Þjóðviljinn - 06.06.1981, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 06.06.1981, Blaðsíða 6
6 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Helgin 6. — 7. júni 1981 WMWL Málgagn sósíalisma, verkalýðs- hreyfingar og þjódfrelsis Útgefandi: Útgáfufélag Þjóðviljans. Framkvæmdastjóri: Eiður Bergmann. Ritstjórar: Arni Bergmann, Binar Karl Haraldsson, Kjartan Ólafsson. Auglýsingastjóri: Þorgeir Ölafsson. i Umsjónarmaour sunnudagsblaos: Guðjón Friðriksson. Afgreiðslustjóri: Valþór Hlöðversson Biaðamenn: Alfheiður Ingadóttir, Ingibjörg Haraldsdóttir, Kristin Ástgeirsdóttir, Magnús H. Gislason, Sigurdór Sigurdórs- son. tþróttafréttamaður: Ingólfur Hannesson. Otlit og hönnun: Guðjón Sveinbjörnsson, Sævar Guðbjörnsson. Ljósmyndir: Einar Karlsson, Gunnar Eliasson. Handrita- og prófarkaiestur: Andrea Jónsdóttir, Elias Mar. Auglýsingar: Svanhildur Bjarnadóttir. Skrifstofa: Guðrún Guðvarðardóttir, Jóhannes Haröarson. Afgreiðsia: Kristin Pétursdóttir, Bára Sigurðardóttir. Sfmavarsla: Ölöf Haildórsdóttir, Sigriður Kristjánsdóttir. Bílstjóri: Sigrún Bárðardóttir. Pökkun: Anney B. Sveinsdóttir, Halla Pálsdóttir, Karen Jóns- dóttir. (Jtkeyrsla, afgreiðsla og auglýsingar: Sföumúla 6, Reykjavik, simi 8 13 33. Prentun: Blaðaprent hf.. ritstjornargrein Gengisfellingastefnan gengin sér til húðar • Upphaf gengisf ellingastef nunnar í íslenskri ef na- hagsstjórn má rekja til áranna 1949 og 1950. Þá tókst Sjálfstæðisflokknum aö knýja fram stórfelldar gengisfellingar krónunnar. • Afleiðingar þessara ráðstafana á íslenskt efna- hagslíf reyndust geigvænlegar. Samkvæmt opin- berum hagskýrslum jókst verðbólgan úr um það bil 4% i meira en 30%. Kaupmáttur verkamannalauna lækkaði umfimmtungog hagvöxtur varðenginn. • Þá varð það bjargráð þáverandi stjórnarf lokka, Sjálfstæðisf lokksins og Framsóknarf lokksins, að fleyta atvinnulífinu áfram með því að taka upp þjón- ustu við bandaríska herinn í stórum stil. Á fyrstu árum hersetunnar, 1952—54, námu t.d. gjaldeyristekj- ur af viðskiptum við bandaríska hersetuliðið að meðaltali nálægt 15% af heildargjaldeyrisöf lun lands- manna. Til samanburðar má þess geta, að þetta hlut- fall er meira en tvöfalt útf lutningsverðmæti allra íslenskra iðnaðarvara nú á dögum. • Með stjórnarsamvinnu sinni á sjöunda áratugnum leiddu Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn síðan gengisfellingastefnuna til öndvegis í íslenskri efnahagsstjórn. • Á tveimur árum, 1960 og 1961, lækkaði ríkisstjórn þessara f lokka opinbert gengi íslensku krónunnar um 2/3. Árangurinn lét ekki á sér standa. Opinberar hag- tölur sýna, að á þessum árum jókst verðbólgan úr nálægt 4% árlega í um 12%. Vöxtur þjóðarfram- leiðslunnar stöðvaðist og kaupmáttur verkamanna- launa minnkaði um 15%. • Þennan árangur nefndu Alþýðuflokkurinn og Sjálf stæðisf lokkurinn viðreisn ef nahagslíf sins. • Ef Viðreisnarstjórnin, svonefnda, hefði ekki fall- ið í lukkupott óvænts uppgripaafla á síldveiðum má víst telja, að þessi nýja gengisfellingaviðreisn hefði verð dæmd eftir árangri sínum og hlotið jafnskjóta greftrun og sú fyrri. Hinum hagstæðu áhrifum síldveiðanna á efnahagslífið var hins vegar ruglað saman við efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar, og þegar síldarstofnarnir voru upp ornir, 1967, var gengisfellingaleikurinn einfaldlega endurtekinn. Ný verðbólgugusa reið þá yf ir þjóðina og eftirleikurinn er f lestum í f ersku minni. « • Ástæðan fyrir því, að S|álfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn hafa gert gengisfellingar að slíku trúaratriði í efnahagsstefnu sinni er þó ekki ein- vörðungu glámskyggni þessara flokka á íslenskt efnahagssamhengi og hagtölur. Með gengisfellingum er hagnaður útf lutningsatvinnuveganna aukinn í einu vetfangi. Þegar þar við bætist nánast alger skortur á verðsamkeppni á innlendum neysluvörumarkaði og máttlítið verðlagseftirlit, jafngilda gengisfellingar því, að atvinnurekendum sé af hentur aukinn hluti af þjóðarframleiðslunnlen hlutdeild launþega sé skert. Þaðer þetta samhengi, sem formenn Alþýðuf lokksins og Sjálfstæðisf lokksins hafa i huga þegar þeir endur- taka það, hver eftir öðrum, að nú sé endilega nauðsynlegt, að skrá gengi krónunnar ,,rétt". • Þegar fyrir er í landinu launþegahreyfing, sem hefur nægilegan pólitískan styrk til að vernda um- bjóðendur sína fyrir mestu kjaraskerðingaáhrifum gengisfellinga eru slíkar aðgerðir atvinnuveganna þó skammgóður vermir. Innan fárra mánaða hafa innlendar kostnaðarhækkanir unnið upp hagsbót útflutningsatvinnuveganna af gengisfellingu og þeir standa.í sömu sporum og fyrr. Afleiðingar gengis- fellinga við þessar aðstæður eru því fyrst og fremst þær að knýja verðbólguhjólið áfram með æ meiri hraða. Kröf ur um gengisfellingar við þessar aðstæður eru því f urðuleg þráhyggja, sem æ f leiri gera sér nú greinfyrir. • Alþýðubandalagið hefur ávallt verið andvígt gengisfellingum sem hagstjórnartæki og hefur barist fyrir þeirri skoðun sinni í þeim ríkisstjórnum, sem það hef ur tekið þátt í. • Núverandi ríkisstjórn hef ur nú markað ef nahags- stefnu, sem hefur það að hornsteini að halda gengi krónunnar eins stöðugu og unnt er. Árangur þeirrar stefnu má sjá í dvínandi verðbólgu á þessu ári. úr almanakínu Gamla Sambandshúsið Fyrir örfáum dögum var ég staddur I félagsheimili Sam- vinnumanna, Hamragörðum. Upphaf þess ágæta húss er aö rekja til þess, að árið 1940 ákvað stjóm Sambands ísl. samvinnu- fe'laga að koma upp heimili fyrir þáverandi skólastjóra Sam- vinnuskólans, Jónas Jónsson og Guðrdnu konu hans. Þá höfðu þau hjón, i tvo áratugi, biiið niðri i Sambandshiísi við Sölv- hól, 1 einskonar margbýli við þá umfangsmiklu starfsemi, sem þar fór fram. Kunnu þau hjón því sambýli raunar mjög vel þótt ónæðissamt væri. Þegar svo Hamragarðar höfðu risið, f handarkrika kaþólikkanna I Landakoti, fluttu þau Jónas og Guðriin þangað og bjuggu þar upp frá þvi. Nú fer fram I Hamragörðum margháttuð fé- lagsstarfsemi samvinnumanna. Er það eðlilegt og ánægjulegt framhald á störfum þess mikla félagsmálafrömuðar, sem þar bjó fyrstur manna. Þegar ég nU var staddur i þessu hiisi varð mér hugsað til fyrstu kynna minna af Jönasi Jtínssyni og þess, hvernig þau bar að. Ætli ég haf i ekki veriö svona 17 ára gamall um það leyti. Ég hafði sótt um skólavist á Laug- arvatni og Bjarni sagði að ég mætti koma. Ég bjóst að heim- an réttfyrir mánaðamótin sept. - okt. og var förinni heitið til Reykjavikur, til að byrja með. Ferðir milli Norður- og Suður- lands voru þá strjálli en nií og tóku lengri tima. Frá Varma- hlíð fór ég með áætlunarbil frá BSA, — Bifreiðastöð Akureyrar, — og sat Palli frá Oslandi, eins og Páll Sigurðsson á Kröggólfs- stöðum var almennt nefndur i Skagafirðiá þessum árum, und- ir stýri. Við náðum til Borgar- ness um kvöldið, þáðum ágæta hressingu hjá Vigfúsi minum ,,vert" og síðan fóru farþegar með skipi til Reykjavikur. NU er þess að geta, að til Revkjavikur hafði ég aldrei áð- uricomið og þekkti þar i raun og veru ekki nokkra sál, svo ég vissi til. A hinn bóginn var svo hdttað ferð frá Reykjavik til Laugarvatns aö hUn féll ekki fyrr en eftir 3 eöa 4 daga og á meðan varð að standa við i Reykjavik. Pabbi og Jónas voru góðir kunningjar. Varö að ráði að hann skrifaði Jónasi bréf og bað hann að sjá fyrir ráði minu á meðan ég yröi að dvelja i Reykjavik. Ég var sannast aö segja dálit- iö kviðinn þegar skipiö lagðist að hafnarbakkanum. Hvað átti eg aö gera við farangurinn? Hvernig átti ég að hafa upp á Jtínasi? JU,ég vissi að hann bjó i SambandshUsinu. En hvar var það? Og var svo einu sinni vfst að Jónas væri heima? Gat hann ekki hæglega veriö einhvers- staðarutanbæjar?Ég var sann- ast að segja ekki ykja bjartsynn á framtiðina þetta haustkvöld á hafnarbakkanum i höfuðborg- inni. En Ur rættist, á óvæntan hátt, að mér fannst. Að mér vék sér vingjarnlegur maður, sem sjálfsagt hefur sýnst ég heldur heimóttarlegur, og spurði hvort Þá var gott að rotast ég þyrfti ekki að fá bil. JU, ég hélt nU það. „Taktu bara með þér töskurnar", sagði hann, „koffortinu verður ekið upp í geymslu og þar geturðu svo vitjað um það siðar. Settu þig svo bara hér inn I bilinn og hvert á að aka?" „Upp i Sambands- hUs", sagði ég, og þótti nU held- ur vænkast hagur Strympu. Inn- an stundar vorum við staddir við SambandshUsið. Hvar var svo Jtínas að finna i þessari samvinnuhöll? En heppni min virtist með eindæmum það sem af var þessu ferðalagi. 1 fyrsta stiganum, sem ég klifraði upp, mætti ég hvatlegum manni. „Hver ert þú og hvern ætlarðu aö finna hér", spurði hann. „Jónas Jónsson", svaraði ég og sagði til nafns míns. „Ég heiti Kristinn Hallgrimsson, komdu með mér" og þreif af mér aðra tóskuna. „Það er nU læst en styddu á þennan hnapp og þá verður þér svarað". Eg studdi á hnappinn og heyrði siðan sagt, einhversstaðar inni i djupi hUss- ins: „Hver er þar?" Ég nefndi nafn mitt og sagði hvern ég ætl- aði að finna. Innan stundar opn- uðust dyrnar og mér varð ljóst, Magnús H.Gíslason skrifar að nU stóö ég frammi fyrir stór- fenglegasta bolsa á Islandi, ef tnía mátti Morgunblaðinu og j Isafold. Ég fékk Jónasi bréfið. Hann las það i skyndingu. „Komdu iroi, við fáum okkur tesopa, þu verður hér i ntítt og svo sjáum við til á morgun." Og það sttíð ekki á teinu hjá Guðrunu. Ég hafði aldrei smakkað þann drykk áður. Kannski hefur Jón- as grunað það þvi hann spurði hvernig mér smakkaðist teið. „Htír drekkum við ekki mikið kaffi en hinsvegar talsvert af tei, það er miklu hollari drykk- ur." Siðan fylgdi Jónas mér fram í kennarastofu. „NU verður þu hér i Reykja- vík i þrjá daga", sagði hann, >.og þá þarftu að nota vel. ÞU getur sofið hér á þessum divan. Ég biö MagnUs minn Björnsson að lofa þér að borða i samvinnu- mötuneytinuá Gimlihérna niöri i Lækjargötunni. Siðan þarftu aö nota tfmann til að sjá Nátt- úru- og forngripasafnið, safn Einars á Hnitbjörgum, vinnu- brögðinhjá Rikarði á Grundar- stignum. Svo væri kannski at- hugandi að fá sér sprett i Sund- höllinni. Loks þarftu að fara upp I Landakotskirkjuturn þvi þáðan er besta Utsýnið yfir borgina Þetta er gott i bili ef að timi gefst til þá tökum við fleira fyrir". Ég fylgdi þessari for- skrift og sé ekki eftir. Á kvöldin kom Jónas til min i kennarastofuna, spurði mig hvað ég hefði nU skoðað þennan daginn og rabbaði um það, innti mig frétta að norðan þar sem hann virtist þekkja hvern mann og vita allt um alla. NU skal enginn halda að ég hafi notið einhverrar sérstakrar náðar fyrir þær sakir, að þeir Jónas og pabbi voru góðkunn- ingjar. Ef Jónas fékk færi á unglingi, sem i fyrsta sinn kom til Reykjavikur, þá taldi hann sjálfsagt aö visa honum til veg- ar, benda honum á hvernig hann ætti að verja timanum svo að hann nýttist viðkomandi sem best til aukinnar þekkingar og þroska. Jónas var alltaf að leið- beina, alltaf að kenna og betri fræðara hef ég aldrei kynnst. Kannski hafa hæfileikar hans hvergi notið sin betur en við kennslu en það er lika vitt svið. Næstu 6 árin bar fundum okk- ar Jtínasar oft saman. Ég heim- sótti hann i SambandshUsið, i Fffilbrekku,fór með honum i Ut- reiðartUra. Þegar ég hafði lokið námi á Laugarvatni vildi hann gera mig að blaðamanni. Það heillaði mig en ég sagði honum sem var að aðstaðan heima fyr- ir leyf ði ekki að ég færi burtu til langframa. Hann skildi það en sagði: „Láttu mig vita þegar um hægisthjá þér." Enþess var langt að biða að svo hægðist um og þá réði Jónas ekki lengur yfir blöðum. Þegar ég kynntist Jtínasi fyrst var hann á flestum sviðum rót- tækari en þeir menn aðrir, sem ég hef þekkt. Er frá leið þötti hann þokast til hægri. Hann komst upp á kant við flokks- bræður si'na marga. Hann var ráðrikur eins og mikilhæfum mönnum er titt, skaplyndið eins og eldgigur. Ég átti að mæta á flokksþing- inu þegar uppgjörið fór fram milli Jönasar og þeirra, sem hann átti höggi við I flokknum. Ég kveið fyrir þvi. Mér þdtti vænna um Jónas en flesta menn aöra vandalausa og átti honum margt og mikið að þakka. En ég hlaut að vera i andstöðu við hann eins og komið var og sættir i flokknum ekki i sjónmáli. En atvikin eru stundum undarleg. Við upphaf suðurferðar féll ég af hestbaki, rotaðist og fékk heilahristing. Torfi frændi minn frá Asgarði, sem þá var læknir á Sauðárkróki, skipaöi mér að halda mig við rUmið i hálfan mánuð. Það er i eina skiptið á ævinni, sem ég hef orðið þvi feg- inn að þurfa að liggja i rUminu. Sagt er að menn leiti upprun- ans. Þegar ég, löngu síðar, fdr að fást viö blaðamennsku, m.a. sem einskonar aðstoðarstjórn- málaritsfjöri, var Jónas hættur opinberum afskiptum af stjórn- málum. En grunnt var á glóð- ina. Iðulega hringdi hann til min á blaðið, rabbaði um menn og málefni, gaf mér ráð og leið- beiningar. Og að þeim var svo sannarlega enginn ihaldskeim- ur. Mér fannst ég lifa á ný kvöldin í kennarastofunni i SambandshUsinu. — mhg

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.