Morgunblaðið - 08.11.2000, Blaðsíða 34

34 MIÐVIKUDAGUR 8. NÓVEMBER 2000
MORGUNBLAÐIÐ
L
UMRÆÐAN
Þegar tvískinn-
ungurinn ræður
STJÓRN sjómanna-
samtaka mæltist til
þess við sjómenn að
þeir tækju höndum
saman um að koma í
veg fyrir innflutning á
vímuefnum með skip-
um. Góðra gjalda vert.
En þegar minnst var á
áfengið þá var allt ann-
að uppi á teningnum.
Það virtist nánast hefð
að því væri smyglað svo
að það var ekkert til-
tökumál. Grundvöllur-
inn, áfengið, undir allri
vímuefnaneyslu skyldi
standa. Þetta er nakinn
tvískinnungurinn og yfírborðsmenn-
skan sem er svo ríkjandi í baráttu
margra í vímuefnamálum. Þess
vegna er vandamálið svo stórt.
Stóraukin áfengisnotkun
Afengisnotkun jókst mikið á sl. ári.
Og hvað boðar það? Rannsóknir og
heilbrigð skynsemi segja það. Heil-
brigðiskostnaður eykst gífurlega,
þjóðarframleiðsla verður minni en
ella, framleiðni lakari, fleiri þurfa
fjárhagslega aðstoð, afbrot og ofbeld-
isverk aukast, dauðsfollum ungs fólks
fjölgar, ólöglegu vímuefnin deyða
Sérhönnuð
snapsaglös
Páll V. Daníelsson
Mörkinni 3, sími 588 0640
Opið mán.-fös. frá kl. 12-18.
Lau. frá kl. 11-14
marga en áfengið þó
margfalt fleiri o.fl.
mætti telja. Og fólk
ypptir bara öxlum eins
og hér sé um náttúru-
lögmál að ræða og gerir
ekki neitt raunhæft. En
þeir sem á eymdinni lifa
brosa í kampinn því
þeir geta haldið áfram
að græða á meðan opin-
berir aðilar og þjóðin
ber kostnaðinn.
Skrápurinn
Sálarski'ápur margi'a
er þykkur. Þótt þeir viti
um hörmungamar
vegna áfengisneyslunnar þá vilja þeir
aukið áfengisfrelsi. Afengiskaupaald-
Afengi
Fólk er svo samdauna
ósómanum, seglr Páll Y.
Daníelsson, að það sér
hann ekki.
uj'inn vilja margir færa úr 20 niður í
18 ár. Það er líffræðileg staðreynd að
áfengisneysla nær harðari tökum á
18 ára manni en 20 ára. Þar að auki er
færsla aldursmarka niður í 18 ár
óbein lækkun í 16 ár þar sem þetta
fólk er saman i félagslífi í framhalds-
skólum. Um mannréttindi í þessu
sambandi er ekki að ræða því í ölvun-
arástandi glatast íjölmörg réttindi
eins og að aka bfl, stunda vinnu sína
og nám, fólk missir traust að ekki sé
talað um hvað verður um réttindi
XorpsNcí
Iðnbúð 1,210 Garðabæ
sími 565 8060
þess ef það lendir í afbrotum, ofbeld-
isverkum eða slysum.
Erum við verri en aðrar þjóðir?
Margur talar um að áfengisneysl-
an sé miklu minna vandamál hjá öðr-
um þjóðum. Þetta er áróður og
áfengislygi. Við minnumst ferjuslyss
á Eystrasalti fyrir nokkrum árum
þegar fórust um 900 manns. Fréttin
gekk nærri fólki og rannsóknar var
krafist.
Það hefur líka verið sagt frá í'ann-
sókn þar sem sýnt var fram á að um
500 þúsund manns létust á ári hverju
fyrir aldur fram í ESB-löndunum
vegna áfengisneyslu og sjúkdóma af
hennar völdum . Það er sem svarar
eitt og hálft ferjuslys hvern dag allt
árið. Og enginn heimtaði rannsókn
eða aðgerðir. Hvers vegna? Fólk er
svo samdauna ósómanum að það sér
hann ekki, gælir við hann og er til-
búið að þola ódæðisverkin.
Forvamir
Og nú á að efla forvarnir, segja
unga fólkinu hvemig það á að haga
sér. Byggja upp keiTi til að veita því
aðhald. Stofnanir til að taka á móti
því ef illa fer. Sannleikurinn er sá ef
foreldramir vilja ekki fórna ein-
hverju fyrir bömin sín er þá hægt að
ætlast til þess að aðrir gerí það? Er
ekki kominn tími til að í stað þess að
prédika yfir bömunum að foreldrar
taki það upp að haga sér sjálfir eins
og þeir vilja að bömin hagi sér. Það
er hin áhrifaríka þögla forvörn og það
þarf ekkert fé á fjárlögum til að taka
hana upp. Ekki mundi það spilla fyrir
að forsjárfólk í þjóðfélaginu tæki upp
slíka forvöm í stað stóm orðanna og
fetaði þannig í fótspor forvera sinna í
byrjun aldar. Þeim tókst að útrýma
áfengisbölinu, fangelsið tæmdist og
var lánað húsnæðislausu fólki og for-
eldrar gátu verið óttalausir um böm-
in sín. I rúm 80 ár hafa verið stigin
mörg og löng ólánsspor í áfengismál-
um og það er mál að linni.
Höfundur er viðskiptafræðingur.
sia
Collection
iunri
Konak
Stærðir 7-12
Extra víður
Ascanio
Stærðir 6-12
Láglaunafólkið
tapar mest
á óstöðugleika
EIRÍKUR Jónsson
formaður KÍ lýsti
þefrri skoðun sinni í
grein hér í blaðinu sl.
föstudag að launa-
stefna sem fæli í sér að
lágmarkslaun ættu að
vera rúmar 90 þúsund
krónur ætti ekkert
skylt við kjarabaráttu.
Miklir menn eram við
Hrólfur minn. Aum-
ingjar eru þetta í Flóa-
bandalaginu að fara
ekki í hart, taka slag-
inn og hækka kaupið
svo um munar. Svona
eins og við gerðum
með góðum árangri á milli 1980 og
1990, fleiri hundrað prósenta kaup-
hækkanir. Þá var nú kraftur í verka-
lýðshreyfingunni enda aðferðir Eir-
íks notaðar. Þá var líka gaman, eða
hvað? Hver var árangurinn mælt í
kaupmætti? Svarið er akkúrat eng-
inn. Það vita sem betur fer flestir í
dag að það bætir enginn lífskjörin í
landinu í raun með því einu að
hækka bara kaupið nógu rosalega
mikið. Ef sú aðferð gengi ein og sér
væri væntanlega löngu búið að út-
Laun
Þorri fólks gerir sér
ljóst, segir Ari Skúla-
son, að það verður
að vera til innistæða
fyrir þeim launahækk-
unum sem samið er
um, annars er mikil
hætta á verðbólgu og
óstöðugleika.
rýma allri fátækt á Indlandi, menn
hefðu bara sett lög um margfalda
hækkun lægstu launa. En málið er
því miður ekki svona einfalt. Það
hefur enga þýðingu að hækka bai'a
kaupið í krónum eða prósentum ef
atvinnu- og efnahagslífið stendur
ekki undir því.
Smærri hópar
á baki fjöldans
Þessi leið getur hins vegar gengið
tímabundið fyrir litla hópa, sérstak-
lega á opinbera markaðnum, á með-
an það er gert í skjóli þess að megin-
þorri launafólks beri möglunarlaust
hitann og þungann af launastefnu
sem er liður í sátt um stöðugleika í
efnahagslífinu. Slíkt gerðist til
dæmis á síðasta samningstímabili
þegar láglaunahópar urðu að sitja
aðgerðai'lausir á meðan hærra laun-
aðir hópar tóku sér margfalt meiri
hækkanir. Þeirri stöðu lýsti Sigurð-
ur Bessason, formaður Eflingar, vel
í grein hér í blaðinu í síðustu viku.
Af hálfu láglaunafólksins er alger-
lega ljóst að það ætlar ekki eitt að
bera ábyrgð á stöðugleikanum.
Þoni þessa fólks gerir sér líka betur
ljóst en Eiríkur Jónsson að það
verður að vera til innistæða fyrir
þeim launahækkunum sem samið er
um, annars er mikil hætta á verð-
bólgu og óstöðugleika. Þetta fólk
veit líka hveijir græða á verðbólg-
unni og hverjir tapa á henni og það
er víst að láglaunafólkið græðir
ekki.
Það er auðvelt fyrir forsvarsmenn
minni hópa að gera sig breiða og
gagnrýna og gera lítið úr því sem
hinir stóra hópar láglaunafólks
gera. Sums staðar, eins og t.d. í
Danmörku, er það þannig að for-
ystuhlutverk almenna markaðarins
við gerð kjarasamninga er tekið svo
alvarlega að launaþróun opinberra
starfsmanna er ein-
faldlega miðuð við það
sem gerist á almenna
markaðnum, og þykir
sjálfsagt. Skýringin er
sú að á almenna mark-
aðnum er verið að
semja við samkeppnis-
greinarnar sem bera
uppi efnahagskerfið og
skapa þannig svigrúm-
ið hverju sinni.
En Eiríkur Jónsson
ræðir ekkert af þess-
um efnisatriðum í
grein sinni heldur kýs
hann að ráðast á stétt-
arfélög launafólks með
brigslum um að þau standi sig ekki í
kjarasamningagerð. Ekki hvarflar
að mér að draga sérstakar ályktanfr
um getu forystusveitar kennara af
þeirri fullyrðingu hennar sjálfrar að
umbjóðendur þeirra hafi stöðugt
verið að dragast aftur úr í kjörum á
undanförnum árum. Við Eiríkur
gætum líka farið út í hártoganir um
það hvort sú meginröksemd kenn-
ara, að þeir þurfi sérstakar hækkan-
ir vegna óhagstæðs samanburðar
við aðra langskólagengna, þýði að
þeir séu að „hengja sig aftan í aðra
hópa,“ sem Eiríki sjálfum þykir ekki
„stórmannalegt“. En karp af því
tagi hefur enga þýðingu og ég bið
formann Kennarasambands Islands
að halda sig við efnislega umræðu.
Sérstakar hækkanir
lægstu launa
A undanförnum áratugum hafa
verið gerðar mai'gar tilraunir til
þess að hækka lægstu launin hér á
landi umfram önnur laun. Flestar
tilraunirnar hafa mistekist vegna
þess að hærra launaðir hópar hafa
krafist þess að fá sömu hækkanir og
þeir lægst launuðu. I undanförnum
þremur samningum hefur þetta
samt gengið aðeins betur en áður,
kaupmáttur lægstu launa hefur
hækkað töluvert umfram önnur laun
en auðvitað geta sumir samt gert
grín af því.
Mér og mörgum fleirum finnst
reyndar mjög miður hve sundraðfr
lægst launuðu hóparnir eru. Þar á
ég fyrst og fremst við lægst launuðu
hópana innan ASÍ og BSRB. Hags-
munir þessara hópa fara auðvitað
mikið saman þrátt fyrir að sumir
séu á opinbera markaðnum og aðrir
á þeim almenna. Allir þessir hópar
eiga það sameiginlegt að tapa mest
á verðbólgu og óstöðugleika. Ef
þessir hópar næðu betur saman
væri staða lægst launaða fólksins efi
laust mun betri nú en hún er. í
kjarasamningunum 1990 og 1991
náðu þessir hópar vel saman og
lögðu grunninn að þeim stöðugleika
sem ASI-félögin era ein að reyna að
vernda í dag. Að mínu mati eiga
þessfr hópar að vinna mun betur
saman og helst að vera saman í
sömu samtökum.
Þessi sundrung láglaunahópanna
breytist kannski á næstu misserum.
Það var þannig mjög athyglisvert að
sjá ályktunina frá nýafstöðnu þingi
BSRB þar sem bent var á sam-
vinnuformið frá 1990 sem fyrir-
myndarform við myndun launa-
stefnu. I samningunum 1990 báru
láglaunahóparnir einmitt gæfu til
þess að vinna þétt saman að mark-
vissri launastefnu sem átti að draga
úr launamun í samfélaginu. Þetta
samstarf gekk vel meðan það stóð
og það gleður mig mikið að þing
BSRB skuli hafa séð ástæðu til þess
að benda sérstaklega á þetta sam-
starf sem jákvæða fyrirmynd. Ár-
angurinn var góður þá og því íýrr
sem láglaunafólkið ber gæfu til þess
að vinna saman aftur á viðlíka hátt
því meiri verður árangurinn.
Höfundur er framkvœmdastjóri ASI
Ari Skúlason