Morgunblaðið - 24.02.1994, Side 41

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 24. FEBRUAR 1994
41
Minning
Elín Guðbjörg
Sveinsdóttir
Fædd: 7. júlí 1898
Dáin: 29. desember 1993
Tengdamma mín, Elín Guðbjörg
Sveinsdóttir, Álfheimum 8 í Reykja-
vík, andaðist á Landspítalanum 29.
desember síðstliðinn 95 ára að aldri.
Mig langar að fara um Elínu fáein-
um orðum, þótt seint sé, enda er hún
mér og flestum öðrum er til hennar
þekktu einkar minnisstæð.
Elín átti mikið andlegt og líkam-
legt þrek; var sívinnandi langt fram
á elliár, enda kvik í hreyfíngum og
grönn. Elín var kona alvörugefin, en
átti líka mannlega hlýju í ríkum
mæli og gat brugðið fyrir sig
græskulausu gamni. Hún var hógvær
og kurteis, en gat verið ákveðin ef
því var að skipta; aðfinnslur hennar
meira í ætt við umhyggjusemi en
nöldur og kvartanir. Jafnframt voru
greiðvikni og gjafmildi ríkir þættir i
eðlisfari hennar, þótt aldrei bæri hún
há laun. Nutu margir þessara eðlis-
kosta hennar, þar á meðal ég og
mín fjölskylda.
Elín fæddist á Reyni í Mýrdal 7.
júlí 1898. Voru foreldrar hennar
hjónin Gróa Guðmundsdóttir (f.
1859, d. 1905) og Sveinn Sigurðsson
(f. 1855, d. 1910) bóndi þar. Voru
böm þeirra auk Elínar: Guðmundur
(f. 1884), lést innan mánaðar; Guð-
ríður (f. 1886) húsfreyja í Vík og
Reykjavík; Ásgeir (f. 1889) dó það
sama ár; Ólöf (f. 1891) dó ung; Ás-
geir (f. 1895) drukknaði ungur við
sjóróðra; og Ágúst (f. 1895) verka-
maður lengst af í Keflavík, lifði til
hárrar elli.
Ekki var heiglum hent að færa
björg í bú af miðunum út af hafn-
lausri sandströnd Suðurlands frá
sveitabæjum í Skaftafellssýslum, og
alltof oft tók Ægir sinn toll í manns-
lífum, þótt gjöfull væri; en Ásgeir
bróðir Elínar drukknaði ungur við
sjóróðra og ennfremur dóu báðir for-
eldar hennar meðan hún var enn
innan við fermingu. Hljóta slíkir at-
burðir í lífi ungrar stúlku að hafa
áhrif á ómótaða unglingssál, en Elín
brotnaði ekki undan þessum þunga
og aldrei var ég var við beiskju í
fari hennar.
Þegar móðir Elínar dó sá hún um
heimili föður síns, en við fráfall hans
tóku hjónin á hinni hálflendunni á
Reyni hana í fóstur næstu fjögur
árin. Hétu þau Sigríður Brynjólfs-
dóttir og Einar Brandsson. Reyndust
þau Elínu sem bestu foreldrar og
taldi hún það mikið lán að hafa feng-
ið skjól hjá þeim á þessum mótunará-
rum.
Ekki var fjölbreytt atvinna í boði
á fyrstu áratugum aldarinnar fyrir
ungar stúlkur, síst þær sem stóðu
uppi einar síns liðs; því síður kom
til greina að setjast á skólabekk, þó
að góðar gáfur og vilji væri fyrir
hendi. Þar réðu peningamálin og ald-
arandinn úrslitum.
Þegar Elín fluttist frá Reyni, gerð-
ist hún því vinnukona í Norður-Vík
á árunum 1914-15 og í Suður-Vík
1915-18, en fór þá til Reykjavíkur
og vann þar ýmis störf á vetuma,
en var kaupakona í sveit á sumrin.
Elín giftist 12. október 1921 Þór-
arni Auðunssyni (f. 15. mars 1892)
frá Eystri-Dalbæ í Landbroti. Áttu
þau heima í Eystri-Tungu 1921-22,
en þá fóru þau að Fagurhlíð í sömu
sveit.
í Fagurhlíð byggðu þau upp öll
hús bæði fyrir fólk og fénað og
bættu jörðina á margan annan hátt.
Meðal annars leiddu þau bæjarlæk-
inn gegnum kjallarann á nýreistu
íbúðarhúsi og komu þar fyrir 6 KW
túrbínu, sem gekk fram yfir 1970,
einni þeirri fyrstu á sveitabæ á land-
inu. Var rafmagnið notað til ljósa,
hitunar og eldunar, enda enginn
reykháfur á íbúðarhúsinu. Voru
Skaftfellingar í fararbroddi um raf-
lýsingu frá heimarafstöðvum á þess-
um árum.
Þau Elín og Þórarinn bjuggu í
Fagurhlíð til ársins 1940, er þau
fluttu búferlum í Mosfellssveit, en á
þeim tíma var uppgangur í landbún-
aði í sveitunum umhverfis Reykjavík,
enda nutu þær nálægðar við stærsta
markað landsins í ört vaxandi höfuð-
borg og átti það ekki síst við um
mjólkurframleiðsluna. Hins vegar
voru aðdrættir og samgöngur allar
enn með því örðugasta í Skaftafells-
sýslu á þessum árum sökum vega-
lengdar, óbrúaðra stórfljóta og hafn-
leysis.
Þau Elín og Þórarinn voru fyrst í
ráðsmennsku hjá Eiríki Ormssyni og
hans íjölskyldu á Skeggjastöðum í
Mosfellsbæ í fjögur ár. Eftir það
áttu þau heima í eitt ár á Úlfarsá
og Markholtsmelum, en hófu síðan
að reisa nýbýlið Láguhlíð 1945 úr
landi Lágafells, er Thor Jensen átti.
Fluttu þau í Láguhlíð 1946.
í Hlíð reistu þau Elín og Þórarinn
eigin höndum og með dyggri aðstoð
bama sinna íbúðarhús, þurrheys-
hlöðu með votheysgryfjum og fjós,
og voru mannvirki þessi sambyggð,
en slíkt byggðarlag var algengt um
þessar mundir. Auk þess byggðu þau
hænsnahús með geymslu og lítið fjár-
hús.
Þórarinn lagði allar raflagnir sjálf-
ur og þau leiddu líka heitt vatn í
bæinn og Jjósið og komu upp súg-
þurrkun með heitum blæstri. Þá
ræktuðu þau og Sveinn sonur þeirra
síðar nálega hvem lófastóran blett á
jörðinni, rúmlega 20 ha, tíndu grjót
úr skriðum og létu ræsa fram mýr-
ar. Var mjög vandað til allra fram-
kvæmda í Hlíð og umgengni öll hin
snyrtilegasta.
Enda þótt mjólkurframleiðslan
væri gildasti þátturinn í búskap
þeirra Elínar og Þórarins, lögðu þau
einnig stund á aðrar búgreinar,'svo
sem eggjaframleiðslu og rófna- og
kartöflurækt, enda bauð nálægðin
við þéttbýlið upp á slíka búskapar-
hætti. Komrækt reyndu þau enn-
fremur um tíma sem forræktun fyrir
túnræktun og áttu nokkra tugi
sauðkinda.
Hlíð var lítil jörð og bauð ekki upp
á stórkostleg umsvif, en með alúð
og útsjónarsemi tókst þeim Elínu og
Þórami að reka þar ágætt bú á þeirr-
ar tíðar mælikvarða. Þau fóm vel
með skepnur og voru samhent og
dugleg og nutu hjálpar barna sinna
við bústörfin.
Elín og Þórarinn eignuðust fjögur
börn: Valgerði (f. 1922), húsmóður,
ekkja Stefáns Guðjónssonar verka-
manns. Eignuðust þau tvær dætur,
Dóm og Kristjönu, en misstu einn
son ungan. Valgerður átti áður Elínu
Sigurðardóttur; Guðlaugu Guðnýju
(f. 1925), sérleyfishafa og rútubíl-
stjóra, ekkju Ingvars Sigurðssonar
sérleyfishafa. Eignuðust þau tvo
syni, Þór og Sigurð, og tvær dætur,
Sigríði og Elínu; Olöfu (f. 1928),
kennara við Langholtsskóla. Fyrrver-
andi eiginmaður hennar er Árni Jó-
hannsson verktaki. Eiga þau tvo
syni, Ágúst Þór og Guðjón, og tvær
dætur, Guðbjörgu Gígju og Jóhönnu
Hörpu; Svein (f. 1931), fyrst bónda
í Láguhlíð og síðar í Kolsholti vestra
í Villingaholtshreppi í Flóa. Eigin-
kona hans er Halla Aðalsteinsdóttir.
Eiga þau tvo syni, Þórarinn og Aðal-
stein, og tvær dætur, Elínu Bjarn-
veigu og Öldu Agnesi.
Eg sá Þórarinn aldrei, en honum
er lýst svo, að hann hafi verið hægur
í fasi og yfirvegaður, hár og grannur
og fríður í andliti. Léku flest verk í
höndunum á honum. Fyrrverandi
tengdasonur þeirra hjóna, Árni Jó-
hannsson, viðhafði þau orð í mín
eyru, einu sinni þegar búskapinn í
Hlíð bar á góma, að Þórarinn hefði
verið „bóndi af lífi og sál“.
Þórarinn Auðunsson hafði verið
við nám í unglingaskólanum í Vík,
en var líka víðlesinn og sjálfmennt-
aður, sér í lagi á svið raffræði og
raflagna. Hafði hann unnið við þá
iðn sem ungur maður á vegum Hall-
dórs Guðmundssonar og Bjarna Run-
gólfssonar í Hólmi og í tengslum við
það starf komið í flestar sveitir lands-
ins. Hann var og ungmennafélags-
maður og hafði kennt sund í Land-
broti.
Ekki nutu Þóarinn og Elín lengi
ávaxta verka sinna í Hlíð. Þórarinn
hafði um árabil verið heilsuveill, og
lést 24. júní 1957. Flutti Elín um
það bil ásamt dótturdóttur sinni, El-
ínu Sigurðardóttur, sem var alin upp
í Hlíð hjá afa sínum og ömmu, fyrst
í Drápuhlíð 17 til Guðlaugar og Ing-
vars og síðan í Álfheima 8 til Ölafar
dóttur sinnar og Áma tengdasonar
síns. Hins vegar tók Sveinn sonur
Elínar og Þórarins við búinu í Hlíð
ásamt eiginkonu sinni Höllu Aðal-
steinsdóttur, en þau hjón bjuggu í
Hlíð til ársins 1969, er þau seldu
jörðina og festu kaup á Kolsholti
vestra í Flóa, og hafa búið þar síð-
an. Var þá þéttbýlismyndun mjög
farin að þrengja að bændum í Mos-
fellssveit.
Því fer fjarri að Elín hafi sest í
helgan stein, þó að hún væri komin
í skjólið hjá dóttur sinni og tengda-
syni. Þau Ólöf og Ámi unnu bæði
úti, enda fjölskyldan stór og nýbúið
að reisa raðhús í Álfheimunum.
Hvíldi því heimilishaldið mjög á herð-
um Elínar jafnframt því sem hún ól
upp dótturdóttur sína og nöfnu og
tók þátt í uppeldi barna Ólafar og
Áma. Annars voru þær mæðgur Elín
og Ólöf samrýndar um flesta hluti
og samtaka um öll heimilisstörf,
milli þeirra ríkti trúnaðartraust; en
þrátt fyrir miklar annir fann Elín
samt tíma til að sinna hugðarefnum
sínum: starfa með Kvenfélagi Lang-
holtssóknar, hlusta á útvarp, lesa og
prjóna. Þá ferðaðist hún nokkuð um
landið á efri árum sínum og fór
meira að segja til Grikklands. Þar
að auki gerði hún sér far um að
heimsækja vini og ættingja og alveg
sérstaklega þá sem áttu við einhver
bágindi að stríða. Til að mynda leit
hún oft inn til kjörmóður sinnar,
þegar hún bjó ein ekkja í Sólheimum,
við hnignandi heilsu.
Eftir að við Elín Sigurðardóttir
fórum að vera saman, var það sér-
stök en jafnframt ánægjuleg lífs-
reynsla fyrir mig, sem kom úr lítilli
fjölskyldu, að kynnast heimilisbragn-
um í Álfheimum 8, meðan börnin
voru enn öll heima. Það var ekki ein-
asta að fjölskyldan væri stór, heldur
var líka mjög gestkvæmt á hemilinu.
Þar komu næstu nágrannar, vinir
og ættingjar og fólk úr fjarlægum
landshornum, sumir jafnvel til að
gista meðan þeir ráku erindi sín í
höfuðstaðnum. Þar var alltaf einhver
að koma eða einhver að fara. Minnti
heimilið einna helst á stórbýli í þjóð-
braut héma áður fyrr.
Öliu þessu fólki sinnti Elín af
stakri alúð og sömuleiðis Ólöf, þegar
hún var ekki að vinna utan heimilis.
Það var ævinlega matur handa öllum,
kaffi á könnunni og eitthvað góms-
ætt með því svo sem pönnukökur,
kleinur, heimabakað flatbrauð og
fleira í þeim dúr. Og þótt mikið
væri að gera, gaf Elín sér samt tíma
til að setjast niður stundarkom og
spyija gestina almæltra tíðinda og
ræða landsins gagn og nauðsynjar.
Hafði Elín einstakt lag á að láta öll-
um líða vel er voru nálægt henni,
t
Elskuleg móðir okkar, tengdamóðir og amma,
HELGA BJÖRNSDÓTTIR,
Brekastig 24b,
áöur til heimilis í Klöpp,
Vestmannaeyjum,
verður jarðsungin fró Landakirkju Vestmannaeyja laugardaginn
26. febrúar kl. 14.
Georg Þ. Kristjánsson, Kristrún Harpa Rútsdóttir,
Björn Kristjánsson, Margrét Sigrún Skúladóttir,
Guöfinna S. Kristjánsdóttir, Hafsteinn Stefánsson,
Margrét G. Kristjánsdóttir, Reynir S. Jóhannesson,
Drffa Kristjánsdóttir, Björn Þorgrímsson,
Mjöll Kristjánsdóttir, Sigurjón Birgisson,
Óðinn Kristjánsson, Hulda Saeland Árnadóttir,
Þór Kristjánsson og barnabörn.
jafnt ungum sem öldnum, enda var
kynslóðabilið svokallað óþekkt fyrir
henni. Þá átti Elín auðvlet með að
laga sig að breyttum aðstæðum og
tímum, eins og lífshlaup hennar ber
glöggt vitni og kynnast nýju fólki
með ólík viðhorf og bakgmnn.
Börnin uxu úr grasi, urðu fullorð-
in og stofnuð sín eigin heimili; ég
og mín kona fluttum norður í land;
Elín var ekki unglamb lengur, en
heimilishaldið í Álfheimum 8 tók
engum sýnilegum breytingum við
það. Þar var iðulega margt um mann-
inn.
Barnabörn Elínar gátu komið með
sín börn í pössun í Álfheima, ef þann-
ig stóð á, ellegar fengið þar inni um
stundarsakir með fjölskyldur sínar,
meðan beðið var eftir varanlegu hús-
næði. Þá gistum við, ég og mín fjöl-
skylda, iðulega í Álfheimum, þegar
við komum í bæinn. Og þegar sonur
minn og dóttir fóru að ferðast á eig-
in spýtur, lá leið þeirra oft þangað.
Elín Sveinsdóttir var kirkjurækin,
en bar ekki trú sína á torg. Hún
fylgdist vel með þjóðmálabaráttunni
allt til loka og hafði mjög fastmótað-
ar skoðanir sem hún gat varið og
rökrætt. Ung að árum drakk hún í
sig hugsjónir ungmennafélagshreyf-
ingarinnar. Hún var alla tíð stök
bindindiskona; áleit áfengi og tóbak
og önnur vímuefni leiða til ófarnað-
ar. Þar var hún viss í sinni sök eins
og á svo mörgum sviðum. Elín hafði
mikinn skilning og samúð með
sveitafólki, lífsbaráttu þess og kjör-
um. Hún fylgdi Framsóknarflokkn-
um að málum og ekki þótti mér lak-
ara að skoðanir okkar tengdamömmu
skyldu fara saman að þessu leyti.
Hins vegar var hún misánægð með
forystu flokksins eins og gengur, en
það er einmitt einkenni þeirra sem
heilir eru í pólitík að gera meiri kröf-
ur til sjálfs sín og eigin liðsmanna
en andstæðinganna.
Síðasta rúma eina og hálfa árið
sem Elín lifði bjó hún við hnignandi
heilsu, en hafði jafnan áður á lífsleið-
inni verið einkar heilsuhraust. Hún
var þá stundum á sjúkrahúsi, en
náði tímabundnum bata á milli, kom
heim og reyndi að sinna störfum sín-
um. í júlí í sumar fór Elín svo í síð-
asta sinn í upphlutinn sinn og hélt
upp á 95 ára afmælisdaginn sinn í
hópi vina og ættingja. En leiðin var
orðin löng og starfið mikið að vöxtum
og ellin beygir alla að lokum, jafnvel
styrkustu stofna. Það er gangur lífs-
ins, því lögmáli verðum við öll að lúta.
Elín lést 29. desember síðastliðinn
eins og áður segir. Hún var jarðsung-
in .frá Landakotskirkju 6. janúar af
sr. Sigurði Hauki Guðjónssyni. Fé-
lagar úr Karlakómum Fóstbræðrum
sungu við jarðarförina og var Árni
Jóhannsson einn meðal söngmanna,
en milli hans og Elínar ríkti ætíð
gagnkvæm vinátta. Var athöfnin öll
einstaklega falleg, bæði orð prestsins
og söngurinn.
Þótt Elín hefði aldrei mikil manna-
forráð um dagana, var fjölmenni við
útförina, erfidrykkjuna í Safnaðar-
heimili Langholtssóknar og í Foss-
vogskirkjugarði, þar sem hún var
lögð til hinstu hvílu við hlið eigin-
manns síns. Sýnir það betur en orð
fá lýst, hve Elín Guðbjörg Sveinsdótt-
ir var mörgum kær.
Magnús Óskarsson.
+
Ástkær eiginkona mín, móðir, tengdamóðir og amma,
GUÐRÚN JÓHANNSDÓTTIR,
Maríubakka 22,
verður jarðsungin frá Hallgrímskirkju föstudaginn 25. febrúar
kl. 15.00.
Ellert Jensson,
Helga Auðunsdóttir, Kolbeinn Sigurðsson,
Vilborg Auðunsdóttir
og barnabörn.
Ástkær eiginmaður minn, faðir okkar,
tengdafaðir og afi,
JÖKULL SIGURÐSSON,
Vatni,
Haukadal, Dalasýslu,
verður jarðsunginn frá Stóra-Vatns-
hornskirkju laugardaginn 26. febrúar
kl. 14.00.
Sætaferðir frá BSÍ kl. 10.00.
Hugrún Þorkelsdóttir,
Sigrún Sóley Jökulsdóttir, Ólafur Bjarni Stefánsson,
Jörundur Jökulsson, Sigrún Sigurðardóttir,
Sigurður H. Jökulsson, Helga H. Agústsdóttir,
Auður Edda Jökulsdóttir, Jóhann G. Jóhannsson
og barnabörnin.
+
Faðirokkar, tengdafaðir, afi og langafi,
EGILL GUÐJÓNSSON
vörubifreiðastjóri,
Rauðholti 11,
Selfossi,
verður jarðsunginn frá Selfosskirkju
laugardaginn 26. febrúar kl. 13.30.
Svanborg Egilsdóttir, Sigfús Ólafsson,
Páll Egilsson,
Guðjón Egilsson,
Stefán R. Egilsson,
Pálmi Egilsson,
Gunnar Egilsson,
Guðríður Egilsdóttir,
Sigrún Egilsdóttir,
Sigríður Egilsdóttir,
Hanna B. Bjarnadóttir,
Ólína Maria Jónsdóttir,
Katrin Ríkharðsdóttir,
Heiðdís Þorsteinsdóttir,
Sæunn Lúðvíksdóttir,
Guðmundur B. Sigurðsson,
Stefan Persson,
Guðmundur Sigurðsson,
barnabörn og barnabarnabarn.
+
Innilegar þakkir til allra, sem sýndu okkur samúð og vinarhug við
andlát og útför móður okkar,
BRYNDÍSAR GUÐRÚNAR ANDERSEN,
Hraunbæ 30.
Mogens Markússon,
Sigþór H. Markússon.