Dagblaðið Vísir - DV - 11.07.1989, Síða 14

14
Þ^IÐJUD^piJR 11, JÚLÍj 1989.,
Frjálst.óháð dagblað
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTjANSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK, SlMI (1 )27022 - FAX: (1 >27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJOLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ARVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 900 kr.
Verð i lausasölu virka daga 85 kr. - Helgarblað 100 kr.
Kjósendur borgi loðdýrin
Eðlilegt er, að samfélagið dragi loðdýrabændur upp
úr feninu. Þeir eru þar ekki nema að litlu leyti fyrir
eigin tilverknað. Þeir sukku meira eða minna á ábyrgð
embættismanna, stjórnmálamanna og hagsmunagæzlu-
manna landbúnaðarins, sem öttu þeim á foraðið.
Stofnkostnaður ' loðdýraævintýrisins nemur nú
tveimur milljörðum króna. Árlegar útlutningstekjur
greinarinnar eru ekki nema brot af þeirri upphæð, lík-
lega ekki nema tíundi hluti, eins og markaðshorfur eru
núna. Dæmið er því algerlega og átakanlega vonlaust.
Bezt er að fyrirgreiðsla skattgreiðenda fyrir hönd
kjósenda verði sem mest á þann hátt, að dregin verði
saman segl í loðdýraræktinni. Búum verði fækkað og
ekki verði rekin önnur en þau, er liggja vel við þeim
fóðurstöðvum, sem eru ódýrastar í rekstri.
Vegna byggðasjónarmiða var loðdýrabúum dreift
fram um aÚa dah, þótt nauðsynlegt sé að hafa þau í
nágrenni fóðurstöðva, ef nokkur von á að vera, að þau
standist alþjóðlega samkeppni. Byggðastefnumenn
stjórnmála og stjórnkerfis bera ábyrgð á þessum glæp.
Vegna byggðasjónarmiða voru fóðurstöðvar hins op-
inbera ekki reistar við hhðina á fiskvinnslustöðvum,
þar sem hráefnið er nærtækast Það hefði verið nauð-
synlegt, ef nokkur von hefði átt að vera um, að loðdýra-
ræktin íslenzka stæðist alþjóðlega samkeppni.
Vegna dreifingar loðdýrabúa og fóðurstöðva er kostn-
aður við fóður og flutninga mun meiri en þarf. Að baki
harmleiksins eru póhtískar ákvarðanir, sem eru fremur
á ábyrgð kjósenda en loðdýrabænda. Það eru kjósend-
ur, sem hafa gefið eyðsluseggjum lausan tauminn.
Að vísu voru menn varaðir við. Frá upphafi var hald-
ið fram hér í blaðinu og víðar, að þetta yrði ekki ævin-
týri, heldur martröð. Hið opinbera gæti ekki byggt upp
samkeppnishæfa atvinnugrein með handafh ótakmark-
aðra sjóða. Greinin yrði að taka út hægan þroska.
Einnig var bent á, að bændum væri ýtt úr tiltölulega
öruggu starfi hjá ríkinu, sem kaupir afurðir sauðfjár
og nautgripa. Það var verið að taka kúa- og kindakvóta
af hálfgerðum embættismönnum og gera þá að ábyrgð-
armönnum áhætturekstrar í alþjóðlegri samkeppni.
Fáránlegt er, að unnt sé að taka menn úr vernduðu
umhverfi, þar sem ríkið sér fyrir öhu, þar á meðal fyrir
ákveðnu verði fyrir afurðirnar, og segja þeim að fara
að selja refa- og minkaskinn á uppboði hjá Hudson Bay,
þar sem hin hörðu lögmál samkeppninnar ráða ríkjum.
Sorglegt er, að þetta var meðal annars gert th að
rýmka um kvóta annarra bænda til að framleiða afurð-
ir sauðfjár og nautgripa, sem ekki er einu sinni unnt
að selja á hinum verndaða innanlandsmarkaði. Erfitt
verður fyrir loðdýrabændur að endurheimta kvótann.
Skiljanlegt var, að verðandi loðdýrabændur hlustuðu
ekki á menn, sem sagðir voru sérvitringar eða jafnvel
óvinir bændastéttarinnar. Eðlilegt var, að þeir hlustuðu
fremur á hagsmunagæzlumenn sína, stjómmálamenn
og embættismenn ráðuneytis og landbúnaðarstofnana.
Hagsmunagæzlumenn verða ekki dregnir th ábyrgð-
ar, því að þeirra hlutverk er að hafa fé af skattgreiðend-
um. Embættismenn ráðuneytis og landbúnaðarstofnana
verða ekki dregnir til ábyrgðar, því að þeir vom studd-
ir eyðsluglöðum byggðastefnumönnum stjórnmálanna.
Stjómmálamennimir, er létu þjóðfélagið borga tvo
mihjarða í martröðina, hafa verið endurkosnir og verða
endurkosnir. Ábyrgð fjárglæfranna hvílir á kjósendum.
Jónas Kristjánsson
Hvorki ríkisstjórn né Seðiabanki geta haft teljandi áhrif á vexti.
Vaxtastefnan
orðin alger
skrípaleikur
Þeir, sem lásu dagblöðin í júní,
sáu glögglega þann skopleik, sem
felst í vaxtatilkynningum banka-
kerfisins. Vextir hækka og lækka
samtímis. Þann 21. júní segir Morg-
unblaðiö, að nafnvextir útlána
hækki um allt að 3%. Um leið er
þess getiö, að raunvextir lækki um
0,25%. Ríkissjóður auglýsir dag eft-
ir dag, að „hávaxtaveislunni sé lok-
ið“. Sömu dagana fréttum við, að
lánskjaravísitalan hafi hækkaö um
2,63%. Hvað er verið að gera?
Áróður bankastjóra
Þessi hringavitleysa á rætur að
rekja til þess, að menn eru hættir
aö nefna hlutina réttum nöfnum.
Langvinnur og stöðugur áróður
bankastjóra, veröbréfasala og okr-
ara hefir borið árangur. Vextir,
sem eru greitt verð fyrir peninga
að láni, eru það nú aðeins að hluta,
þ.e. þeim hluta, sem er ofar láns-
kjaravísitölu. Sá hluti kallast
„raunvextir". Sama regla ætti þá
að gilda um vinnulaun, enda lækk-
ar „raunkaupgjald" um sömu verð-
bólguvísitölu, ef henni er ekki bætt
við.
Þetta raunvaxtahugtak er annars
bull eitt, því aö svonefnd lánskjara-
vísitala mælir ekki raungildi pen-
inga. Það gerir landsframleiðsla og
samkeppnisstaða atvinnuveganna
út á við. Það er sorglegt, að sumir
alþingismenn, jafnvel ráöherrar,
hafa tileinkað sér þennan villandi
talsmáta. Verðbótaþáttur vaxta er
vissulega vextir. Vextir eru allt
verðið, sem greitt er fyrir peninga
aö láni.
Hér er því við að bæta, að mikil
fóm er í því fólgin af hálfu sam-
félagsins að greiða eigendum pen-
inga og fjárskuldbindinga verð-
bólgubætur, meðan atvinnuvegirn-
ir telja sér ekki fært að verðtryggja
lágmarkslaun, sem varla nokkur
fjölskylda getur þó lifað af. Að
greiða bónus í formi „raunvaxta"
til viðbótar verðtryggðum vöxtum
er ofrausn, sem þjóðin hefir ekki
efni á. Launþegar kröíðust lengi
verðtryggingar launa, en aldrei
heimtuðu þeir fastan bónus þar
ofan á. Með lögum ætti aö banna
greiðslu raunvaxta við ríkjandi
Kjallariim
Eggert Haukdal
alþingismaöur
veröbólguaðstæður. Einnig þarf,
meðan við höfum þetta kerfi, að
lagfæra lánskjaravísitöluna, sem
er verðbólgumyndandi. En það ætti
að vera búið að afnema hana og
taka upp manneskjulegra kerfi.
Vextir verðtryggðra útlána eru
skv. Morgunblaðinu 29. júní nálega
40%. Þetta stenst ekki. Útflutning-
urinn er á heljarþröm og þarf millj-
arða króna styrki, sem skella á al-
menningi í formi skatta og kvaða,
mörg heimili eru á vonarvöl með
húsnæðislánin. Við gerum fólki
kleift að eignast íbúö, en ekki að
halda henni. Með húsbréfum, sem
borga verður með vöxtum og verð-
tryggingu að viðbættum afföllum,
mun greiðslubyrðin fljótt verða
óþolandi.
Hækkun lánskjaravísitölu
er hækkun vaxta
Það er hlálegt, að samtök at-
vinnurekenda sætta sig við okrið.
Þau kveða ekki rúm fyrir krónu-
hækkun launa, en gera ekki at-
hugasemd þótt lánskjaravísitala
hækki um 2,63%, sem er ekkert
annað en hækkun vaxta, sem hafa
í fór með sér milljarða króna hækk-
un fjárskuldbindinga hjá atvinnu-
rekstrinum. Samtök launþega hafa
ekki heldur gætt hagsmuna sinna
manna.
Rétt er að vekja athygli á því, að
kaupgjaldshækkun er unnt að
mæta með uppsögnum á hluta
starfsliðs. Vaxtahækkun er hins
vegar ekki unnt að mæta með upp-
sögn lána, nema greiða þau upp að
viðbættum verðbótaþættinum,
sem leggst á allan skuldahalann.
Undirgefni ráðandi afla gagnvart
vaxtaokri er óskiljanleg.
Einnig er rétt að leiðrétta þann
leiða misskilning, að eigendur pen-
inga séu allir „spariíjáreigendur".
Hluti þeirra braskar á verðbréfa-
markaðinum. Kórvilla bankanna
er sú, að þeir hagnist á hávöxtum.
Svo er ekki. Hávextir leiða til van-
skila og gjaldþrota, sem eru að shga
bankakerfið og fyrirtæki sem oft
tapa stórfé á gjaldþroti annarra.
Aldrei hefir tekist að sanna, að
hávextir auki sparnað. Hagur
spariijáreigenda er fyrst og fremst
fólginn í stöðugu verölagi, sem vísi-
töluvextir raska. Hann verður hins
vegar að tryggja eftir betri leiðum
en lánskjaravísitölu.
Aðalmeinið er það, að hvorki rík-
isstjórn né Seðlabanki geta haft
nein teljandi áhrif á vexti. Lögum
samkvæmt valsa vextir eftir verð-
bólguvísitölu. Þess vegna er í algert
óefni komið og skrípaleikur hafður
í frammi.
Eggert Haukdal
„Hávextir leiöa til vanskila og gjald-
þrota, sem eru að sliga bankakerfið og
fyrirtæki, sem oft tapa stórfé á gjald-
þroti annarra.“