Dagblaðið Vísir - DV - 25.03.1983, Blaðsíða 10

Dagblaðið Vísir - DV - 25.03.1983, Blaðsíða 10
10 DV. FÖSTUDAGUR 25. MARS1983. Utlönd Útlönd Útlönd Utlönd Spánn: Breyting, ekki bylting Þegar sósíalistar háðu kosninga- baráttu fyrir síðustu kosningar á Spáni, gerðu þeir það undir slag-| orðum um breytingar. Nú, þegar þeir hafa setið við völd í rúmlega hundrað daga, hafa breytingarnar í spænsku þjóðlífi ekki orðið miklar á yfirborðinu. | Að ýmsu leyti má jafnvel segja, að ríkisstjórn Felipe Gonzales hafi reynst íhaldssöm. En stærsta breytingin er kannski sú, að nú situr ríkisstjórn sósíalista að völdum, með hreinan meirihluta þings að baki sér, og þrátt fyrir allt, virðist sem ekki muni koma til upplausnar eða átaka milli hægri sinnaðra herforingja og ríkisstjórnarinnar, sem margir ótt- uðust. Efnahagsástand I efnahagsmálum, hafa sósíalist- ar gengið fram af varfærni, og hafaj beitt sér fyrir aðgerðum, sem stjórn- málamenn sem íhaldssamir teljast,' gætu eins talið sínar. Gengi pesetans j hefur verið lækkað, bensínverð; hækkað, og rekin hörð aðhaldsstefna j i peningamálum, meðan óbein skattheimta hefur verið hækkuð.' Þetta eru aðferðir, sem víðast hvar í Evrópu fengju sosíalista til þess að gnísta tönnum óbreyttu hefðu Spánverjar alls ekki verið í stakk búnir til þess að ganga í Efnahagsbandalagið. F járhagsstaða þeirra. og lélegt ásigkomulag i fram- leiðslugreinum hefði gert sam- keppnisaðstöðu þeirra innan banda- lagsins vonlausa. Því er það, að rfkisstjórnin rekur stranga aðhalds- stefnu, og fjármálaráðherrann, Boyer, segir að fyrst um sinn, verði þær einar breytingar gerðar, sem kosta litla sem enga peninga. Utanríkismál I utanríkismálum, sem innan- lands, fara sósíalistar varlega. Utan- ríkisráðherrann, Moran, hallast að nokkuö sjálfstæðri stefnu í utanríkis- málum, gagnvart Evrópuríkjunum. Hann hefur lýst því yfir að Spán- verjar geti ekki úttalaö sig endan- lega um alþjóðamál, meðan þau eru einfölduð svo, að þau snúist eingöngu um spennu milh' austurs og vesturs. Mest virðist spænska stjórnin hafa einbeitt sér að því að ná fram lausn- um á eldri deilumálum. Þannig vilja nú Spánverjar ræða við Frakka um vandamál, svo sem þau sem snerta skæruliða ETA. Sem og auðvitað aðild Spánverja að EBE en frönskum vínbændum, ásamt ítölskum stéttarbræðrum þeirra, sú sem fyrirhuguð er á spænska hernum. A tímurn Franco gegndi herinn lögregluhlutverki, en nú ætlar i ríkisstjórnin að fækka í hernum, og gera þær breytingar aðrar sem leiða til þess að herinn verður fær um að taka það hlutverk sem honum er undir eðlilegum kringumstæðum ætlað, að sinna landvörnum. Helstu herbúðir hersins hafa hingað til verið nærri stórborgum, fjarri landa- mærunum, þar sem auðvelt hefur verið fyrir hermenn að grípa inn í ef tilókyrrðarkom. I ölliun viðskiptum við herinn, hafa þó sósíalistar þurft að fara mjög varlega, minnugir þess, að allir æðstu yfirmenn hersins voru skip- aðir á tímum Franco, og f lestir grun- samlegir í augum lýðræðissinna. Varnarmálaráðherrann Narcis Serra hefur þurft að rata þröngan stíg, við skipan liðsforingja í æðri stöður, þar sem hann þarf að f inna til þess menn, sem ekki eru beinlínis andstæðir lýðræðinu, en þó ekki svo frjálslyndir, aö æðstu yfirmenn hersins geti ekki sætt sig við þá. Enn hefur ríkisstjórnin ekki þorað að skipa að nýju liðsforingjana sem voru reknir úr hernum fyrir það að styðja endurreisn lýðræðisins á Spáni, skömmu fyrir dauða Francos. nauðgun hefur valdið þungun, og þegar ljóst er að heilsu móður er stef nt í hættu með meðgöngu. Vinnutími ríkisstarfsmanna Sú breyting, sem mesta athygli vakti, og umtal, var eflaust þegar^ ríkisstarfsmönnum var gert að vinna allan sinn vinnutíma, mæta stund- víslega, og segja upp aukastörfum. Á Spáni, eins og t.d. á íslandi héfur það lengi viðgengist, að menn drýgðu tekjur sínar með því að vinna tvö störf, eða jafnvel fleiri. Hjá ríkis- starfsmönnum varð þetta til þess að þeir flestir sinntu sínu opinbera starfi ekki sem skyldi og eru til margar hryllingssögur um þá erf iöleika sem menn hafa ratað í sem hafa þurft að eiga samskipti við spænska embættismenn. Og enn má nefna að ríkisstjórn sósíalista hyggst beita sér fyrir endurskoðun á refsilöggjöfinni, sem þeir telja löngu kominn tíma til. Þjóðnýtingaráform Spænsku sósíalistarnir kalla sig ekki lengur marxíska. Og í kosninga- baráttu þeirra var ekki mikið talað um hefðbundin sósíalísk markmiö, svo sem þjóðnýtingu. Þó greip ríkis- Kosningaloforðin Það er nú ljóst, að f jölda kosninga- lof orða sinna hefur ríkisstjórnin ekki efnt, og litlar.líkur til þess að hún geri það. Að vísu hefur viðræðum um fulla aðild Spánar að Nato verið slegið á frest, en fáir telja að ríkis- stjórnin muni segja Spán úr Nato, eins og lofað var í kosningunum. Að ofan hefur veriö sagt frá því, hvernig kaupmáttur launa hefur rýrnað &¦ stjórnartímabilinu, og að auki er atvinnuleysi rnikið nú, 17% vinnu- færra manna hafa ekki atvinnu, og litlar líkur til þess að ástandið batni á þeim vígstöðvum á næstunni. Manuel Fraga Iribarne, fyrrum ráðherra í stjórnartið Franco for- dæmir ríkisstjórnina og segir: „Hermdarverkamenn leika enn lausum hala. og nú ætlar ríkisstjórn-; in að sleppa tugthúslimum út. Peset- inn rýrnar og skattar þyngjast. Þetta er breytingin sem orðið hefur". Innri mótþrói Gonzales þarf auövitað ekki sér staklega að hafa áhyggjur af því, hvað hægri sinnaður stjórnarand stæðingur segir, en innan Sósíalista flokksins hafa einnig heyrst gagtt rýnisraddir. Gonzales svarar þeim á Felipe Gonxales, forsætisráðherra Spánar, i sœti sínu é spænska þinginu. Hægra megin við hann situr AHonso Guerra, varaforsætisráðherra og nánastí vinur og ráðgjafi Gonzaíos. , Enda hefur komið til mótmælaað-' gerða gegn ríkisstjórninni, þrátt; fyrir það að samkvæmt skoðana-! könnunum njóti hún fylgis um helm-; ingsþjóðarinnar. j En enn sem komið er; a.m.k. eru slíkar mótmæla-. aðgerðir hrein undantekning. Þó væri stef na rikisstjórnarinnar í efna- hagsmálum eflaust launafólki létt- bærari, ef til „félagslegra aðgerða" hefði verið gripið. En efnahagssér- fræðingar stjórnarinnar miða allar sínar aðgerðir við það, að draga úr halla á f járlögum, og engar slíkar aðgerðir hafa komið til tals. I kosn- ingabaráttunni lofuðu sósíalistar því, að kaupmætti launa yrði haldiö við. En kaupmáttur hefur verið, skertur á st jórnartímabilinu. Það er meðal annars fyrirhuguð aðild Spánverja að Efnahagsbanda- lagi Evrópu, sem ræður efnahags- stéfnu rikisstjórnarinnar, því að öllu list miður vel á það að ganga i f élags- skap við Spánverja sem myndu hagnast á landbúnaðarstefnu EBE- ríkjanna. Þá vilja Spánverjar einnig leysa hið gamla deilumál við Breta, varð- andi Gíbraltar. Nýlega voru opnuð landamærin þar á milli, i fyrsta sinn imörgár. Hvað varðar stöðu Spánverja gagnvart Nato, hefur utanríkisráð- herrann Moran ekkiviljaðræðaþau mál formlega meðan deilur um kjarnaeldflaugarnar í Evrópu eru óleystar. Hann telur að spenna sú sem nú ríkir milli austurs og vesturs minnki svigrúm hans í slikum viðræðum. Herinn Liklega er engin þcirra aögerða sem rikisstjórnin hefur gripið til mikilvægari eða lfklegri til að draga dilk á eftir sér en endurskipulagning Varaforsætisráðherra Spánar, Alfonso Guerra hefur sagt, að um- fram allt megi stjórnvöld ekki vekja andúð hinna hefðbundnu valdahópa í spænsku þ jóðfélagi. Fóstureyðingar- löggjöfin Utan hersins, er hin kaþólska kirkja stærsta íhaldsafliö í spænsku þjóðfélagi. Nú liggur fyrir spænska þinginu löggjöf um fóstureyðingar, sem að vísu þykir ekki sérlega fr jáls- leg miðað við það sem tíðkast annars staðar í Evrópu, en þó hef ur heittrú- uðum kaþólikkum þótt nóg um. Það er hinsvegar eftirtektar vert, að til þessa, hefur kaþólska kirkjan sem stofnun ekki tekið afstöðu gegn frumvarpinu, þó einstakir biskupar og prestar hafi barist gegn því opin- berlega. Samkvæmt frumvarpinu skal fóstureyðing heimil, þar sem stjórnin til þess að yfirtaka rekstur Rumasamsteypunnar, i þegar ljóst var að fyrirtækið var að fara á hausinn. Þá var reyndar löngu ljóst, að rekstur Rumasasamsteypunnar 'hafði verið mjög óvenjulegur, bókhald nánast ekkert, og grun- semdir um skattsvik og fals. Því er það svo, að pólitískri andstæðingar stjórnarinnar hafa ekki gagnrýnt þessar aðgerðir, og spænska vinnu- veitendasambandiö hefur ekkert beitt sér gegn rikisstjórninni. Það er enda yfirlýst markmið stjórnarinnar að eftir að rekstur fyrirtækisins hefur verið rannsakaður og því komið á réttan kjöl, skuli það áfram verða rekið sem einkafyrirtæki. Gonzales for- sætisráðherra lýsti því yfir, að það væri ekki ætlunin að nota almannafé til að bjarga einkafyrirtækjum, þó undantekning hefði verið gerð í þessu tilviki. þá leið, að rikisstjórn hans hafi ekki lofaö kraftaverkum. En henni hafi þó tekist að tryggja hið borgaralega, lýðræðislega kjörna vald í sessi. En spurningin, sem menn velta nú fyrir sér, er þessi: hversu lengi geta spænsku sósialistarnir haldið því áfram, að falla frá hefðbundnum sósíalískum stefnumálum, til þess að halda her og kirkju góðum? Vinstri vængur sósíalistaflokksins hefur þegar sýnt ókyrrð yfir .varfærni ríkisstjórnarinnar, og hún er þannig millitveggjaelda. Bæjarstjórnarkosningar verða á Spáni 8. maí næstkomandi og þá; gefst kjósendum fyrst færi á að fella dóm sinn yfir frarnmistöðu sósíalista í ríkisstjórh. Sósíalistum er spáð velgengni. Til vinstri við þá eru kommúnistar klofnir, og enginn flokkur hefur helgað sér miðjuna. Þannig að útlitið er gott f yrir Gonzal- es og ríkisstjórn hans.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.