Morgunblaðið - 03.06.1997, Page 54

54 ÞRIÐJUDAGUR 3. JÚNÍ 1997
MORGUNBLAÐIÐ
Dýraglens
Grettir
Ct>/UIUA KEMUftJÓH.X l BEST Af> CATAST ONM04Ú ~ c j rsyEil /'BOINN 4E>6l£YW ° \ »Vfe(eNie a az>
JtM PAVfS
Tommi og Jenni
Nú u'er&urgert
jprófun, a,
c*imanr&'~
\s0rrtfJm-
BREF
TTL BLAÐSINS
Kringlan 1103 Reykjavík • Sími 569 1100 • Símbréf 569 1329
Tímaritið
Breiðfirðingur
Frá Magnúsi H. Gíslasyni:
ÉG hygg þau tímarit vera fá hér
á landi, sem út hafa komið í meira
en hálfa öld. Þannig er því nú
samt háttað með Breiðfirðing,
tímarit Breiðfirðingafélagsins í
Reykjavík, en fyrir nokkru barst
mér síðasta hefti hans, sem er
54. árgangurinn.
Fyrsta greinin í Breiðfirðingi
að þessu sinni nefnist „Göngu-
kona á grýttri slóð“ og er eftir
Jón Marinó Samsonarson. Hefst
hún þannig: „Aldraðir Hörðdæl-
ingar við lok liðinnar aldar mættu
minnast þeirrar konu, sem forðum
var mest ferðakona í Hörðudal.“
Hver var hún, þessi „mesta ferða-
kona“? Hún var hreppstjóradóttir
frá Leikskálum í Hörðudal, Þjóð-
hildur Þorvarðardóttir - jafnan
nefnd Þjóða, og vissu aðeins ná-
kunnugir hennar rétta nafn, fædd
5. maí 1868. Foreldrar Þjóðu
skildu er hún var innan við tví-
tugt og kann þar að leita orsaka
þess rótleysis er upp frá því ein-
kenndi æviferil þessarar að mörgu
leyti vel gerðu konu. Tuttugu og
sjö ára aflaði hún sér lausa-
mennskuleyfis. Fram til þess tíma
var hún vinnukona á ýmsum bæj-
um í Dölum en síðan í lausa-
mennsku hér og þar. Og „ferða-
konan“ lét sig ekki muna um að
bregða sér til Ameríku og dvaldi
þar um skeið en flest er á huldu
um þá för. Eftir Ameríkuförina
gerðist Þjóða enn einrænni en
áður, flögraði úr einum stað í
annan, stóð allstaðar stutt við,
forðaðist samneyti við karlmenn.
Þjóða andaðist í Hlíð í Hörðudal
5. júní 1953. Af eigum sínum
stofnaði hún sjóð, „sem nýtast
skyldi í mannúðarskyni á heima-
slóðum hennar“. Sú ákvörðun
segir mikið um þessa sérstæðu
konu.
Tómas R. Einarsson á þarna
greinina „íhaldssamur bardagak-
lerkur“ og segir þar sitthvað frá
séra Friðrik Eggerz. Stuðst er við
endurminningabók hans, „Úr
fylgsnum fyrri aldar“, sem út kom
í tveimur bindum 1950 og 1952.
Og séra Friðrik var vissulega
bardagamaður því heita mátti að
hann ætti í stöðugum deilum og
orrustum allt sitt líf, eins og ræki-
lega er rakið í grein Tómasar og
koma þar margir við sögu.
Kristjana V. Hannesdóttir frá
Stykkishólmi brá sér í námsferð
um Norðurlönd árin 1925 og
1926. Hún festi á blað sitthvað
frá þessari dvöl sinni ytra. Er það
ýmist í formi ritgerða, sendibréfa
eða á minnisblöðum. Sigurður
Flosason hefur nú unnið þetta
efni og búið til prentunar fyrir
Breiðfirðing. í grein sinni „Góði
maðurinn Þórður - dýrlingur í
Dölum“, segir Einar G. Pétursson
frá Þórði þessum, sem tekinn var
af lífi í Krosshólum í Dölum árið
1385, svo sem segir í annálum.
Og dauðasökin var sú „að hann
hafði borið banatilræðishögg af
bróður sínum, bar undir höggið
en sló öngvan. Urðu mörg teikn
eftir“.
Hulda Skúladóttir ritar fróð-
lega grein um „Skólahald í Nes-
hreppi utan Ennis 1910-1946“.
Þar fjallar hún um skólaskyldu í
lögum og framkvæmd, nemenda-
fjölda og þróun byggðar, náms-
greinar og námsefni, kennsluá-
höld, kennsluhætti, próf, kennslu-
húsnæði o.fl. Má af þessari upp-
talningu marka að hér er farið
vel í saumana.
Árið 1995 voru sett lög um
verndun Breiðafjarðar og sam-
kvæmt þeim lögum hefur verið
skipuð sérstök Breiðafjarðar-
nefnd. Aðild að henni eiga: Hér-
aðsnefndir Vestur- og Austur-
Barðastrandarsýslna, Dalasýslu,
Snæfellinga, Náttúrufræðistofn-
un íslands og Þjóðminjaráð. For-
maður nefndarinnar er Friðjón
Þórðarson fyrrverandi alþingis-
maður, skipaður án tilnefningar.
Frá þessu greinir Friðjón í Breið-
firðingi, jafnframt því sem hann
birtir lögin og greinargerðina með
þeim. Þá fjallar Friðjón einnig um
náttúrufar eyjanna, menningar-
sögulegar minjar, búsetu við
Breiðafjörð og hlunnindi.
Sæmundur Björnsson ritar um
söfnun muna og minja frá gam-
alli tíð. Nefnir hann þar til fatn-
að, gömul húsgögn, heimilis- og
matreiðsluáhöld, heimilisiðnað-
aráhöld og matreiðslu-, hreinlæt-
isáhöld, jarðvinnslu- og ávinnslu-
tæki, heyvinnuáhöld, flutninga-
tæki, smíðaáhöld og smíðisgripi,
námsgögn, sögu- og menningar-
minjar o.fl.
Nöfn flestra þeirra, sem átt
hafa efni í Breiðfirðingi allt frá
upphafi, eru kunn. Um örfá er
þó ekki vitað og spyrst nú Einar
G. Pétursson fyrir um þau. Tvö
ljóð eftir Ólaf Magnússon eru í
ritinu og fylgir þeim raddsetning
höfundar. Þá er og sagt frá starfi
Breiðfirðingafélagsins 1995-
1996. Allmargar myndir eru í
Breiðfirðingi og er kápumyndin
af Krosshólaborg. Krossinn á
borginni er til minningar um Auði
djúpúðgu. Ritstjórar Breiðfirð-
ings eru þeir Árni Björnsson og
Einar G. Pétursson.
Breiðfirðingur er nú allur fáan-
legur frá byijun, bæði innbundinn
og óinnbundinn. Upplýsingar gef-
ur Sveinn Siguijónsson í síma
555-03883 og 565-1138.
MAGNÚS H. GÍSLASON,
Frostastöðum, Skagafirði.
MORGUNBLAÐIÐ, Kringlunni 1, 103 Reykjavík. SÍMAR: Skiptiborð: 569 1100. Auglýsingar:
569 1111. Áskriftir: 569 1122. SÍMBRÉF: Ritstjórn 569 1329, fréttir 569 1181, íþróttir 569 1156,
sérblöð 569 1222, auglýsingar 569 1110, skrifstofa 568 1811, gjaldkeri 569 1115. NETFANG:
MBL@CENTRUM.IS / Áskriftargjald 1.700 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 125 kr. eintakið.