Dagblaðið Vísir - DV - 11.07.1989, Blaðsíða 4

4
ÞRIÐJUDAGUR 11. JÚLÍ 1989.
Fréttir
Gjaldþrot loödýraræktarinnar:
Stofnlánadeildin
mun fylgja
með í fallinu
- vegna stóraukinna lánveitinga á sama tíma og verð á skinnum hríðféll
Ef ríkisstjórnin samþykkir ekki
innan tíöar stórfelldar styrkveiting-
ar til loðdýrabænda munu ílestir
þeirra verða gjaldþrota. Gjaldþrot
þeirra mun leiða til gjaldþrots fóöur-
stöðvanna sem eru í eigu ýmissa að-
ila auk bændanna sjálfra. Þá má
búast viö að gjaldþrot bændanna
muni leiða til alvarlegra fjárhags-
vandræða vina þeirra og vanda-
manna sem hafa skrifað upp á ýmsar
skuldbindingar til að halda loð-
dýrabúunum á floti. Þá er og ljóst
að inn- og útflutningsfyrirtækið Hag-
feldur mun falla með greininni.
Auk þessa mun gjaldþrot loðdýra-
ræktarinnar koma sjálfri Stofnlána-
deild landbúnaðarins á kné.
Vegna gífurlegra lánveitinga deild-
arinnar til loðdýraræktarinnar á
undanfórnum árum getur hún ekki
staðist röð gjaldþrota í greininni,
jafnvel þótt einhveijir loðdýrabænd-
ur haldi velli. Heildarlánveitingar
Stofnlánadeildarinnar til loðdýra-
ræktarinnar nema nú um 1.500 millj-
ónum eða um 300 milljónum umfram
eigið fé hennar.
Megniö af þessum lánveitingum
var veitt á allra síðustu árum, eftir
að markaðsverð á skinnum hrundi.
Það má segja að ríkisstjórnir á und-
anförnum árum haii ásamt stjórn
Stofnlánadeildar veöjaö á að verð
færi hækkandi á heimsmarkaði - og
tapað.
Lánin aukin eftir
að afkoman versnaði
Einn liðurinn í aðgerðum stjórn-
valda til bjargar loðdýraræktinni í
upphafi þessa árs var að fresta af-
borgunum loðdýraræktarinnar til
Stofnlánadeildar. í ár áttu þessar af-
borganir að nema um 93 milljónum
og um 123 milljónum á því næsta.
Þetta var ekki i fyrsta sinn sem
stjórnvöld gripu til þessa úrræöis. í
raun hefur Stofnlánadeildin fengið
lítið af aíborgunum upp í lánveiting-
ar sínar til loðdýraræktarinnar.
Haft var eftir Leifi Jóhannessyni,
forstöðumanni Stofnlánadeildar, í
DV í byrjun febrúar að af heildarút-
lánum deildarinnar ætti loðdýra-
ræktin um 25 prósent. Þetta væri
afleiðing af því hversu htið kæmi inn
af afborgunum og að Stofnlánadeild-
inni haföi verið gert að yfirtaka
skuldir loðdýraræktarinnar gagn-
vart öðrum aðilum.
Þegar litið er til lána deildarinnar
á undanförnum árum kemur í ljós
að á árinu 1986 fór um 27 prósent af
nýjum lánveitingum í loðdýrarækt-
ina, árið 1987 hafði þetta hlutfall
hækkað upp í 43 prósent og það hlut-
fall helst á árinu 1988. Samanlagt
námu nýjar lánveitingar á þessum
þremur árum um 1.044 milljónum
króna.
Þessi fjáraustur átti sér staö eftir
að ljóst var orðið að tekið var að fjara
allverulega undan greininni.
Styrkveitingar
samhliða lánunum
Á sama tíma og Stofnlánadeildin
varði sífellt stærri hluta af ráðstöf-
unarfé sínu í loðdýraræktina lagði
Framleiðnisjóður landbúnaðarins til
óafturkræf framlög til greinarinnar.
Á árunum 1985 til 1988 námu þessi
framlög um 152 milljónum á verölagi
dagsins í dag.
Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir
að 70 til 80 milljónir muni renna til
refabænda í ár, ýmist sem beinir
styrkir eða styrkir til að skipta yfir
í minkarækt. Þessar styrkveitingar
til refabænda munu síðan halda
áfram á næstu árum ef greinin verð-
ur einfaldlega ekki gjaldþrota áður.
í byijun apríl kom fram í DV að
þessir styrkir til refabænda komu
þeim ekki eins vel og ætla mætti. Frá
því ákvörðun um þá var tekin hafði
verð á refaskinnum hækkað örlítið
en verð á minkaskinnum hins vegar
lækkað. Það má segja að markaður-
inn hafi í þessu snúið á stuðning
stjórnvalda við loðdýraræktina.
Fram kom hjá Jóni Guðbjörnssyni,
Fréttaljós
Gunnar Smári Egilsson
framkvæmdastjóri Framleiðnisjóðs,
í DV að bændur hefðu mátt fara
hægar í sakirnar við breytingarnar
úr ref í mink.
Ríkisendurskoðun
áminnir Framleiðnisjóð
vegnaloðdýra
Auk beinna styrkja hefur Fram-
leiðnisjóður veitt lán til greinarinn-
ar. í fyrra var varið um 47 milljónum
til lána vegna „fjárhagslegrar endur-
skipulagningar". í ár er gert ráð fyr-
ir um 60 milljónum króna til viöbótar
í sama augnamiði. Þessar lánveiting-
ar stranda hins vegar á því aö við-
Vegna ákvarðana rikisstjórnar og stjórnar Stofnlánadeildar á undanförnum
árum virðist ekkert geta komið í veg fyrir að Stofnlánadeild landbúnaðarins
fylgi loðdýraræktinni í fallinu ef rikisstjórnin bjargar greininni ekki frá gjald-
þroti.
skiptabankar loðdýrabænda og fóö-
urstöðva hafa ekki sætt sig við þau
veð sem lögð hafa verið fram.
Aðstoð Framleiðnisjóðs við loð-
dýraræktina var eitt af umijöllunar-
efnum Ríkisendurskoðunar í skýrslu
hennar um framkvæmd búvöru-
samninga í haust. Þar kom fram að
Ríkisendurskoðun telur að stjórn-
völd hafi skert verulega möguleika
sjóðsins til að sinna hlutverki sínu,
eins og það er samkvæmt lögum, með
tilmælum um að veita fé vegna
rekstrarvanda loðdýraræktarinnar.
„Ríkisendurskoðun telur aö stjórn-
völd megi ekki frekar en orðið er
nota Framleiðnisjóð til timabund-
inna aðgerða til aöstoðar rekstrar-
vanda heföbundinna búgreina og
loðdýraræktar," segir meðal annars
í skýrslunni.
Höfuðvandi Framleiðnisjóðs er að
mati Ríkisendurskoðunar að hætta
sé á að hann stofni til skuldbindinga
til lengri tíma en hann hefur fjárveit-
ingar til. Af þeim skuldbindingum,
sem sjóðurinn hefur tekið á sig fram
til ársins 1995, á loðdýraræktin rúm-
lega 200 milljónir eða rúm 20 prósent.
Ríkissjóður kemst
ekki hjá útgjöldum
í samtali við DV sagði Stefán Val-
geirsson, stjórnarformaður Stofn-
lánadeildar, að það yrði dýrara fyrir
ríkissjóð að grípa ekki til aðgerða nú
til bjargar loðdýraræktinni en að
gefa þessa atvinnugrein upp á bát-
inn. Máli sínu til stuðnings benti
Stefán meðal annars á þá miklu fjár-
festingu sem lægi í greininni og ekki
nýttist annars staðar.
Jón Baldvin Hannibalsson, for-
maður Alþýðuflokksins, lýsti því
hins vegar yflr í DV í gær að hann
vildi enga frekari aðstoö við þessa
atvinnugrein. Hann sagöi að bændur
yrðu að taka afleiðingum gerða
sinna. Þeir sem gætu lifað fram að
hugsanlegri verðhækkun á næstu
árum gerðu það. En um mikinn
meirihluta búanna gilti að þau væru
hreinlega gjaldþrota.
í febrúar kom fram að til þess að
halda loðdýraræktinni gangandi
þyrfti allt að 200 til 300 milljónir á
ári í beinar styrkveitingar þar til
verð færi hækkandi að nýju. Nú virð-
ist fátt benda til þess að slíkt komi
til fyrr en í fyrsta lagi eftir tvö til
þijú ár. Ljóst er að ef ríkisstjómin
ætlar að koma loðdýraræktinni til
bjargar þarf nú þegar umtalsverðar
upphæðir, þó ekki væri nema til þess
að hún tórði til haustsins.
Hvort sem ákvörðun verður tekin
um að bjarga allri loðdýraræktinni,
láta hana róa eða sambland af þessu
tvennu er ljóst aö það mun verða
dýrt. Ríkissjóður mun ekki komast
hjá einhverjum framlögum, hvort
sem það verður sem framlag til
bjargar greininni eða sem framlag til
að endurreisa Stofnlánadeildina. Ef
ríkisstjórnin lætur loðdýraræktina
róa mun það hafa í fór með sér gjald-
þrot bænda og fóðurstööva - gjald-
þrot sem ef til vill má segja að hafi
verið frestað mörg undanfarin ár.
í dag mælir Dagfari
Loðdýrabúin eru enn á dagskrá.
Maður gengur undir manns hönd
að bjarga þeim frá gjaldþroti.
Fremst gengur landbúnaðarráö-
herra og er það skiljanlegt. Ríkis-
stjómir fyrr og síðar hafa hvatt
bændur til aö leggja niður hefö-
bundinn búskap og setja á fót loð-
dýrabú. Margir bændur létu til
leiðast enda orðnir leiðir á því að
framleiöa vömr sem enginn mark-
aður var fyrir. Ríkið hefur á sínum
snærum legio af hagfræðingum og
markaðsráðgjöfum, sérfræðingum
og íjármálaspekúlöntum og þegar
þetta einvalalið leggur saman í
púkkið hjjóta auðvitað fáfróðir
bændur að taka mark á þeim. Ef
lausnarorðið er fólgið í loödýra-
rækt og allir helstu sérfræðingar
ríkisins em sammála ttm arðsem-
ina af loðdýraræktinni þarf ekki
frekar vitnanna við.
Sagt er að tvö hundrað loðdýrabú
séu til í landinu. Öll stofnuð á síð-
ustu árum eftir að ríkiö og stjóm-
málamennimir og sérfræðingamir
höföu ráðlagt bændastéttinni að
græða á loðdýrunum. Má raunar
þakka fyrir að loðdýrabændur
skuli ekki vera fleiri því það var
ekkert lát á lánafyrirgreiðslu,
stofnlánum, ráðgjöf og vinahótum
Loðdýrabændavinir
gagnvart þeim sem létu til leiðast.
Menn slátmðu bæði kindum og
kúm og gáfu eftir búfjármörk og
fullvirðisrétt. Ákafinn var svo mik-
ill að nánustu vinir og vandamenn
skrifuðu bhndandi upp á víxla og
veðbréf og svo settist bændastéttin
niður og beið ágóðans.
Þetta gekk vel með dýrin og slátr-
unina og skinnin vom unnin og
sútuð og send út í lönd þar sem
markaðurinn átti að bíða í ofvæni
og gróðinn að liggja í leyni og menn
nem saman höndum af eftirvænt-
ingu. En ekki bólaði á ágóðanum
og ekkert bólaði á markaðnum.
Þegar betur var að gáð haföi mark-
aðssérfræðingunum láðst að líta
eftir því hvort skinnin mundu selj-
ast og þeir höföu alveg gleymt því
hvaða verð fengist fyrir afurðina.
Enda fór svo aö menn héldu áfram
aö framleiða og framleiða sam-
kvæmt fyrirmælum frá ríkisstjóm-
inni og sérfræðingunum án þess
að hafa hugmynd um hvort nokkur
vildi kaupa. Islenskir stjómmála-
menn og íslenskur landbúnaður
hefur að vísu vanist því að fram-
leiða fyrir markað sem ekki er til
en samt fóm menn að gerast óró-
legir og ríkissjóður fór að greiða
niður framleiðsluna og skuld-
breyta lánunum og vinir og vanda-
menn héldu áfram að skrifa upp á
víxlana.
Nú er komið að skuldadögunum.
Það liggur sem sagt fyrir að loð-
dýraskinn seljast ekki og stofnfjár-
sjóðimir eru komnir í þrot. Nú
væri í sjálfu sér einfaldast að láta
loðdýrabúin fara á hausinn pg við-
urkenna þessi mistök. En á íslandi
þekkist þaö ekki að menn fari á
hausinn upp úr þurra og einn og
hálfur milljarður er ekki mikil
upphæð í samanburði við alla
milljarðana sem áður hafa farið í
heföbundinn landbúnað enda er
ríkið þeirrar skoðunar að það sé
sjálfsagt að bændur haldi áfram
sínum loödýrabúskap þótt enginn
sé markaöurinn. Það er jú betra
að láta íslensku bændastéttina
halda áfram að framleiða vöru sem
ekki selst enda er hún vön í þeim
efnum og hefur stundað þannig
búskap um árabil með góðum ár-
angri.
Það sem knýr á um að viðhalda
loödýrabúskapnum og afskrifa
skuldimar er líka sú staðreynd að
það em ekki loðdýrabændumir
einir sem verða fyrir barðinu á
gjaldþrotunum. Állir vinir og
vandamenn fara á hausinn líka.
Þaö er auðvitað ekki hægt aö ætl-
ast til þess aö vinir og vandamenn
beri ábyrgð á uppáskriftum sínum
og taki afleiðingum gerða sinna.
Það tekur því varla að minnast á
það lítilræði að hvorki ráðherrar,
stofnfjársjóðir né heldur sérfræð-
ingarnir em að ráðstafa sínum eig-
in peningum. Allir þeir íjármunir
sem runniö hafa til lodýrabænda
em að sjálfsögðu fjármunir skatt-
borgaranna. Þetta tekur ekki að
minnast á heldur er hitt meira um
vert að hafa samúð meö vinunum
og vandamönnunum sem hafa
skrifað upp á víxlana samkvæmt
ráöleggingum sérfræðinganna.
Þessu fólki verður að bjarga undan
hamrinum og hvað er þá einn og
hálfur milljarður á milli vina? ís-
lendinga hefur aldrei munað um
að vera örlátir á kostnaö annarra.
Dagfari