Morgunblaðið - 03.06.1997, Blaðsíða 44

44 ÞRIÐJUDAGUR 3. JÚNÍ 1997
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
+ Ólafur Helga-
son fæddist á
Isafirði 2. desember
1924. Hann lést á
heimili sínu í
Reykjavík 24. maí
síðastliðinn. For-
eldrar hans voru
Karítas Ólafsdóttir,
f. 21. nóvember
1894, d. 27. desem-
ber 1951, og Helgi
Guðmundsson,
bankastjóri Útvegs-
bankans, f. 29. sept-
ember 1890, d. 21.
mars 1972.
Systkini Ólafs voru þrjú:
Þóra, sem lést á síðastliðnu
ári, Kristín og Guðmundur.
Árið 1953 kvæntist Ólafur Sig-
ríði Helgadóttur, f. 18. nóvem-
ber 1925. Börn þeirra eru: Guð-
laug, f. 1954, eiginmaður Geir
Rögnvaldsson, Karítas, f. 1955,
eiginmaður Ari Ólafsson,
Helgi, f. 1956, eiginkona Val-
gerður K. Jónsdóttir, Anna Vig-
dís, f. 1959, eiginmaður Bene-
v dikt Lund, og Ami, f. 1961, d.
1962. Barnabörnin eru sjö: Sig-
ríður Geirsdóttir, f. 22. septem-
ber 1982, Rögnvaldur Árni
Geirsson, f. 27. desember 1986,
Helga Geirsdóttir, f. 7. janúar
1990, Margrét Aradóttir, f. 28.
júní 1987, Ólafur Arason, f. 13.
Þeir menn eru til sem nálgast
hvern þann vanda sem lífið býður
upp á, þannig að þeir verða ósjálf-
rátt hluti af lausninni en ekki hluti
vandans. Þetta er ekki síður dýr-
Vmætur eiginleiki þeim sem standa
slíkum mönnum næst, en þeim sjálf-
um. Þessu fylgir afdráttarlaus
hæfni til þess að vera þátttakendur
í lífi annarra. Innifalið er virðing
fyrir vilja og lífsviðhorfum annarra.
Slíkur maður var Ólafur Helga-
son tendafaðir okkar og fyrir það
erum við þakklátir.
Sjálfsagt kvíða flestir fyrstu
heimsókn til tilvonandi tengdafor-
eldra. Slíkur ótti var með öllu til-
hæfulaus á heimili þeirra Siggu og
Olla, eins og hann var kallaður.
Þvert á móti mátti helst skilja að
þar væru einmitt komnir þeir
tengdasynir sem þau helst hefðu
óskað sér. Innbyrðis erum við þó
Vharla ólíkir menn, þannig að það
segir meir um þau en okkur.
Ríkjandi viðhorf barna þeirra til
foreldra sinna er ást og virðing.
Að þau hlutu skemmtilegt uppeldi
er augljóst. Sögur tengdar Olla frá
uppvaxtarárum þeirra höfum við
heyrt frá fyrstu kynnum okkar af
fjölskyldunni. Við sáum þær endur-
taka sig í verki hjá okkar eigin
börnum, barnabörnum þeirra Olla
og Siggu. Áhuginn á börnunum og
alúðin við að sinna þeim var að-
dáunarverð. Olli var barnagæla af
guðs náð.
Olli var miðdepill fjölskyldunnar.
Ekki á þann hátt sem dregur til sín
.alla athygli, heldur sá sem alltaf
’ er nálægur ef eitthvað bjátar á og
fyrstur til að samgieðjast ef vel
gengur.
Hann fékk uppeldi af gamla skól-
anum. Þar voru lífsgildi sem því
miður eru í alltof miklum mæli að
hverfa. Heiðarleiki og virðing fyrir
starfinu sátu í fyrirrúmi. Annað
einkenni, sem nútímamaðurinn á
erfitt með að átta sig á, er virðing-
in fyrir forminu. ÖIl verk voru unn-
in af alúð. Hvort sem undirbúin var
útilega, bankastjórnarfundur eða
jólin. Ihaldssemin í formi gat tekið
* á sig ýmsar myndir. Á jólunum
átti hver staður á heimilinu sitt
skraut og mátti þar hvergi frá víkja.
Sérhverri hefð var fylgt út í æsar.
En viti menn, formið eignaðist sitt
eigið innihald og víst er að bragð-
dauf verða jólin án Ólafs. Hin hlið-
in á sömu blaðsíðu var aðlögun-
arhæfnin, okkur jafn óskiljanleg.
Hvorugir botnuðu í hinum og er
kallað kynslóðabil og urðum við
febrúar 1989, Sig-
ríður Arna Bene-
diktsdóttir, f. 1.
september 1995, og
Ólöf Benedikts-
dóttir, f. 28. maí
1997.
Ólafur lauk stúd-
entsprófi frá stærð-
fræðideild Mennta-
skólans í Reykjavík
1944. Hann stund-
aði nám í hagfræði
við Hafnarháskóla
á árunum 1946-
1951, þar af eitt ár,
1948-1949, við
nám í sömu fræðum í Prag.
Haustið 1952 hóf Ólafur störf
við Útvegsbanka Islands, lengi
sem starfsmaður ábyrgðadeild-
ar en var skipaður útibússtjóri
í Útvegsbankanum i Vest-
mannaeyjum árið 1968 og
gegndi því starfi fram í ársbyrj-
un 1975. Var eftirlitsmaður við
útibú bankans 1975-1980 og
síðan aðstoðarbankastjóri til
-1984. Bankastjóri við aðalbank-
ann var hann árin 1984-1987.
Frá haustinu 1988 og þar til
hann lést var hann stærðfræði-
kennari við Fjölbrautaskólann
í Garðabæ.
Útför Ólafs verður gerð frá
Dómkirkjunni í dag og hefst
athöfnin klukkan 13.30.
betri vinir fyrir bragðið. Dæmi skal
tekið: Þegar tölvur komu fram var
Ólafur á móti þeim - gamla lagið
var betra. Þegar ekki varð undan
þeim vikist, sneri hann blaðinu við
og fór svo að lokum að ófáir leituðu
til hans ef ganga þurfti frá stærð-
fræðitexta til prentunar. Þetta
fannst honum eðlilegt og skiljan-
legt.
Ólafi hlotnuðust margar vegtyll-
ur á lífsleiðinni og átti hann þær
allar skilið. Einn titill var honum
þó svo mikils virði að hann gat
ekki leynt stolti sínu, enda borinn
fram af einlægri aðdáun: Afi Olli.
Eftir stendur minningin um
óvenju hæfileikaríkan mann, sem
nýtti getu sína fyrst og fremst í
þágu annarra. Jafnvel erfiðum
stundum lífsins tókst honum að
breyta í persónulegan sigur og sneri
sér að næstu verkefnum. Ólafur
Helgason var þátttakandi í lífinu
en ekki áhorfandi.
Að lokum skulu hér tilfærð þau
kvæði Jóhannesar úr Kötlum sem
best lýsa þeim lífsgildum sem Olli
kenndi afkomendum sínum.
Dómar heimsins dóttir góð
munu reynast margvíslegir.
Glímdu sjálf við sannleikann
hvað sem hver segir.
Inn í bijóst þitt ein og hljóð
rýndu fast ef röddin þegir.
Treystu á þinn innri mann
hvað sem hver segir.
Kæri Olli, hafðu heila þökk.
Geir, Ari og Benedikt,
tengdasynir.
Núna þegar stuttu en erfiðu stríði
afa míns, Olafs Helgasonar, er lok-
ið koma upp margar minningar um
hann enda var hann einstakur mað-
ur að öllu leyti.
Aldrei hef ég kynnst manni sem
hefur átt eins auðvelt með að um-
gangast fólk, enda voru allir jafnir
í hans huga. Og það er sjaldgæft
að hitta mann sem öllum líkar jafn
vel við.
Húmorinn var alltaf til staðar og
fáir sem kunnu jafn margar sögur
og gátu sagt þær af jafn miklum
tilþrifum og afi. Magga-sögurnar
voru þar frægastar enda naut afi
þess að segja þær og aðrir nutu
þess að hlusta á þær. Eg veit ekki
hvað gerði það að verkum að þess-
ar sögur urðu svona vinsælar en
enginn fékk nokkru sinni leiða á
þeim, þótt fólk hafi verið búið að
læra þær allar utan að fyrir löngu.
Allt fram á seinustu stundu grín-
aðist afi og þrátt fyrir erfið veik-
indi sem tóku sinn toll, hélt hann
fallega brosinu sínu og notaði ós-
part.
Afi var mikill listunnandi og naut
þess að hlusta á tónlist. Hann samdi
lítið verk á píanó: Márískur dansur,
sem hann spilaði af mikilli tilfinn-
ingu og húmor.
Elsku afi. Það er stórt skarð
höggvið í fjölskylduna og við mun-
um öll sakna þín. En minningin um
þig mun aldrei gleymast og við
munum halda áfram að hlæja að
sögunum þínum. Við sem eftir lifum
þökkum fyrir það að hafa fengið
að kynnast þér og upplifa allar
þessar góðu stundir með þér.
Þín,
Sigríður.
Okkar langar til að skrifa dálítið
um afa okkar. Þegar við fórum í
ferðalög var hann alltaf með prímus
og eldaði gúllas. Afi svaf þegar
hann horfði á sjónvarp. Hann vakn-
aði þegar hann var búinn að hella
kaffinu yfir sig. Hann var góður
og fyndinn og ljúfur og lék sér við
okkur krakkana. Það var best að
vera með afa þegar hann sagði
Magga-sögur og var að passa okkur
á kvöldin. Já, hann var góður afi.
Við vonum að þér líði vel í himna-
ríki.
Við söknum þín.
Ólafur, Margrét, Helga og
Rögnvaldur, barnabörn.
Ég set á blað nokkur orð um
Ólaf Helgason og ekki veit ég fyrr
en hann eins og gægist yfir öxlina
á mér og mótmælir eindregið öllu
sem ég vildi sagt hafa. Ætlar þú
að gera mig að einhverskonar
heimsljósi! Nei, góði besti, hættu
þessari bölvuðu vitleysu!
Tónninn er ögn hranalegur en
þó miklu heldur glettinn og í trausti
þess held ég áfram að leita að
nokkrum orðum til að lýsa góðum
dreng.
Það er mikill siður á seinni miss-
erum að menn geri þá nauðhyggju
að dyggð, að hver og einn hljóti
að elta sem duglegast ríkjandi við-
horf ef hann vill komast hjá því að
dragast aftur úr tímanum. Ekkert
var tjarlægara Ólafi vini okkar en
slíkur eltingarleikur. Hann hlýddi
ekki ofríki hugmynda og viðhorfa,
sem kannski voru orðin vinsæl en
honum fundust ranglát og heimsku-
leg. Hann gerði sitt til að grafa
undan þeim með meinlegum og um
leið glettnum athugasemdum, ekki
síst ef þau fóru saman við tilgerð,
rembing og græðgi. Hann kunni
líka mörg önnur ráð til að stugga
burt smádjöflum tilverunnar, það
gerði hann með sínum hógværa
heiðarleika, með hlýlegri velvild,
með lifandi áhuga á þeim vel unnu
verkum, á þeim menningarverð-
mætum sem fara í sjó og sökkva
ekki, fara í eld og brenna ekki.
Ólafur Helgason var einn þeirra
öðlinga sem gera okkur heiminn
að betri dvalarstað með góðu skop-
skyni, menningarvilja, vináttu og
trygglyndi. Við Lena þökkum hon-
um kærlega samfylgdina og send-
um Sigríði og börnum þeirra hjóna
einlægar samúðarkveðjur.
Verði honum moldin létt sem fið-
ur.
Árni Bergmann.
Kveðja frá bæjarsljórn
Vestmannaeyja
Á miklum umbrota- og örlaga-
tímum í sögu byggðar skiptir miklu
máli hvemig þeir forystumenn sem
ferðinni ráða halda á málum. Við
slíkar aðstæður þarf oft að taka
erfiðar ákvarðanir sem geta skipt
öllu fyrir framtíð viðkomandi
byggðarlags. Við minnumst í dag
manns sem með starfi sínu hafði
mikil og farsæl á'irif á þróun at-
vinnulífs og byggðar í Vestmanna-
eyjum.
Ólafur Helgason fluttist til Vest-
mannaeyja í árslok 1967 og tók við
starfi bankastjóra Útvegsbanka Is-
lands í Eyjum. Þegar Ólafur tók
við starfinu voru miklir erfiðleikar
í atvinnulífi landsmanna meðal ann-
ars af völdum hruns síldarstofnsins.
Efnahagslífið var í mikilli lægð og
tekjusamdráttur kom jafnt niður á
fólki og fyrirtækjum. Atvinnulíf í
Eyjum fór ekki varhluta af þessu
ástandi. Það þurfti bjartsýni og trú
á viðgang byggðar og atvinnulífs í
Eyjum og kjark til þess að takast
á við þau vandamál er samdrættin-
um fylgdu. Allt frá upphafi starfs-
ferils Ölafs í bankanum í Eyjum
tókst mjög góð samvinna milii bæj-
aryfirvalda og bankans um úrlausn-
ir á aðkallandi viðfangsefnum hjá
bæjarfélaginu. Á þessum árum var
ráðist í gríðarlegar framkvæmdir
við lagningu vatnsveitu frá landi til
Eyja og var lagt dreifikerfi í nær
öll hús í bænum. Atvinnulífið fór
að rétta úr kútnum um 1970 og
íbúum bæjarfélagsins fjölgaði á ný.
En þá kom stóra áfallið. Eldgosið
í Heimaey sem hófst 23. janúar
1973 kippti í einu vetfangi burt
grundvellinum fyrir byggð og at-
vinnustarfsemi í Eyjum. Nær allir
íbúarnir fóru til lands á fyrsta sólar-
hringnum og öll atvinnustarfsemi
lagðist af. Ólafur Helgason tók þá
stefnu í upphafi eldgossins að miða
allar ákvarðanir við að atvinnulíf
yrði byggt upp á ný i Eyjum að
eldgosinu loknu. Þurfti hann þá oft
að taka erfiðar ákvarðanir til þess
að halda saman vélum ogtækjabún-
aði fyrirtækja í Eyjum sem flutt
voru upp_ á land á fyrstu vikum
gossins. Á þessum tíma var mikil
þensla í þjóðfélaginu og rekstur
gekk vel í sjávarútvegi. Það þurfti
því sterk bein og mikinn kjark til
þess að gera allt til þess að fyrir-
tækin hæfu starfsemi á ný í Eyjum
eftir gosið. En þetta tókst. Upp-
byggingin hófst strax að gosi loknu
sumarið 1973 og fólk og fyrirtæki
hófu að flytjast á ný til Eyja þegar
líða tók á árið. Með stuðningi innan-
lands og utan var unnið mikið upp-
byggingarstarf á stuttum tíma. En
sumt var ekki hægt að bæta. Ólaf-
ur var bankastjóri í Eyjum til ársins
1975 en þá fluttist hann ásamt fjöl-
skyldu sinni til Reykjavíkur og hóf
störf í Útvegsbankanum í Reykja-
vík.
Samstarf bæjaryfirvalda við Ólaf
hélt áfram á nýjum starfsvettvangi
og áttum við þar góðan liðsmann
sem þekkti vel til atvinnu- og mann-
lífs í Eyjum. Að leiðarlokum sendum
við fjölskyldu Ólafs Helgasonar
innilegar samúðarkveðjur og biðjum
góðan Guð að varðveita minningu
hans.
Það var ekki laust við, að Eyja-
menn bæru ugg í bijósti á haust-
dögum 1967, við bankastjóraskipti
hjá Útvegsbankanum, þegar spurð-
ist, að á leiðinni væri kerfiskarl frá
höfuðstöðvunum.
Við á landsbyggðinni, umfram
aðra, sem lengst af höfum átt allt
undir sól og regni, erum svo mjög
háð skilningi og víðsýni þeirra, sem
á hverjum tíma stjórna fjármála-
stofnunum.
Þar liggur oft fjöreggið og því
mikilsvert, að á toppinn veljist hæfi-
leikaríkir drengskaparmenn.
Ólafur Helgason hafði ekki starf-
að lengi með okkur er við fundum,
að hér var réttur maður á réttum
stað.
Framkoma hans við alla, háa sem
lága, einkenndist af hæversku og
tillitssemi, sem hvers manns vanda
vildi leysa, er á valdi hans var.
í náttúruhamförunum 1973 hlaut
Ólafur sína eldskírn, en hann bar
ábyrgð á rekstri aðalfjármálastofn-
unar í stærstu verstöð landsins,
þegar allt athafnalíf Eyjanna varð
rjúkandi rúst á örskotsstund.
Óteljandi voru vandamálin, sem
hlóðust að Ólafi. Og óvíst er með
öllu, hvort öðrum hefði tekist betur
að finna lausn á.
Vestmannaeyingar minnast með
þakklæti, hve Ólafur lét sér annt
um okkar hag á þessum einstæðu
reynslutímum.
Hann var ekki öfundsverður, er
hann oft þurfti að standa andspæn-
is stjórnvöldum, þar á meðal okkur
OLAFUR
HELGASON
í stjórn Viðlagasjóðs þar sem starfa
átti eftir reglum löggjafans, og því
ekki ávallt spurning um sanngirni,
heldur bókstafinn._ Mjög er mér
minnisstætt, hve Ólafur lagði sig
oft fram til að bjarga málunum, það
munaði alls staðar um liðsinni hans.
Þegar hann kom út í Eyjar, með-
an verst gegndi og alger óvissa um
hve geigvænleg eyðilegging jarð-
eldanna yrði, sagðist hann vera
kominn heim til að hvíla sig.
Hraustlega mælt.
í einni slíkri ferð urðum við sam-
ferða að Hólnum, þar sem hann
gisti nokkrum sinnum. Er við kom-
um inn í Útvegsbankann vildi Ólaf-
ur kanna aðstæður, ætluðum við
niður í kjallarann. Nokkur hressileg
orð féllu af vörum hans er við urð-
um frá að hverfa í miðjum tröppun-
um, þar sem gasið var þá í algleym-
ingi og lífshættulegt að koma of
nálægt.
Þetta riljaðist upp þegar Ólafur
var á ferðinni hér fyrir fjórum árum,
er við minntumst þess að 20 ár
voru liðin frá jarðeldunum 1973.
Að leiðarlokum er Ólafi þökkuð
vaskleg framganga hans og fram-
lag til heilla Eyjabyggðar í blíðu
og stríðu.
Guð blessi minningu Ólafs Helga-
sonar og veiti ástvinum hans öllum
huggun og styrk um ókomin ár.
Jóhann Friðfinnsson.
Um miðjan sjöunda áratuginn
var Vogaskóli í Reykjavík stærsti
skóli landsins með um 1.600 nem-
endur. Þá, eins og lengi síðan, var
skortur á kennurum til að fræða
allan þennan hóp. Haustið 1965
hófu nokkrir nýir kennarar störf
við skólann. Meðal þeirra voru hjón-
in Sigríður Helgadóttir og Ólafur
Helgason. Þau vöktu athygli fyrir
hve glæsileg, vel menntuð og greind
þau voru. Þau höfðu dvalið lengi
erlendis og lesið fræði sín, Ólafur
hagfræði og stærðfræði en Sigríður
slavnesk mál.
Ólafur starfaði í Útvegsbanka
íslands en kenndi stærðfræði til
landsprófs snemma á morgnana og
á laugardögum. Þetta var hið mesta
vandaverk sem fáum var treystandi
til en Ólafur reyndist þá, og lengi
síðan, frábær kennari. Þegar hann
gerðist útibússtjóri Útvegsbankans
í Vestmannaeyjum var einnig leitað
til hans með vandaverkið mikla að
kenna stærðfræði til landsprófs.
Munu margir minnast þess hve vel
honum fór það úr hendi. Þar fór
saman fullt vald á efninu og mikill
húmanismi sem gerði að verkum
að nemendur hans skildu hve vel
hann vildi þeim og tóku því vel til-
sögn hans.
Eftir samvistir okkar í Vogaskóla
skildi leiðir okkar um árabil en við
hittumst bæði í Vestmannaeyjum
og í Stykkishólmi. Ætíð var jafn-
gaman að hitta þau hjón, svo
skemmtileg og andrík sem þau voru
í samtölum og gjörsamlega laus við
yfirlæti.
Árið 1987 lágu leiðir aftur sam-
an. Þá háttaði svo til að Ólafur var
hættur bankastörfum en í Fjöl-
brautaskólann í Garðabæ vantaði
stærðfræðikennara. Fór svo að Ól-
afur réðst til starfa við skólann í
ársbyijun 1988 og starfaði þar til
æviloka. Nemendur áttuðu sig fljótt
á hvílíkur öðlingur var þangað kom-
inn. Ég ætla að prófa þennan
gamla, sagði ung stúlka sem lengi
hafði villst á refilstigum algebrunn-
ar. Svo fór að leiðsögn Ólafs dugði
henni til að rata rétta leið og ljúka
náminu við skólann og þeir urðu
miklu fleiri nemendurnir sem hann
leiddi þannig til betri vegar.
í hópi kennara var Ólafur
skemmtinn á kennarastofu og hrók-
ur alls fagnaðar á gleðistundum.
Hann var fróður og víðlesinn, hafði
alist upp á Spáni og lært fiðluleik
auk annars og var vel heima í bók-
menntum og listum. í frístundum
sínum las hann stærðfræði. Hann
las bækur um tvinnfallagreiningu á
eigin spýtur og glímdi við að bæta
inn í sannanirnar þar sem honum
þótti höfundurinn hafa fellt of mörg
skref úr útlistununum. Um þetta
tók hann saman hefti og lærði á