Þjóðviljinn - 06.06.1981, Blaðsíða 14

Þjóðviljinn - 06.06.1981, Blaðsíða 14
14 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Helgin 6. — 7. júnl 1981 Helgin 6. — 7. júni 1981 ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 15 Einar Már Jónsson skrifar f iék París t hátiðarhöidunum varð rósin að tákni stuðningsmanna Mitterrands Hinn nýji forseti ekur upp að Sigurboganum .Eftir þessu höfdum við lengi beðiö...' Gleöskapur í París þegar Mitterrand tók við embætti Mitterrand fyrir framan Elysée-höll Þrátt fyrir tvisýnt veður voru mikil hdtíðahöld i Paris fimmtu- daginn 21. maí, þegar Francois Mitterrand, tuttugasti og fyrsti forseti franska lýðveldisins, tók við embætti. Andrúmsloftið var mjög sérkennilegt og minnti einna helst d nokkurs konar blöndu af þjdðhdtiöardeginum og maí 1968, en menn virtust auk þess vera hissa og jafnvel ringl- aðir. Fyrstu raunverulegu stjórnarskiptin siðan 1958 Ollum fréttaskýrendum bar saman um að þetta væru mikil timamtít og jafnvel þáttaskil i sögu Frakklands á siðustu tim- um, þvi' að þetta er i fyrsta skipti sem vinstri sinnaður stjórnmála- maður sest í forsetastól siðan fimmtalýöveldið var stofnað fyr- ir tæpum aldarfjórðungi og völd forsetans aukin til mikilla muna. Jafnframtmá segja að þetta sé i fyrsta skipti siðan 1958 sem raun- veruleg stjórnarskipti veröa i Frakklandi þvi að allar stjórnir sem setið hafa viö völd siðan fimmta ryðveldiö var stofnað hafa verið af hægri hluta stjórn- mdlalitrófsins, þótt d þeim hafi stundum verið blæbrigðamunur. Fdtt hafði reyndar verið meira á dagskra í frönskum stjórnmála- deilum síöustu vikurnar fyrir kosningar en einmitt stjtírnar- skipti. Töldu vinstri menn að nauðsynlegt væri að fela njíjum mönnum völdin, þvi að það væri varhugavert fyrir lýðræðið i land- inu ef sömu menn færu með stjórn von Ur viti, en fylgismenn Giscard d'Estaing spöruðu hins vegar hvergi að Utmála með hin- um svörtustu litum hvaö gerast myndi ef vinstri menn tækju nú stjörnmálataumana I sinar hend- ur og fengju að ráða ferðinni: hót- uðu þeir hálfgildings heimsenda innan tiöar... Það má þvi teljast gtíðlátlegt háð örlaganna, að þetta er raunar i fyrsta skipti i sögu fimmta lýðveldisins sem reglulega kjörinn forsetitekur við völdum af öðrum reglulega kjörnum forseta: de Gaulle sagði skyndilega af sér eftir að hafa beðið tísigur i þjóðaratkvæða- greiðslu og Pompidou lést i embætti, þannig að i bæði skiptin varð forseti öldungadeildar þingsins að taka að sér forseta- embættið til bráðabirgða, sam- kvæmt stjórnarskránni, meðan efnt væri tilkosninga. En nU, þeg- ar spáð hafði veriö öngþveiti og óvissu, gat þessi athöfn loksins farið fram eftir settum reglum. Þetta mun ekki hafa dregið Ur undrun Frakka, en hUn átti þó dýpri rætur. Þótt skoðanakann- anirréttfyrir kosningarnar bentu til þessaö rUmur helmingur kjös- enda værireiðubúinn tilað greiða Mitterrand atkvæði, syndu þær jafnframt að tveir þriðju hlutar þeirra voru sannfærðir um að Giscard yrði kjörinn forseti i ann- að sinn! Ýmsir vinstri menn, ekki sist þeir sem hölluðust til fylgis viö kommUnista, voru einnig þeirrar skoðunar að Mitterrand væri ekki liklegur til að fara inn á nýjar brautir — og fengi heldur ekki svigrUm til þess þótt hann vildi. Yfirleitt virtust vinstri menn þvi' naumast trUa þvi að nokkur breyting gæti orðið. Skjótt skipast veður i lofti En veður skiptust mjög ræki- lega við kosningaUrslitin og skjót- ar en nokkurn haföi órað fyrir. Viðhorf manna til Mitterrands gjörbreyttust: hinn gamli fall- kandidat, sem margir höfðu haft fyrir sið að hæðast að, var nU al- gerlega gleymdur og i staðinn kominn löglega kjörinn forseti sem hafði allt það vald sem fyrir- rennarar hans höfðu haft. SU skoðun varð allt i einu rikjandi að hann hefði nU haft rétt fyrir sér eftirallt saman, og ýmislegt sem áður hafði verið lagt honum til lasts breyttist nU i kosti: d það var lögö áhersla að hann hefði ekki hvikað frá baráttunni gegn hægri mönnum siðan 1958 og menn lofuðu þrautseigju hans og hugrekki þegar baráttan virtist vonlaus... Þeir andstæðingar hans, sem gefið höfðu i skyn að öllum rdðum kynni að verða beitt til að hindra hann i að gera rtít- tækar ráðstafanir og jafnvel látið að þvi liggja að hann hefði ekkert vald til að taka upp nýja stefnu, þar sem hægri menn hefðu þing- meirihluta, sjíndu þaö strax greinilega að þeir virtu ddm kjtís- enda og ætluðu ekki að véfengja forsetavald hans. Framkoma þeirra benti jafnvel til þess að þeir ætluöu að heyja kosninga- bardttuna fyrir þingkosningarn- ar, sem framundan eru, gegn sósialistaf lokknu m og kommUnistaflokknum, en ekki gegn Mitterrand sjálfum — vig- orð þeirra virtist ætla að verða: „felum ekki sömu mönnum allt vald,veitum hinum nýkjörna for- seta aðhald i umbótastefnunni, svo að vinstri menn hlaupi ekki með hann i gönur...". Mynd Mitterrands meöal þjóðarinnar var nU orðin sterk og glæsileg: það sem enginn hafði átt von á haföi nU loksins gerst. An þess að menn hefðu ialvöru bUið sig undir að stjórnarskipti gætu orðið og gefið sér tíma til að gera ein- hverja raunhæfa mynd af fram- tiðinni birtust skyndilega nýjar horfur: franskir vinstri menn voru nánast þvi eins og maður sem fær svo óvæntan happ- drættisvinning að hann hefur aldrei hugleitt hvað hann ætti að gera við aurana... Allt þetta setti sinn svip á há- tiðarhöldin 21. mai og geröi þann dag engan öðrum líkan. Segja má að athöfnin hafi i rauninni byrjað kvöldið áður, þegar Giscard d'Estaing fráfarandi for- seti, sem hafði litiö látið d sér kræla síðan hann beið ósigur, flutti Eveöjuræðu sina i sjón- varpi. Hann birtist á skerminum sitjandi i hægindastól með dyr i baksýn og talaði I tiu minUtur. En að kveðjuorðunum loknum stóö hann upp og gekk Ut um dyrnar, meðan sjónvarpið sýndi auöan stólinn góða stund og þjóðsöngur- inn var leikinn. Ræða Giscards þtítti allgtíð, en þessi sviðsetning mæltistmisjafnlega fyrir og veltu fréttaskyrendur þvi fyrir sér hvað hann hefði ætlað að gefa i skyn meö auða stólnum. Morguninn eftir, klukkan hálf tiu stundvfslega, kom Mitterrand svo i Elysée-höll, aðsetur Frakk- landsforseta. Giscard tók á möti honum i tröppunum með þvingað bros d vör, og siðan gengu þeir inn i höllina. Þar drógu þeir sig i hlé og ræddu saman einslega i þrjd stundarfjórðunga: aö sögn fréttamanna var Giscard þd að kenna Mitterrand d leyndardóma Elysée-hallar og þó sérstaklega trUa honum fyrir þeim dulmdls- lykli sem gengur að kjarnorku- sprengjunni. Að þvi bUnu fylgdi Mitterrand Giscard Ut d tröpp- urnar og kvaddi hann, og virtist hinn fráfarandi forseti þd vera heldur glaðari i bragði en áður. Eftir þetta gekk Mitterrand inn I hátiðasal forsetahallarinnar, þar sem margt stórmenna var saman komið, til að taka formlega við völdunum. Formaður stjórnar- skrdrrdðsins flutti stutt ávarp, þar sem hann tilkynnti Urslit kosninganna, en siðan hélt hinn nykjörni forseti sina fyrstu ræöu. Hann minntist Jaurés, hins mikla frumkvööuls stísialisma í Frakk- landi, og sagði að nU væri að hef j- ast þriðjiáfanginn i langri þróun, eftir umbætur alþýðufylkingar- innar 1936 og fyrstu stjórnarinnar eftir frelsunina undan hernámi Þjóðverja 1944. Þvi hver hugsjón væri göfugri en sU að sameina stísialisma og frelsi og hver gjöf betri til handa veröld framtiðar- innar? Þetta væri vilji sinn og dform, en það sem skipti máli væri ekki að sigra heldur sann- færa. „Það var ekki nema einn sigurvegari 10. mai", sagði Mitterrand, „Það var vonin, og óska ég þess að henni verði skipl jafnt meðal allra I Frakklandi". Meðan forsetinn flutti ræöu slna var hleypt af 21 fallbyssuskoti, en aö henni lokinni gekk hann um salinn og heilsaði viöstöddum. Meðal gestanna var Mendes France. Mitterrand faðmaði hánn að sér og sagði: ,,án yðar væri ég ekki staddur hér i dag", en Mendes France, sem nU er 74 ára, var svo hrærður að hann gat ekki komið upp nokkru orði. Alþýðu Parisar boðið til mikils fagnaðar i Latinuhverfinu Eftir þessa athöfn framdi Mitterrand sitt fyrsta embættis- verk: hann Utnefndi Pierre Mauroy, borgarstjóra i Lille, for- sætisráðherra. Rétt fyrir hádegi ók hann svo i opnum bil ásamt Mauroy að Sigurboganum þar sem hann lagði blómsveig á leiði óþekktahermannsins. Gifurlegur mannfjöldi hafði safnast saman i kring, og létu fréttamenn sjön- varpsins þess getið að þá fyrst hefðu margir vinstri menn gert sér raunverulega grein fyrir þvi að Mitterrand var tekinn við völdum. Við Sigurbogann voru ýmsir sérstakir boðsgestir forset- ans, svo sem Willy Brandt, Olof Palme, Leopold Sedar Senghor fyrrverandi forseti Senegals, Melina Mercouri, tónskáldið MikisÞeodorakis, ekkja Allendes og nokkrirþekktirrithöfundar frá Rómönsku Ameriku. En aðalhátíðin fór fram um kvöldið, þegar Mitterrand bauð alþýöu Parísar til mikils fagnað- ar.I Latfnuhverfinu. Staðarvalið var tvímælalaust táknrænt: d þessum sltíöum hefur yfirleitt ekki verið mikið um opinber há- tiöahöld þar sem Giscard og fyr- irrennarar hans sniðgengu þetta forna hverfi, en Mitterrand mun hafa viljað vitja „sögustaöa" frá Mai-uppreisninni 1968 og þö sennilega um fram 'allt sýna tengsl sin við sósialiska hefð franskra menntamanna. Kvöldið hófst með því að Jacques Chirac, borgarstjóri Parisar og fyrrver- andi frambjóöandi I forsetakosn- ingunum, tók á móti hinum ny- kjörna forseta i ráðhUsi borgar- innar. Mitterrand flutti stutt ávarp, þar sem hann gat þess m.a. aö „þetta ráðhUs hefði jafn- an verið mótvægi við höll prins- ins", og skildu víst flestir þetta sem dulbUna en spaugsama til- visun til þeirrar óhjákvæmilegu staðreyndar að árásir Chiracs d Giscard stuðluðu mjög að sigri frambjóðanda stísialista. Magnað andrúmsloft við Pantheon Eftir þessa athöfn fór Mitterrand yfir Signu og kom fót- gangandi að Pantheon, efst uppi d Fjalli hinnar heilögu Genefievu, þar sem mikilmenni frönsku þjtíðarinnareru grafin. Svo mikill manngrUi var um allt hverfið að engin leið var að olnboga sig áfram að þeimgötum sem forset- inn átti að fara um, en greinilegt var að íbUar Latinuhverfisins og aðrirvoru meir komnir þangað til að finna andrUmsIoft þessarar stundar en sjd atburðina. Þeir sem gátu klifruðu þó upp á umferðarskilti, og aðrir hikuöu ekki við að tylla sér upp d bilþök. Margir höfðu einnig keypt sér eins konar furðuleg „periskóp" eða hringsjár Ur pappa, þannig að þröngar göturnar meö flæðandi mannfjöldanum litu Ut eins og kafbdtalægi. En jafnvel þeir sem ekkert sdu gdtu þó fylgst með ferðum Mitterrands, þvl um leið Framhald d næstu siðu"

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.