Þjóðviljinn - 23.09.1988, Blaðsíða 2

Þjóðviljinn - 23.09.1988, Blaðsíða 2
Guðmundur Eqaertsson, forseti Vísindafélags Islendinga, Agúst Guðmundsson, forstöðumaður Landmælinga Islands og Ólafur Halldórsson, ritari Vísindafélagsins, með íslandskort Biörns Gunnlaugssonar. Til samanburðar sést strandmælingakort það sem Björn studdíst við. Mynd: E.ÓI. Fvrsta alvöru sj Islandskortið Björn Gunnlaugsson, stærð- fræðingur og landmælingamað- ur. 200 ár eru liðin frá fæðingu zUU ar lioin rra iæðingu ±>jorns Gunniaugssonar. rundur og nans, og rtnefniþess boðar vís- <¦ ¦ - T7/ • j /~-i ' j- indafélagið tildagskrárum hann symng a vegum Visindaielagsins a sunnudaginn umneigina. Á sunnudaginn veröá liöin 200 ár frá fæðingu Björns Gunnlaugssonar, stærð- fræðings og landmælinga- manns, og í tilefni þess boðar Vísindafélag íslendinga til al- menns fundar í Norræna hús- inu. Stutt erindi verða flutt um ævi Björns og störf, og að auki verður sett upp sýning á land- mælingatækjum hans og kortum. Björn lagði stóran skerf til kortagerðar og landmælinga hér á landi. íslandskort hans frá því um miðja síðustu öld var í almennri notkun til alda- móta, en segja má að það sé fyrsta nútímalega íslands- kortið sem stendur undir nafni. Við kortagerðina studd- ist hann við afrakstur strand- mælinga norskra og danskra liðsforingja frá því fyrr á öld- inni, en strandmælingar þess- ar auðvelduðu mjög siglingar við landið og þykja býsna ná- kvæmar. í þessu skyni ferðaðist Björn um landið þvert og endilangt frá 1831 til 1843, og þá að sumarlagi. Má segja að hann hafi fyllt inn í fyrirliggjandi strandmælinga- ramma, og merkti til að mynda inn á sitt Islandskort fyrirbæri á borð við hraun og sanda sem lítill gaumur hafði áður verið gefinn. Njóla Björn fékkst talsvert við rit- störf, og naut lengi vínsælda fyrir allsérstætt rit í bundnu máli: „Njóla, eður auðveld skoðun himinsins, með þar af fljótandi hugleiðingum um hátign guðs og alheimsáformið, eður hans til- gang með heiminum." Njóla kom út þrívegis á síðustu öld og virðist hafa verið því sem næst lesin upp til agna. Benedikt Gröndal segir um Njólu í sinni híspurslausu sjálfs- ævisögu, Dægradvöl, að hún sé „ómerkileg að innihaldi og smekklaus að formi," en mærir höfundinn þeim mun meir fyrir stærðfræðigáfuna, en þó án alírar slepju: „Björn var ekkert annað en mathematicus, en þar var hann líka genius...Hann mundi hafa jafnazt við Gauss eða Newt- on, hefði hann verið annarstaðar og í öðrum kringumstæðum, en það hamlaði honum, að hann var svo latur og værugjarn og lá alltaf í rúminu meðan hann var ekki í skólanum, að því undanteknu sem hann ferðaðist á hverju sumri til að mæla, en þetta tók hann einnig með sannkallaðri heimspekilegri ró." Benedikt segir að Björn hafi verið „skapaður til að vera vís- indamaður, en ekki skólakenn- ari," en kennsla var samt sem áður hans aðalstarf. Hann var skipaður kennari við Bessastaða- skóla og bjó þá í Sviðholti, en fluttist með skólanum til Reykja- víkur árið 1846. Spekingurinn með barnshjartaö „Aldrei brá honum til reiði eða annarra geðshræringa svo menn víti," segir enn um Björn í Dægradvöl, og er honum þar lýst svo að hann hafi verið hár og gild- ur, höfuðmikill og með stórt and- lit og alltaf rólegt. Spekingurinn með barnshjartað hefur hann enda verið kallaður, og var hrekkleysi hans við brugðið, sem og þeirri fjarhygli sem stundum er eignuð prófessorum, og skal hér vitnað til sögunnar af kvon- bænum Björns, en að vísu eftir minni; á Bessastaðaárunum brá hann sér bæjarleið til að biðja sér konu. Erindinu var vel tekið og játtist konan honum, en þá á Björn að hafa sagt eitthvað á þessa leið: Þakka yður fyrir frök- en Ragnheiður og verið þér nú sælar. Og sneri heim. „Hann var hinn gæfasti mað- ur," segir Gröndal, „og gat þó vel gert að gamni sínu; hann þéraði alla nema meðkennara sína; hann áttí að hafa sagt við hund: Já, ég held ég fari nú ekki að þéra yður." í annað sinn átti hann að hafa rekið af sér draug með þess- um orðum: „Farið þér nú út, Þor- garður minn." Fundur Vísindafélagsins hefst klukkan tvö e.h. í Norræna hús- inu á sunnudaginn. Bergsteinn Jónsson fjallar um ævi Björns og störf; Ottó Björnsson um tölvísi hans og Gunnar Harðarson um kveðskap. Haraldur Sigurðsson segir frá aðdragandanum aðgerð íslandskorts Björns, og Ágúst Guðmundsson um landmælingar og kortagerð hans. Þá verður einnig sett upp sýning á landmæl- ingatækium Björns og kortum. HS I ROSA- GARÐINUM Þau hrekkjusvín Þorsteinn Pálsson forsætisráð- herra og formaður Sj álfstæðis- flokksins segir að forystumenn Alþýðuflokks og Framsóknar- flokks hafi tekið pólitískan stráksskap fram yfir þjóðar- hagsmuni með því að reyna að ýta Sjálfstæðisflokknum til hlið- ar. Morgunbtaðið íslands óhamingju veröur allt að vopni Það er ekki ein báran stök í sjón- varpsmálum okkar íslendinga. Stöð 2 hefur vart slitið barns- skónum þegar f sfilm hf. boðar þriðju sjónvarpsstöðina, Stöð3. Morgunblaðið Ber er hver aö baki nema sér bróður eigi Ef tillögur Sjálfstæðismanna voru hnífsstunga í bak fjármála- ráðherra, ersaklaust að spyrja hvernig bak landbúnaðarráð- herrans lítur út eftir það sem á undan er gengið í viðskiptum fj ármálaráðuneytis og landbún- aðarráðuneytis. Halldór Blöndal í Morgunblaðinu Þar dunar undir hvar hoffmennirnir ríða Fyrr á þessu ári var frá því skýrt hér í blaðinu er við Barbara kona mín fluttum bíl Kaðlínar tengda- dóttur okkar vestur yfir þvert meginland Bandaríkjanna í fyrrahaust. Upphaf greinar í Morgunblaðinu Vift skulum vera aft tutla hrosshárið okkar Þar sem við búum fyrir vestan tjald og meiningin er ekki að stofna til meiri háttar átaka með- al þjóðarinnar, með það að leiðarljósi að byltingin étur börn- in sín, ættum við að forðast allar meiriháttar yfirlýsingar og hug- dettur. Alþýðublaðlð Eitt eilíf ðar smáblóm Ríkissjórn Þorsteins Pálssonar er horfin úr þessum heimi og á leið upp á vegg í ramma í Stjórnarráðinu. Morgunblaðlð Fundinforsenda stjórnarkreppunnar Fjögur ráðuneyti á kafi í majon- esi. Fyrlrsögn í Timanum jfx~~ og Steingrímur og Jón eru synir Hermanns og Hannibals... heldur Þorsteinn aö hann sé orðinn að Ólafi Thors . 2 SfÐA - ÞJÓÐVILJINN - NÝTT HELGARBLA0

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.