Morgunblaðið - 26.08.1998, Qupperneq 4

4 MIÐVIKUDAGUR 26. ÁGÚST 1998
MORGUNBLAÐIÐ
FRETTIR
Efi um áhættuþætti
hjartasjúkdóma
MISTEKIST hefur að sýna fram á
beint samband milli hjartasjúkdóma
og áhættuþátta á borð við reykingar
og blóðfitumagns í umfangsmestu
rannsókn á hjartasjúkdómum sem
sögur fara af í heiminum. Rannsóknin
náði m.a. til íslands. í rannsókninni
kemur m.a. fram að dánartíðni ís-
lenskra karla og kvenna af völdum
kransæðasjúkdóma stórlækkaði hér á
landi á 14 ára tímabili.
Nikulás Sigfússon, yfn-læknir rann-
sóknarstofu Hjartavemdar, segir að
rannsóknin hafi náð til 30 landa. Til
rannsóknarinnar var efnt að frum-
kvæði Alþjóðaheilbrigðisstofnunar-
innar (WHO) árið 1981 og stóð hún til
1994.
Nikulás segir að þijú atriði hafi ver-
ið rannsökuð í hverju landi. í fyrsta
lagi tíðni á kransæðastíflutilfellum, í
Dánartíðni vegna
kransæðastíflu
lækkað um allt að
50% á íslandi
öðru lagi voru gerðar kannanir á
áhættuþáttum, svo sem reykingum,
blóðfitu og hækkun á blóðþrýstingi. I
þriðja lagi voru aðferðir á meðferð
hjartasjúkdóma metnar í upphafi og í
lok rannsóknaiánnar. Nikulás segir að
gagnasöfnun rannsóknarinnar sé ný-
lega lokið og veiið sé að birta niður-
stöður um áhættuþætti og breytingar.
Offituvandamál aukist á íslandi
Meðal annars komi fram að dánar-
tíðni af völdum kransæðastíflu hér á
landi hafi stórlega lækkað á meðan
rannsóknin stóð yfir, hjá körlum hafi
hún lækkað um 50% og hjá konum
um 40%. Nikulás segir að skýringin
sé breyting á áhættuþáttum.
Þá hefur tíðni hjartasjúkdóma af
völdum reykinga, blóðfitu og blóð-
þrýstings lækkað að sama skapi.
Hins vegar er offita meira vandamál
hér á landi en áður. Nikulás sagðist
ekki geta skýrt ástæður þess, þrátt
fyrir aukna hreyfingu Islendinga á
liðnum áratugum.
Sérfræðingar á sviði heilbrigðis-
mála leggja áherslu á að ítrekað hafi
verið sýnt fram á samband milli
blóðfitu, reykinga og offitu og
hjartasjúkdóma. Verið gæti að þess-
ir áhættuþættir hefðu ekki mælst
eins afdrifaríkir í stóru rannsókninni
vegna hins mikla fjölda einstaklinga.
Forstjóri Dimension Films hjá Miramax á íslandi
Kannar tökustaði fyrir
myndina Highlander
CARY Granat, forstjóri Dimension
Films hjá bandaríska kvikmynda-
fyrirtækinu Miramax, sem nú er
staddur hér á landi, kannar þessa
dagana hugsanlega tökustaði á ís-
landi fyrir gerð nýrrar Highlander
kvikmyndar. Samkvæmt heimild-
um Morgunblaðsins er áætlað að
tökur á þeirri mynd hefjist næsta
vor og að aðalleikari í myndinni
verði sem fyrr Sean Connery.
Eins og fram kom í frétt Morg-
unblaðsins í gær, hefur Cary
Granat átt fundi með embættis-
mönnum hér á landi til þess að
kanna hvort íslensk stjórnvöld séu
tilbúin til þess að búa fyrirtækjum
í kvikmyndaiðnaði hagstætt við-
skiptalegt umhverfi.
„Hann vill bara kanna hver af-
staða íslenskra stjórnvalda er til
þessa máls og hvaða möguleikar
eru í stöðunni," segir Svanhvít Að-
alsteinsdóttir, starfsmaður við-
skiptaþjónustu utanríkisráðuneyt-
isins. Hún segir að Granat hafi ein-
ungis nefnt skattaívilnanir sem
eina af mörgum hugsanlegum leið-
um. Aðrir kostir kæmu einnig til
greina og að í raun væri Granat op-
inn fyrir öllum möguleikum. „Hann
er einfaldlega að kanna hvernig að-
stæður séu i íslensku viðskiptaum-
hverfi og hvort það sé áhugi á að
koma á einhvers konar samningi
milli stjórnvalda og fyrirtækja í
kvikmyndaiðnaði sem gerði slíkum
fyrirtækjum kleift að reka hérna
arðbær fyrirtæki."
Granat er full
alvara
Eins og fram hefur komið hefur
Miramax-fyrirtækið byggt upp risa-
kvikmyndaver víða um heim m.a. á
Nýja-Sjálandi, Suður-Afríku og á
Irlandi og hafa ríkisstjómir þessara
landa veitt kvikmyndafyrirtækjum
ýmsa fyrirgreiðslu á mismunandi
hátt, m.a. til að laða að erlend kvik-
myndafyrirtæki. Svo dæmi sé tekið
er m.a. kveðið á um það í írskum
skattalögum að aðeins 10% skattur
skuli lagður á nettó hagnað kvik-
myndarinnar fari 75% af vinnu við
framleiðslu kvikmyndar fram á Ir-
landi.
Að sögn Svanhvítar er ekki búið
að koma á fundum með Granat og
íslenskum ráðherrum, en verið er
að vinna í málinu.
„Áður en hann kom vissum við
ekki nákvæmlega hversu mikil al-
vara lægi að baki þeirri hugmynd að
koma hér á fót kvikmyndafyrirtæki,
en eftir að hafa hitt hann finnum við
að honum er full alvara þannig að
við viljum gjarnan greiða fyrir því
að hann nái tali af viðkomandi ráða-
mönnum,“ segir Svanhvít.
Ársveltan 35 milljarðar
Kvikmyndafyrirtækið Miramax
er í eigu Walt Disney sam-
steypunnar sem m.a. á ABC sjón-
varpsstöðvarnar, skemmtigarða í
Kaliforníu, Flórída og Frakklandi
auk kvikmyndafyrirtækjanna
Touchstone Pictures, Touchstone
Films og Hollywood Pictures. Walt
Disney er eitt stærsta afþreyingar-
fyrirtæki í heimi með 22 milljarða
bandaríkjadala í veltu og 108 þús-
und starfsmenn.
Miramax er einn af stærstu
dreifingaraðilum á erlendum kvik-
myndum í Bandaríkjunum en fyrir-
tækið framleiðir og gefur út um
það bil 30 bandarískar og erlendar
kvikmyndir á ári hverju. Á síðasta
ári var velta Miramax um það bil
500 milljónir bandaríkjadala eða
um 35 milljarðar íslenskra króna.
Eitt af vörumerkjum Miramax
er Dimension Films sem Cary
Granat er forstjóri fyrir og voru
kvikmyndirnar H20, með Jamie
Lee Curtis í aðalhlutverki, og Air
Bud II m.a. framleiddar undir
merkjum Dimension Films í sum-
ar. Þær kvikmyndir hafa verið
meðal mest sóttu kvikmynda í
Bandaríkjunum á þessu ári.
Morgunblaðið/Jón Svavarsson
ÞORSTEINN Hannesson, efnaverkfræðingur hjá IJ, sýnir systkinun-
um Kjartani og Katrínu Ösp Guðjónsbörnum kísiljárn sem er afrakst-
ur þess hráefnis sem verksmiðjan vinnur úr.
Skýrsla um rannsóknir á umhverfi
Grundartanga kynnt
Dregur úr brenni-
steini við verk-
smiðjuna
NIÐURSTÖÐUR umhveríisrann-
sókna í nágrenni Grundartanga,
sem stóðu yfir frá júní 1997 til ágúst
1998, voru kynntar í gær en það
voru íslenska járnblendifélagið hf.
og Norðurál sem kostuðu þær.
Helstu niðurstöður benda til að
minni mengunar gæti á svæðinu og
á það bæði við um útbreiðslu
brennisteins sem og styrk snefil-
efna og þungmálma í vatni en þó er
tekið fram að ástæður þessa kunni
að vera minni hnattræn mengun.
Bent var sérstaklega á að styrkur
brennisteins í Laxá við Vogatungu
og Þverá við Geitaberg hefði verið
minni árið 1997 en árin 1973 til 1974
og þá mælist slík áhrif alls engin í
læk við Fellsenda en hann er á því
svæði sem útblástur í J dreifist yfir.
Þá er styrkur snefilefna og þung-
málma mjög lítill í straumvatni og
langt undir leiðbeiningarmörkum
Evrópusambandsins um styrk
slíkra efna í drykkjarvatni eins og
segir í niðurstöðum.
Ibúum svæðisins í nágrenni
Grundartanga var boðið sérstak-
lega til kynningar á niðurstöðunum
og við það tækifæri flutti Bjami
Bjamason, forstjóri ÍJ, ávarp.
Sagði hann að tilgangur rannsókn-
anna hefði verið tvíþættur, annars
vegar að kynna almenningi ástand
svæðisins í umhverfismálum og hins
vegar til undirbúnings vegna um-
sóknar um endurnýjun starfsleyfis
fyrirtækisins sem gert yrði á næstu
dögum. Þá yrðu rannsóknirnar not-
aðar sem gmnnur fyrir áframhald-
andi rannsóknir en í framtíðinni
mun fyrirtækið gefa út árlega
skýrslu þar sem fram kemur ástand
umhverfisins í nágrenni verksmiðj-
unnar, öryggismál hennar og meng-
unarstig.
Fjölmargir gestir úr nágrenni
sveitarinnar mættu á kynninguna og
í samtölum við Morgunblaðið höfðu
margir á orði að slíkar rannsóknir
hefði þurft að framkvæma mun fyrr.
Almenn ánægja kom þó fram með
niðurstöðumar og var nefnt að þar
væri fyrsti vísirinn að aðhaldi gagn-
vart starfseminni á svæðinu sem
nýtast myndi í framtíðinni.
Það voru m.a. Iðntæknistofnun,
Rannsóknastofnun landbúnaðarins,
Náttúrufræðistofnun og Raunvís-
indastofnun Háskólans sem fram-
kvæmdu rannsóknimar en kostnað-
ur við þær nam rúmum 20 milljón-
um króna samkvæmt upplýsingum
frá í J.
Um 250 íslensk skip gætu
nýtt fjarlækningabúnað
Sérsamin bók handa skólafólki
B0K.ii
MANADARINS
>3.115,-
Verð frá 1. október 4.450,-
• 36.000 uppflettiorð og
50.000 orðaskýringar.
• Margs konar málfræðilegar
upplýsingar um merkingar,
beygingar, stigbreytingu,
fleirtölu, framburð og fleira.
Mál og menning
Laugavegi 18 • Sími 515 2500 • Siðumúla 7 • Sími 510 2500
TALIÐ er að allt að 250 íslensk
fiski- og fraktskip gætu notfært sér
búnað til fjarlækninga, þ.e. skip
sem eru við veiðar á fjarlægum mið-
um vikum saman og fraktskip í
millilandasiglingum. Með slíkum
búnaði, sem kostar milli 1 og 1,5
milljónir, gætu sjómenn verið í
myndrænu sambandi við lækna í
landi sem leiðbeina myndu um með-
höndlun vegna veikinda eða slysa.
Þessa tækni kynnti Jón Bragi
Björgvinsson, framkvæmdastjóri
Skyns efh. sem hannað hefur bún-
aðinn, á ráðstefnu um fjarlækningar
í Reykjavík í gær, þeim Sigurði Ás-
geiri Kristinssyni, lækni á Sjúkra-
húsi Reykjavíkur, og Þorgeiri Páls-
syni, eðlisfræðingi hjá Landspítal-
anum, en þeir síðastnefndu eru full-
trúar spítala sinna í evrópskum til-
raunahópi um fjarlækningar. Fara
tilraunir fram á Grikklandi, Ítalíu,
Spáni og Danmörku auk Islands og
hefur hvert land afmarkað verkefni.
Búnaðurinn hefur síðustu mánuði
verið til prófunar í fimm skipum,
Guðbjörgu ÍS, Þemey RE, Brúar-
fossi og varðskipunum Ægi og Tý.
Hann samanstendur af tölvu,
myndavél, hjartalínuriti, blóðþrýst-
ingsmæli og fleiri tækjum.
Myndsamband um gervihnött
Sjómenn geta náð sambandi um
gei’vihnött til slysadeildar SHR,
sem hefur yfir að ráða nauðsynleg-
um samskiptabúnaði, og sent mynd-
ir af áverkum, upplýsingar úr
hjartalínuriti, blóðþrýstingsmæl-
ingu eða súrefnismettun í blóði til
læknis. Hann getur skoðað myndir
og metið með upplýsingum hvernig
bregðast skal við vanda. Gefur þetta
mun betri möguleika á aðstoð og
viðbrögðum en einfalt símasamband
þar sem erfitt getur verið að lýsa
vandanum og fá leiðbeiningar um
hjálp með símasambandi eingöngu.
Fram kom í erindinu á ráðstefn-
unni að þessi búnaður gefur mun
víðtækari tækifæri til hjálpar en að-
eins vegna slysa þar sem læknir
getur metið ýmsar upplýsingar sem
sjómenn senda, svo sem úr hjarta-
línuriti sem tekið er vegna bráðra
veikinda.
Jón Bragi Björgvinsson benti á í
samtali við Morgunblaðið að þennan
búnað mætti einnig nota til að koma
margs konar öðrum upplýsingum
úr skipum í land, m.a. vegna vinnslu
afla, tækjabilana eða annarra upp-
lýsinga sem útgerð og skipshöfn
þurfa að senda á milli sín. Telur Jón
því raunhæft að margar útgerðir
muni vilja fjárfesta í þessum búnaði
þar sem notkunarmöguleikar séu
svo fjölbreyttir. Gert er ráð fyrir að
tilraununum ljúki 1 lok næsta árs.
Rafeindafyrirtækið Skyn ehf.
hefur sérhæft sig í hönnun búnaðar
vegna fjarlækningatækni, m.a. til að
senda röntgenmyndir milli staða og
hefur slíkur búnaður verið notaður
hérlendis um skeið. Jón Bragi
Björgvinsson segir að Rannsóknar-
ráð Islands hafi styrkt verkefnið
með 2,5 milljóna króna framlagi en
á móti því kemur framlag Skyns og
verið er að leita frekari stuðnings.