf var komið með kaffi og alls konar kökur. Þá var oft farið inn í stofu og sungið fram undir morgun. Og alltaf var Ólöf hrókur alls fagnað- ar, enda hafði hún yndi af söng. Nú skilja leiðir að sinni, en við hittumst aftur. Við hjónin og sonur okkar vottum börnum hennar og öðrum ættingjum innilega samúð. Góð kona er kvödd með virðingu og einlægri þökk. Guðs friður fylgi sálu hennar. Hafi hún þökk fyrir allt gott. Jón Gunnarsson. „Falla landsins tré.“ Einn af öðrum falla þeir í valinn hollvinir mínir sem studdu mig með ráðum og dáð til að koma óskabarni mínu, byggðasafninu í Skógum, á legg. Enn sé ég hann skýrt fyrir mér daginn er mig bar fyrst að rausnar- garði Jóhannesar Árnasonar og Olafar Gísladóttur í Gröf í Skaftár- tungu. Síðan eru liðin nær 40 ár. Þau kynni sem þá var efnt til hafa orðið mér heilladrjúg og að hluta til eru þau fyrir augum allra safn- gesta í Skógum. Jóhannes hafði nýbyijað áttunda áratuginn er ég fann hann að máli á förnum vegi austur i Tungu, fríðan, hressan og viðræðugóðan á fjörmiklum gæð- ingi. Þannig geymist mér mynd hans. Öll árin sem gengið hafa um garð frá 1952 hefur Ólöf í Gröf verið mér líkt og tákn bestu eðlis- kosta íslenskrar húsfreyju, búinni dug, forsjá og hlýju, með djúpar rætur í menningararfi liðinna alda. Til hennar sótti ég hveiju sinni gagnlegan fróðleik um horfna lífs- hætti og vitna oft til hennar í heim- ildasafni mínu um íslenska þjóð- hætti. Síst skyldi því gleymt að góðvild Ólafar, hóglát gleði og gestrisni yljuðu hveija samveru- stund. Saga heillar aldar hvarf með þessari vinkonu minni. Hún var fædd í Gröf fyrsta góudag 1894, sem þá bar upp á 18. febrúar, en afmælið var alltaf haldið á góudag- inn fyrsta. Nafn hennar var sótt til Ólafs Pálssonar umboðsmanns á Höfðabrekku sem drukknað hafði þennan sama vetur, þann 15. janúar, og vitjaði raunar-nafns. Ólöf átti til góðra að telja í báð- ar ættir. Foreldrar hennar voru Gísli Gíslason bóndi í Gröf og kona hans, Þuríður Eiríksdóttir. Ónnur dóttir þeirra var Sigríður húsfreyja í Skálmarbæ í Álftaveri og var hún 8 árum eldri en Ólöf. Gísli í Gröf var sonur Gísla bónda í Gröf, Jóns- sonar í Hlíð, og konu hans Kristín- ar Símonardóttur mállausa, sonar Mála-Davíðs. Gísli Jónsson vann það þrekvirki að flytja bæinn í Gröf neðan frá gilinu eða gröfinni sem bærinn var við kenndur og upp á brekkubrúnina þar sem hann enn stendur og húsa hann þar af góðum kostum að veggjum og við- um. Til veggja hjó hann að nokkru sandstein og sjást þess enn merki. Uppi á hæðinni færði hann í tún víðan völl og hlóð um mikla grip- helda garða. Verka sinna naut hann skanunan tíma, dó 1848, aðeins 38 ára. Kristín ekkja hans giftist skömmu síðar bróður hans, Þorláki, sem úti varð á Fjallabaks- vegi syðri ásamt þremur öðrum í október 1868 og fundust 10 árum seinna. Mikil og merk ættkvísl er komin út af Kristínu og þeim bræð- mm. Þuríður í Gröf var dóttir Eiríks Jónssonar í Hlíð í Skaftártungu, aibróður Gísla í Gröf, og konu hans Sigríðar Sveinsdóttur læknis í Vík, Pálssonar, og konu hans Þórunnar Bjarnadóttur landlæknis, Pálssonar. Heimili þeirra Hlíðar- hjóna var orðlagt menningarheim- ili, mannmargt og gestrisið. Fóstursonur þeirra var dr. Jón Þorkelsson þjóðskjalavörður og batt þaðan að órofa tryggð við Hlíð og Gröf. Þau Grafárhjón, Gísli og Þuríð- ur, bjuggu rausnarbúi við góðan efnahag á þeirrar tíðar vísu. Jörðin hefur lengi verið fagurt býli í fag- urri sveit, vel hýst og vel ræktað. Bæjarstæðið horfir vel við og í næsta nágrenni er Grafarkirkja, byggð 1898. Hér hefur því verið og er ein miðstöð byggðarinnar. Jörðin er stór, öll grasi vafin og var fólksfrek meðan búið var í gömlum stíl. í tíð Gísla var þar eitt stærsta fjárbú í héraðinu. Á hveijum vetri var sauðfé haldið til beitar í Hemrumörk, handan við Tungufljót, ef veður leyfði. Fjár- maðurinn stóð yfir því daglangt og mokaði ofan af eftir þörfum. Sumarönn kvenna var mikil þegar fært var frá ijölda fjár og koma þurfti hverri málsmjólk í mat. Ost- ar Þuríðar húsfreyju voru víða þekktir og fóru til gjafa allt suður til Reykjavíkur. Önnin var ekki njinni á vetrum er vinna þurfti pijónles og vefi til fata á allt heimilisfólk. Fyrir öllu var vel séð, mönnum og málleysingjum. Orðlagt var hve annt Þuríður hús- fréyja lét sér um öll þau dýr sem hún hafði undir höndum. Alla bestu eðliskosti ættarinnar tók Ólöf dótt- ir hennar í arf. Hún ólst upp við margþætt störf og lærði vel til verka, hafði, sem sagt var, góðar forsagnir á öllum hlutum og „át aldrei letinnar brauð“. Að upplagi var hún ágætlega gefin kona, bók- hneigð og langminnug. Hún giftist Jóhannesi Árnasyni frá Melhól í Meðallandi árið 1914. Jóhannes var fæddur 24. ágúst 1881, sonur Árna Árnasonar og Margrétar Jónsdóttur. Um tveggja ára skeið starfaði hann sem skó- smiður í Vík í Mýrdal en fluttist að Gröf 1914. Þau Ólöf giftust 4. desember sama ár. Þau tóku við búskap í Gröf sama ár og héldu áfram uppi veg hins gamla heimil- is í rausn og gestrisni. Samhent voru þau í því að vilja hvers manns vanda leysa. Mikið yndi hafði Jó- hannes af góðum hestum og kunni vel með þá að fara. Hann andaðist í Gröf 22. ágúst 1958. Börn þeirra hjóna voru: Gísli Kjartan, f. 1915, Þuríður Ragna, f. 1916, Árni f. 1918, Sigursveinn, f. 1920, Sigur- laug, f. 1923, Sveinn Páll, f. 1929. Eitt barn þeirra fæddist andvana. Gísli Kjartan lést 1945 og Sigur- laug 1978, öllum harmdauði. Dótt- ursynir þeirra Jóhannesar og Ólaf- ar, synir Þuríðar, Ólafur J. Björns- son bóndi í Gröf og Gísli Halldór Magnússon bóndi í Ytri-Ásum, ól- ust upp í Gröf með móður sinni og afa og ömmu. Allt er þetta fólk góðir þjóðfélagsþegnar og Ólöf naut þess yndis í elli að gleðjast við börn, tengdabörn og barna- börn. Ilún bjó með sonum sínum eftir andlát Jóhannesar en árið 1972 tóku Ólafur Björnsson og kona hans Steinunn Guðjónsdóttir frá Lyngum við búi. Hjá þeiin átti Ólöf einstaklega gott elliskjól uns hún flutti á dvalarheimilið Heið- arbæ á Kirkjubæjarklaustri í ágúst 1989 þar sem um hana var annast af mikilli nærgætni uns yfir lauk. Andlegum styrk og sálarró hélt hún rétt til hinstu stunda.r. Hún andaðist 23. þ.m. og skorti því um einn mánuð á 98 ár. Ég hverf aftur til fyrstu kynna minna af Gröf árið 1952. Hluti af bæjarhúsum Gísla Jónssonar frá um 1849 stóð þar þá enn, skemma og hlóðaeldhús. Fleira minnti á menningu fortíðar. Inni í gesta- stofu áttu sér líkt og heiðurssæti söðull, söðulsessa og glitofið söðu- láklæði Þuríðar Eiríksdóttur. Söð- ullinn var af gamalli gerð, með fótaskör fyrir báða fætur, djúpur og traustur að smíði. Þuríður hafði notað hann fram um 1920, líklega síðust allra íslenskra kvenna sat hún í slíkum söðli. Þessi gömlu reiðfæri glöddu augað og ekki gerði hún það síður gamla skem- man, einstæð á sínu sviði með þilj- uðu herbergi hið neðra og undir verklegri skarsúð, hluti af hleðsl- um var úr höggnum sandsteini. I hlóðaeldhúsinu voru enn potthalda og hór af gamalli gerð. Ólöfu í Gröf var annt um gömlu skemm- una. Helst hefði hún viljað að hún fengi að standa áfram í Gröf en hún gerði sér grein fyrir straumi tímans og því að auðveldast yrði að halda húsinu við á lóð byggða- safnsins í Skógum. Því gerðist það að ég tók hana ofan með góðu samþykki Ólafar og fjöiskyldu hennar. Það var einn af mörgum gleðidögum lífs rníns er skemman stóð hér endurreist, búin þess að taka á móti gestum og gangandi. Hún talar sterku ináli um mennigu þriggja kynslóða í Gröf. Olöf í Gröf er mér ógleymanleg- ur fulltrúi margs þess besta sem þjóð mín hélt í heiðri frá öldunum liðnu og hún má síst af öllu fara á mis við. Vinátta hennar og traust umhyggja fyrir öllu lífi brást aldr- ei. Öllum var ávinningur að því að deila með henni gleði og sorg. Á henni sönnuðust orð þjóðskáldsins: „Fögur sál er ávallt ung, undir silf- urhærum." Ilvíldin hefur vafalaust verið henni kærkomin og vel ann ég henni friðar og fagnaðar í eilífð- inni sem allra bíður. Þórður Tómasson. Verð frá: 1.548.000,- Greiðslukjör við allra hæfi Til sýnis núna að Vatnagörðum 24 virka daga kl. 9:00 - 18:00 og laugardaga kl. 11:00 - 15:00. Nánari upplýsingar í síma 68 99 00 zz pv ALLT AÐ 70% AFSLÁTTUR! smiN6tmiu@ á vasninum * n im vönun á hviiuum SPORTGALLAR A BÖRN FRA: 1498 KR P0L0B0LIR FRA: 1135 KR T-B0LIR FRA:300 KR ÚLPUR FRA: 4463 KR BÓMULLARGALLAR FR#: 1470 KR ER0BIK FATNAÐUR FRA: 1143 KR CLOCK-PEYSUR FRA: 2900 KR STAKAR BÓMULLARPEYSUR FRÁ: 995 KR RAICHLE GÖNGUSKÓR FRÁ: 4670 KR NIKE ÆFINGASKÓR VÖÐLUR FRA: 3355 KR VEIÐIVESTI RA: 1499 KR EINNIG FULLT AF ÖÐRUM TILBOÐUM! HEA0 toðTTASKÖR, NjKllNN6AIK0.il, ILIiCi»IATNAiUH, NIKi 1M6ASKI SKliAQALLAR 116n V

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.