Morgunblaðið - 29.08.1992, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 29.08.1992, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 29. AGUST 1992 !H*qpiiiÞlaMfr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Árvakur h.f., Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guðmundsson, Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. # Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnssón, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Björn Vignir Sigurpálsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðal- stræti 6, sími 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftar- gjald 1200 kr. á mánuði innanlands. l' lausasölu 110 kr. eintakið. Landbúnaðurinn og framtíðin Skýrsla Þjóðhagsstofnunar, „Landbúnaður 1945-1989", greinir frá því, að fjármagn hafi aukizt um 140% í landbúnaði á þessu árabili og að framleiðsla hafi aukizt um 107%. Samt sem áður fækkaði ársverkum í grein- inni um 56%. Ný þekking og tækni juku framleiðsluna. Breytt- ar matarvenjur drógu hins vegar úr innlendri eftirspurn. Framleiðslan í landbúnaði jókst allar götur til ársins 1977 en hefur staðið í stað síðan. Þró- un eftir greinum er þó misjöfn. Samdráttur hefur orðið í naut- gripa- og sauðfj'árrækt. Ástæðan er sem fyrr segir minnkandi inn- anlandsneyzla búvöru og lágt verð á erlendum mörkuðum. Nokkur vöxtur hefur hins vegar verið í hænsna- og svínarækt, garðyrkju og gróðurhúsarækt. Landbúnaðurinn hefur undan- farið verið að aðlaga sig að gjör- breyttum innlendum og erlendum markaðsaðstæðum. Skiptar skoð- anir hafa verið um hversu hratt skuli fram gengið í þessu efni, en hagsmunir landbúnaðarins skarast við hagsmuni ýmissa hliðargreina, bæði þjónustu- og úrvinnslugreina. Á heildina litið verður þó ekki annað séð en að bæhdur geri sér grein fyrir því að þeir verða að þróa atvinnu- greinina að breyttum innlendum og erlendum markaðs- og við- skiptaháttum. Þeir hafa sætzt á með búvörusamingi að umdeildar útflutningsbætur með umfram- framleiðslu búvöru falli niður frá og með 1. september nk. Það eru söguleg tímamót. Haukur Halldórsson, formaður Stéttarsambands bænda, sagði í setningarræðu aðalfundar stétt- arsambandsins síðastliðinn fimmtudag, að ef hugmyndir um innflutning búvara komi til fram- kvæmda á næstu árum í tengsl- um við fjölþjóðasamninga hljóti það að vera grundvallarkrafa ís- lenzkra bænda að þeir búi við sem líkust starfsskilyrði og þeir fram- leiðendur sem þeir eigi í sam- keppni við. Þetta taki meðal ann- ars til skattlagningar á fram- leiðsluna og verðs aðfanga. Und- ir þetta má taka. Það er megin- mál fyrir allar íslenzkar sam- keppnis- og útflutningsgreinar að samfélagið búi þeim hliðstæð starfsskilyrði og keppinautar í umheiminum búa við. Halldór Blöndal landbúnaðar- ráðherra sagði á þessum sama aðalfundi Stéttarfélags bænda að óhjákvæmilegt væri að gera þá kröfu að sláturkostnaður lækki verulega. „Sá tími er liðinn," sagði ráðherrann, „að afurða- stöðvar landbúnaðarins yæru látnar standa undir iiðrum rekstri sömu fyrirtækjasamstæðu". Sýnt er að fækka verður sláturhúsum, eins og mjólkurbúum, til að ná fram hagræðingu og kostnaðar- lækkun, til að styrkja samkeppn- isstöðu búvörunnar á neytenda- markaði. Pram kom og í ræðu ráðherrans að frumvarp um að breyta Áburðarverksmiðjunni í Gufunesi í hlutafélag yrði lagt fram á Alþingi í haust, og inn- flutningur á áburði yrði gefinn frjáls ekki síðar en 1995, sam- kvæmt samningi um evrópskt efnahagssvæði, en áburður er meðal aðfanga sem íslenzkir bændur hafa þurft að kaupa mun hærra verði en bændur í grann- ríkjum. „Það ætti að vera ljóst hverjum manni," segir formaður Stéttar- sambands bænda, „að það fyrir- komulag sem ríkt hefur og fól það í sér að ríkisvaldið bar ábyrgð á afsetningu afurðanna og að landbúnaðarráðuneytið og við- skiptaráðuneytið voru á kafí í sölustarfsemi fyrir kindakjöt gat ekki gengið öllu lengúr". Þetta eru brð að sönnu. Þetta úrelta fyrirkomulag slævði hvatann til nauðsynlegrar hagræðingar og aðlögunar að nútíma viðskipta- háttum og veikti þann veg en styrkti ekki atvinnugreinina og landsbyggðina, til lengri tíma lit- ið.^ íslenzkur landbúnaður og ís- lenzkt atvinnulíf í heild stendur um margt á tímamótum. En ef samfélagið bregst á næstu miss- erum, eins og vonir standa til, rétt við dagsbrún nýrra tíma á sviði markaðsmála — og atvinnu- vegir okkar laga sig að fyrirsján- legri viðskiptaþróun — mun land- búnaðurinn gegna gildu framtíð- arhlutverki í þjóðarbúskapnum. Það að tryggja framtíðarstöðu íslenzks landbúnaðar skiptir ekki aðeins máli fyrir atvinnulega framvindu og æskilega byggða- þróun í landinu. Reynslan sýnir að það skiptir einnig máli fyrir varðveizlu íslenzkrar menningar- arfleifðar. í þeim efnum hafa sveitir og bændur verið landstólp- ar. „Hver einasti sveitabær er musteri arfleifðar sem er mikil- vægari en öll sú framleiðsla sem send er á samkeppnismarkað í þéttbýlinu", eins og segir í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins fyrir nokkrum misserum. SIÐASTA ÞING FJORÐUNGSSAMBANDS NORÐLENDIl Tvö ný samtök tak; af fjórðungssambai STARFSEMI Fjórðungssambands Norðlendinga lýkur er þingi þess, sem nú stendur yf'ir á Hvammstanga, verður slitið síðdegis í dag, laugardag. Að sambandinu hafa staðið flest sveitarfélög á Norður- landi. Áður en 34. og síðasta þing sambandsins var sett í gær voru stofnuð tvö ný samtðk sveitarfélaga, annars vegar sveitarfélaga á Norðurlandi eystra og hins vegar á Norðurlandi vestra. Kosið var um hvar staðsetja ætti heimili samtakanna á Norðurlandi vestra og varð Hvammstangi fyrir valinu, en í hinum kjördæmunum fylgir það formanni hverju sinni. Undirbúningsnefnd að stofnun samtaka sveitarfélaga á Norður- landi vestra stakk upp á því að heimili og varnarþing samtakanna yrði á Blönduósi á stofnfundi sam- takanna í gær. Fulltrúar sættu sig ekki við uppástungu nefndarinnar og var á fundinum kosið í fyrstu á milli fjögurra staða, Blönduóss, Hvammstanga, Hofsóss og Varma- hlíðar. I seinni umferð þegar kosið var á milli Hvammstanga og Blönduóss fékk fyrrnefnda sveitar- félagið 18 atkvæði og hið síðar- nefnda 14. „Það er eðlilegt að barátta sé á milli sveitarfélaga um svona mál, það voru öll sveitarfélög á svæðinu tilbúin að taka við þessu. Ég held Kvótahafar ráða staðar- vali útgerðar á landinu — segir Áskell Einarsson framkvæmdastjóri fjórðungssambandsins „FRJÁLS aðgangur að hafinu hefur skapað ótrúlega mörgum skilyrði til sjálfsbjargar og efna í þessu landi. Það er staðreynd að kvótahafar eru þeir sem ráða staðarvali útgerðar í landinu. Mörg byggðarlög hafa þurft að endurkaupa þennan lífsbjargar- rétt sinn. Kvótinn er að safnast á fárra hendur og útgerðin er að þjappast saman á fáeina staði á landinu," sagði Áskell Einars- son, sem verið hefur fram- kvæmdastjóri Fjórðungssam- bands Norðlendinga í tæplega 22 ár, er hann flutti skýrslu sína á síðasta þingi sambandsins sem nú stendur yfir á Hvammstanga. Áskell sagði að stokka þyrfti spilin upp á nýtt, en nýtt skipulag yrði að byggjast á eðlilegum rétti íandshluta og byggðasvæða til lífs- bjargar, kvóti yrði ekki framseljan- legur, það mætti ekki myndast for- réttindaaðall með lögvarinn rétt til nýtingar á höfuðauðlind þjóðarinn- ar. „Það er lénskipulag, sem ekki má festast í sessi." Sættum okkur við að síga niður á nýlendustigið með því að færa fullvinnslu sjávarafla úr landi væri hæpið að þjóðarbúið stæðist til frambúðar. Duldir straumar hefðu ráðið miklu um hagsæld og búsetu í landinu, megin orsök varanlegrar búseturöskunar í landinu mætti rekja til áhrifa hernáms og setu varnarliðs, sem suðvesturhornið hefði notið. Nú væru mál að skipt- ast á nýjan veg með samdrætti á Suðurnesjum, þar sem þriðji hver maður væri háður hinni erlendu starfsemi. Atvinnuvandinn þar kall- aði á álverksmiðju á Keilisnesi sem væri upphaf nýlendustefnu um nýt- ingu landkosta. „Félagsleg byggðastefna er jafn- rétti fólksins, hvar sem það býr í þjóðfélaginu. Samkennd þjóðarinn- ar um jafnræði þegnanna er að hverfa. Hinar fjölmennu byggðir á Faxaflóasvæðinu telja sig hafa byrði af landsbyggðinni," sagði Áskell. „Þetta er hugmyndafræði- legur ósigur byggðastefnu, sem byggðist á jafnréttishugmyndum samtímans." að i að kos mei sag kjöi svei I stai heil rétt Fjói upp aði ban um kos hek bre; smí \ und san möi næi af ] san í san Ein ur j dal, °g stri Næstu misseri fyrir landsbyg - segir Hilmar Kristjánsson formaður Fjórð „MÖRG sveitarfélög í okkar kjör- dæmum eiga í erfiðleikum vegna veikrar stöðu atvinnulífsins og fólksfækkunar, sem gerir erfitt um vik í félagslegu tilliti. Enginn vafi er á að næstu misseri munu verða erfið fyrir landsbyggðina. Minnkandi aflakvóti og samdrátt- ur í landbúnaði ráða þar mestu. Hart mun verða tekist á um hvoru tveggja og óttast ég að það muni reyna verulega á samstarf sveit- arfélaganna. Yegna viðvarandi halla á ríkissjóði verður eflaust reynt að velta hluta vandans yfir á sveitarfélögin," sagði Hilmar Samtök sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslu Einar Njálsson fyrsti formaður EINAR Njálsson bæjarsrjóri á Húsavík var kjörinn formaður Sam- taka sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, Eyþing, sem stofn- uð voru á Hvammstanga í gærmorgun, áður en siðasta ping Fjórð- ungssambands Norðlendinga hófst.-Af 30 sveitarfélögum á svæðinu hafa 29 ákveðið að gerast aðilar að hinum nýju samtökum, það er einungis Öxnadalshreppur sem tekur ekki þátt i stofnun samtak- anna, en hreppurinn var heldur ekki innan Fjórðungssambands Norðlendinga. „Það var mikil samstaða um stofnun þessara samtaka og ein- hugur í mönnum," sagði Einar í samtali við Morgunblaðið í gær. Hann sagði að samtökunum væri fyrst og fremst ætlað að vera vett- vangur umræðna og samræmingar á sjónarmiðum auk sameiningar á stefnumiðum landshlutans. Hlut- verk Eyþings væri að efla samvinnu sveitarfélaganna í landshlutanum, gæta hagsmuna þeirra, styrkja byggð og mannlíf. Ekki er gert ráð fyrir að ráðinn verði framkvæmdastjóri til starfa fyrir samtökin að svo stöddu, en stjórn þess yrðu falin verkefni er bærust frá aðildarfélögunum hverju sinni. „Ég tel að auðvelt eigi að vera að sameina sjónarmið' manna á þessu landsvæði, mörgum fannst starfssvæði Fjórðungssambands Norðlendinga of stórt," sagði Einar. Af verkefnum sem Einar sagðist sjá fyrir sér að sinnt yrði á vett- vangi samtakanna nefndi hann menntunarmál, m.a. að stuðla að eflingu Háskólans á Akureyri, en með stofnun hans hefði verið stigið mesta spor í framfaraátt í þágu byggðastefnu á íslandi um langan tíma. Þá nefndi hann samstarf varðandi framhaldsskóla í kjör- dæminu og einnig nánara samstarf sveitarfélaganna í umhverfismál- um, m.a. á sviði sorphirðu og förg- unar. „Það verður mjög mikilvægt í starfsemi samtákanna að tryggja jafnan rétt allra sveitarfélaganna eins og kostur er, bæði stórra og smárra." Auk Einars eru í stjórn Eyþings, Halldór Jónsson, Akureyri, Jóhann- es Sigfússon, Þistilfirði, Pétur Þór Jónasson, Eyjafjarðarsveit og Jón- ína Óskarsdóttir, Ólafsfirði. Kri skj bai í g Síð ins Hv; inu sari sto Sai lan Sai og unj sto -þin Hv 1 sta aði má sta á val sve lag arf is i i arr hal fló( vei ve{ ur rej fre ar

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.