Morgunblaðið - 28.06.1998, Blaðsíða 22

22 SUNNUDAGUR 28. JÚNÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
I
GEORGÍ Arbatov: „Einhvers konar jafnaðarstefna er það sem ég mæli með.'
Morgunblaðið/Jim Smart
„Menn fengu opinbert
leyfí til að stela‘ ‘
Einn af sérfræðingum Sovétríkjanna
gömlu í utanríkis- og varnarmálum, Georgí
Arbatov, tók þátt í skoðanaskiptum á ráð-
stefnu í Reykjavík um kalda stríðið. Hann
lýsir í viðtali við Kristján Jónsson and-
stöðu við stækkun Atlantshafsbandalags-
ins til austurs en segir enga eftirsjá að
sovétkommúnismanum.
PPLAUSN Sovétríkj-
anna var einfaldasta
leiðin fyrir Jeltsín til
að losna við Gorbat-
sjov og þess vegna
var ríkjasambandið slegið af í árs-
lok 1991, segir Georgí Arbatov,
sem lengi var einn af ráðgjöfum
sovéskra valdamanna. Hann er
einn af þátttakendum alþjóðlegu
ráðstefnunnar í Reykjavík um
kalda stríðið. Arbatov starfar nú
við Kanada-Bandaríkjastofnunina
í Moskvu og telur hann það hafa
verið mikil mistök að rjúfa tengsl-
in milli sovétlýðveldanna fyrir-
varalaust. Einkum hafí þessar að-
gerðir aukið á efnahagsöngþveitið
í löndunum, hálfgerðu þjófræði
hafí verið komið á með fyrstu að-
gerðum umbótasinna í efnahags-
málum og skyndilegri mark-
aðsvæðingu. Lífskjör í sovétlýð-
veldunum gömlu séu nú alls staðar
verri en fyrir hrun heimsveldisins.
„Jeltsín notaði tækifærið eftir
valdaránstilraunina í ágúst 1991
og Sovétríkin liðu undir lok á
nokkrum mánuðum. Valdaráns-
mennirnir vildu hindra að nýr
samningur um samskipti sovétlýð-
veldanna, sem hefði getað bjargað
ríkinu, tæki gildi og þeir létu til
skarar skríða á sunnudeginum;
undirritunin átti að fara fram á
þriðjudegi. Þeir álitu að nýi samn-
ingurinn myndi eyðileggja Sovét-
ríkin. Ef þeir hefðu ekki gert
þessa tilraun er hugsanlegt að
hægt hefði verið að koma í veg fyr-
ir hrunið,“ segir Arbatov. Hann
er spurður hvort hann sé bjart-
sýnn á að þrengingum Rússa fari
senn að ljúka og við taki framfarir
í stjórn- og efnahagsmálum.
„Nei, ég er ekki bjartsýnn. Ég vil
ekki segja að ég örvænti og sjái
enga leið út úr ógöngunum en það
er ekki hægt að vera bjartsýnn í
landi sem er í svona alvarlegri
kreppu. Hvort nýjustu tillögur rík-
isstjómar Kíríjenkos bera árangur
veit ég ekki, ég þekki aðeins helstu
atriði þeirra.
Þegar Kírijenko hlaut sámþykki
þingsins sagðist hann hafa gefið
skipun um að fylgt yrði sömu
stjómarstefnu, þ.e. þeirri sem varð
til er Jegor Gajdar hóf svonefndar
umbætur sínar um 1990 en þær
hafa reynst algerlega út í hött.
Nokkmm dögum síðar sendir
stjórn Kíríjenkos út yfirlýsingu um
að landið sé í alvarlegri efnahag-
skreppu og taka verði upp nýja
starfshætti til að losna úr henni!
Þessir menn era báðir of ungir
þegar þeir fá völdin í hendur,
reynslulausir. Kíryenko virðist
vera snjall og velmenntaður en
hann hefur enga reynslu, hefur
engan feril að sýna. Það væri þá
helst hægt að nefna að hann stjóm-
aði olíufyrirtæki um hríð í Nísní
Novgorod en það hefur aldrei fram-
leitt eitt einasta tonn af olíu. Einnig
var hann bankastjóri í nokkra mán-
uði, um það leyti urðu bankai- til
þúsundum saman og hrandu flestir
jafnóðum. Kannski getur hann
samt orðið góður forsætisráðherra
eftir nokkur ár þegar hann er bú-
inn að viða að sér reynslu."
Javlínskí snjall hagfræðingur
Arbatov er spurður hvaða mann
hann hefði talið heppilegastan í
embættið og segist hann telja
Grígorí Javlínski, leiðtoga Ja-
bloko-samtakanna, þeirra bestan
en Javlínskí er hagfræðingur og
almennt álitinn umbótasinni. Fleiri
komi þó til greina ef fólk vilji lag-
færa stefnuna og „sé það mark-
miðið að koma á markaðsskipu-
lagi“ eins og Arbatov orðar það.
Einnig séu til snjallir menn í
fjármálaheiminum sem hafi að vísu
óeðlileg áhrif í krafti fjármuna sem
þeir hafi komist yfir með því að
sölsa undir sig eignir þjóðarinnar.
En sumir þeirra geti verið hæfi-
leikamenn í efnahagsstjórn. Mikill
vandi sé að búa til nýja stétt
stjórnenda í efnahagsmálum, það
taki tíma.
„Fram til þessa era það aðallega
gamlir skriffinnar eða mjög ungir
og klárir menn sem hafa verið
skipaðir. Þeir hafa flestir notað
menntun sína og hæfileika til að
auðgast, eiga
jafnvel yfir millj-
arð Bandaríkja-
dollara eins og
Borís Berezov-
skí.“
Hann er
spurður hvort
menn á borð við
Berezovskí séu
hættulegir lýð-
ræðisþróuninni.
„Þeir geta verið
það vegna þess
að þeir misbeita
auðæfum sínum til að komast yfir
fjölmiðla. Þetta eru athafnamenn
sem ekki hefja ferilinn eins og
Ford eða aðrir bandarískir jöfrar á
því að framleiða eitthvað heldur
stunda þeir eingöngu einhvers
konar fjármálastörf eða spákaup-
mennsku. Sumir klófestu gríðarleg
náttúraauðæfi án þess að greiða
nokkuð fyrir þau, þau höfnuðu í
höndum skriffinnanna en era auð-
vitað eign þjóðarinnar. Þessir
menn fengu opinbert leyfi til að
stela.“
Hann segir þessar aðferðir ungu
umbótasinnanna við efnahags-
stjóm hafa verið búnar til hjá Al-
þjóðagjaldeyrissjóðnum, reyndar í
nokkram löndum án þess að bera
árangur en samt hafi Gajdar tekið
þær upp á sína arma.
I innsta hring
Arbatov sat í 400 manna mið-
stjórn sovéska kommúnistaflokks-
ins, var náinn ráðgjafi Brezhnevs,
Andropovs, Tsjemenkos og ekki
síst Gorbatsjovs í
utanríkis- og
varnarmálum.
Hann var meðal
annars í liði Sov-
étmanna á
Reykjavíkur-
fundi þeirra Mík-
haíls Gorbatsjovs
og Ronalds
Reagans Banda-
ríkjaforseta í
Reykjavík 1986.
Um hríð sat hann
í ráðgjafarnefnd
sem Borís Jeltsín Rússlandsforseti
skipaði og er spurður álits á for-
setanum.
„Jeltsín hefur gert ýmis mistök
en hann mun ávallt skipa mikinn
sess í sögunni vegna þess að hann
átti mestan þátt í að kveða valda-
ránsmennina 1991 í kútinn. Ég hef
„Ég vil ekki segja
að ég örvænti og
sjái enga leið út úr
ógöngunum en það
er ekki hægt að vera
bjartsýnn í landi
sem er í svona
alvarlegri kreppu.“