Dagblaðið Vísir - DV - 11.10.2002, Side 17

16
Útgáfufélag: Útgáfufélagiö DV ehf.
Framkvæmdastjóri: Hjalti Jónsson
Aðalritstjóri: Óli Björn Kárason
Ritstjóri: Sigmundur Ernir Rúnarsson
Aðstoðarritstjóri: Jónas Haraldsson
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaöaafgreiösla, áskrift:
Skaftahlið 24, 105 Rvík, simi: 550 5000
Fax: Augiýsingar: 550 5727 - Ritstjórn: 550 5020 - Aörar deildir: 550 5749
Ritstjórn: ritstjorn@dv.is - Auglýsingar: auglysingar@dv.is. - Dreifing: dreifing@dv.is
Akureyri: Kaupvangsstræti 1, sími: 462 5000, fax: 462 5001
Setning og umbrot: Útgáfufélagiö DV ehf.
Plötugerð og prentun: Árvakur hf.
DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds.
DV greiöir ekki viömælendum fyrir viötöl viö þá eða fyrir myndbirtingar af þeim.
Verð á matvöru
Þaö er hægt að komast af án
þess að kaupa föt og skæði svo
mánuðum skiptir. Það er hægt
að komast af án bíls eða láta
vera að endurnýja þann gamla.
Það er einnig hægt að slá ferð til
tannlæknis á frest eða bíða með
að vitja sérfræðings. Og það er
hægt að draga víðar saman seglin, svo miklu viðar - og
margir landsmenn leita allra leiða i þeim efnum. Matvara
skiptir hins vegar sköpum og verður ekki strikuð burt úr
heimilisbókhaldinu. Hún er lífsnauðsyn.
Það er eðlilegt að stjómmálamenn hafi vökult auga með
verslun í landinu og vilji að almenningur njóti þar heil-
brigðrar og raunverulegrar samkeppni. Fátt er heimilun-
um meira virði en að matvara bjóðist á eins hagkvæmu
verði hverju sinni og nokkur kostur er. Þar ber að leita
allra leiða og ekki síst með því að veita kaupmönnum að-
hald. Á það hefur skort. Á þessu sviði hafa landsmenn
ekki sýnt sama samtakamátt og kunnur er á meðal neyt-
enda austan hafs og vestan.
Mikilvægt er að forkólfar verslunar í landinu fari ekki
í fýlu þó að stjórnmálamenn, sem fulltrúar fólksins i land-
inu, geri athugasemdir við þróun á matvörumarkaði.
Stjórnmálamenn fá laun fyrir að lita eftir þessum anga
samfélagsins. Það er því gleðiefni að þingmenn Samfylk-
ingarinnar skuli koma þessum málaflokki á dagskrá. Og
ekki eru viðtökur forsætisráðherra siðri en hann lagði frá
sér blauta stjórnmálatuskuna í vikunni og hrósaði stjórn-
arandstöðunni fyrir þennan málflutning.
Fulltrúar Baugs geta ekki afgreitt það sem endalaust
einelti að stjómmálamenn horfi til veldis þeirra í umræðu
um matvöruverð. Þeir bera einfaldlega höfuð og herðar
yfir aðra keppinauta á markaðnum. Þeir geta ekki, frekar
en fulltrúar Flugleiða, vikið sér undan þeirri staðreynd að
þeir eru ráðandi á sínu sviði og geta i krafti stærðarinn-
ar ráðið miklu i samskiptum við heildsala og framleiðend-
ur. Varla vilja þeir vera útundan í umræðunni um mat-
vöruverð? Varla vilja þeir minna aðhald?
Fulltrúar Baugs eiga að fagna aukinni umræðu um mat-
vöruverð. Þeir eiga að sýna almenningi hverju þeir hafa
áorkað á síðustu árum. Og það er talsvert eins og tölur
sýna. Þegar Bónus - einhver mesta kjarabót almennings á
síðustu timum - hóf göngu sína fóm 23 prósent af ráðstöf-
unartekjum fólks til kaupa á þeirri vöru sem þar er til
sölu en nú fara 16 prósent til kaupa á sömu vöruflokkum.
Þetta eru umskipti og sýna að talsverður árangur hefur
náðst á sviði verslunar í landinu.
Nú er spurt hvort sá árangur sé nægilegur. Prósenturn-
ar hér að ofan eru ef til vill meira til vitnis um það hvem-
ig matvörumarkaðurinn var á ámm áður. Þær segja ef til
vill minna um það hvernig hann er i raun og veru við
upphaf nýrrar aldar. Engum vafa er undirorþið að rekst-
ur matvömverslunar var með ólíkindum hér á landi fyrir
tíma lágvömverðsverslana. Þær byltu stöðnuðu kerfi sem
bjó við mikið óhagræði og var að mörgu leyti rekið í anda
íhaldssemi og haftastefnu.
Núna gera íslendingar þær kröfur að þeir sitji við sama
borð og nágrannaþjóðirnar. Þeir skilja vel að flutnings-
kostnaður er nokkur baggi á innflutningsverslun og að is-
lensk framleiðsla getur kostað meira í framleiðslu en
þekkist á meðal milljónaþjóða, en þeir skilja samt ekki
nærri 50 prósenta mun á matvöruverði á milli íslands og
næstu landa. Sá munur er tímaskekkja. Og hann verður
ekki aðeins leiðréttur innan verslunar heldur og innan
þings og ráðuneyta.
Sigmundur Ernir
4=
FÖSTUDAGUR 11. OKTÓBER 2002___FÖSTUDAGUR 11. OKTÓBER 2002 17
DV
Skoðun
Hnignandi Evrópa?
„Hitt er ekki síður umhugsunarefni fyrir íslendinga að miðlœgar peningamálaá-
kvarðanir Evrópubandalagsins valda stœrsta hagkerfi bandalagsins slíkum erfið-
leikum. - Evran og vextirnir eru Þjóðverjum fjötur um fót.“
Guömundur G. *‘
Þórarinsson
verkfrædingur
0'

1 Kjallari
Margt bendir til að Evrópa
muni á næstu hálfri öid
standa frammi fyrir marg-
víslegum vandamálum.
íbúunum fer fækkandi og
þeir eru að eldast.
Stærsta hagkerfi Evrópu
og fjölmennasta ríki áif-
unnar, Þýskaland, sem er
þriðja stærsta hagkerfi
heims, á í erfiðleikum.
í Þýskalandi eru yfír 4 milljónir
manna atvinnulausar, hagvöxtur þar
hefur í nokkum tíma veriö minnstur
allra landa innan Evrópubandalags-
ins og margir telja að þetta ástand
lagist ekki á næstu árum. Þannig
gæti aflvél hagvaxtar og framfara í
heiminum verið í Asíu og í Banda-
ríkjunum á næstu áratugum en ekki
í Evrópu. Efnahagslegir erfíðleikar
Þýskalands munu að líkindum draga
úr þróun Evrópubandalagsins en
Þýskaland og Frakkland hafa eink-
um knúið þá þróun áfram.
Aukið álag á velferðarkerfið
Nýjar áætlanir um fólksfjölda
benda til að á næstu 50 áratugum
muni fólki fækka í Vestur-Evrópu úr
um 400 milljónum í um 350 miHjónir
manna. Alvarlegasta breytingin er
þó e.t.v. sú að öldruðum, fólki yfir 60
ára aldur, fjölgar úr um 20% heildar-
fólksfjöldans í inn 40%. Aukinn fjöldi
aldraðra þýðir auknar lífeyris-
greiðslur og aukið álag á sjúkrahús
og aðrar heilbrigðisstofnanir.
Minnkandi hlutfall fólks á vinnu-
aldri verður tif að standa undir þess-
um kostnaði. Þessari þróun mun
fylgja minni hagvöxtur. - The
Economist birti nýlega tölur um
fólksfjöldaþróun og sýndi allt aðra
þróun í Bandaríkjunum. Þar mun
fólki fjölga gríðarlega á næstu ára-
tugum og aflvél hagvaxtar mun
væntanlega verða þar.
Aflvélin biluð
Erfiðleikar Þýskalands eru þess
eðlis að margir efast um að nýkjörin
stjóm jafnaðarmanna og græningja
muni ráða við að leysa þá. Erfiðleik-
amir í efnahagslífinu byggjast eink-
um á tveim gmndvallaratriðum.
Annars vegar á ósveigjanlegum
vinnumarkaði og miðlægum launaá-
kvörðunum fyrir ailt landið og hins
vegar á miðlægum ákvörðunum Evr-
ópubandalagsins i peningamálum.
Jafnaðarmenn munu væntanlega
eiga erfiðara með að breyta lögmál-
um vinnumarkaðarins og launaá-
kvörðunum en íhaldsmenn og því
ekki líklegt að það gerist þannig að
að gagni verði á næstu ámm.
Hitt er ekki síður umhugsunarefni
fyrir íslendinga að miðlægar pen-
ingamálaákvarðanir Evrópubanda-
lagsins valda stærsta hagkerfi banda-
lagsins slíkum erfiðleikum. - Evran
og vextimir eru Þjóðverjum fjötur
um fót.
Hvemig myndi þetta þá reynast
okkur? Ágreiningur Þýskalands og
Bandaríkjanna mun ekki auðvelda
lausn vandamálanna. Afl Evrópu
hefur byggst mjög á afli Þýskalands.
Vandamál Evrópubandalagsins eru
líka stjómskipulegs eðlis, þróunin er
bandalaginu mótdræg og aflvélin er
biluð.
Umhygsunarefni
fyrir Islendinga
Allt er þetta umhugsunarefhi fyrir
íslendinga í þeirri Evrópuumræðu
sem hér fer fram. Aukin tenging við
Evrópu virðist ekki gefa vonir um
þær framfarir sem Evrópusinnar
vonast eftir. Væm Islendingar með
inngöngu í Evrópubandalagið ekki
bara aö taka á sig aukin vandamál
Evrópu?
Nokkur orð um vinsœldapólitík
Þór Steinarsson
stjórnarmaöur í
Ungum
vinstri-grænum
íbúalýðræði og beint lýð-
ræði eru orð sem hafa
verið í tísku síðustu
misserin. Það er ekki
síst að þakka Össuri
Skarphéðinssyni sem hef-
ur verið duglegur við að
breiða út boðskapinn.
Beint lýðræði, segir Öss-
ur 19. apríl á heimasíðu
Samfyikingarinnar, er
ákjósanlegasta form lýð-
ræðisins.
Og svo haldið sé áfram: „Þá taka
þegnarriir sjálfir ákvarðanimar með
beinum kosningum um meiri háttar lög
og reglur eða framkvæmdir, sem móta
þeirra eigin líf og umhverfi. Fyrir okk-
ur þýddi þetta að þjóðaratkvæðagreiðsl-
ur yrðu miklu oftar um mikilvæg, um-
deild mál, og innan sveitarstjóma yrði
jafnframt ráðist í allsheijaratkvæða-
greiðslur um stórmálefni."
íbúalýðræði á oddinn
Aukið og virkara lýðræöi er vissu-
lega eitthvað sem mætti taka til um-
ræðu á pólitískum vettvangi. Þó er ekk-
ert sjálfgefið að beint lýðræði sé ein-
ungis til góðs. Til dæmis telja fair að sú
ákvörðun Svisslendinga um að standa
utan Sameinuðu þjóðanna þar til ný-
lega hafi verið heillavænleg, en eins og
allir þekkja em þjóðaratkvæðagreiðsl-
ur nánast daglegt brauð þar í landi.
Aukið og beinna lýðræði verður því
varla talið til brýnustu mála en samt
sem áður eitthvað sem Samfylkingin
hefúr ákveðið að leggja mikinn þunga á
í málefhavinnu sinni, enda notaði Öss-
ur tækifærið og varði megninu af kast-
„Hvemig Össuri Skarphéðinssyni tekst að tala um mikilvægi aukins lýðrœðis í
einni setningunni en grafa svo undan því í þeirri næstu með því að hvetja til þess
að sjálfsákvörðunarréttur þjóðarinnar sé nánast afnuminn með inngöngu í Evr-
ópusambandið er mönnum hulin ráðgáta. “
ljóstíma sínum nýverið í að koma þess-
um hugmyndum sínum að.
Svo mikil var áherslan á íbúalýö-
ræði fyrir síðustu kosningar hjá Sam-
fylkingunni, að samþykkt var „tíma-
mótaályktun" þar sem þvi var beint til
allra framboða á vegum Samfylkingar-
innar að setja íbúalýðræði á oddinn í
stefiiu og kosningabaráttu. Og vitan-
lega braut tiilagan „blað í íslenskri
stjómmálasögu", svo vitnað sé aftur í
grein Össurar.
Miöstýrt vald ESB
Það skýtur því skökku við að heyra
Samfylkinguna básúna um leið mikil-
vægi þess að ganga sem fyrst í Evrópu-
sambandið (vitanlega með þeim fyrir-
vara aö ályktun um það verði sam-
þykkt í póstkosningu á næstu vikum).
Því eins og allir vita mun innganga í
slikt stórveldi gera íbúalýðræðis-
drauma að nákvæmlega engu. Aldrei
yrðu íslendingar háðari miðstýrðu
valdi en einmitt sem aðili að Evrópu-
sambandinu.
Og þó svo að lönd Evróusambands-
ins efhi til þjóðaratkvæðagreiðslu um
Evruna eða Amsterdamsáttmálann
verður aldrei hægt að tala um að inn-
ganga í Evrópusambandiö sé heillaspor
í lýðræðisþróun Islendinga. Enda
þekkja allir hvemig orð á borð við
bákn og miðstýringu hafa óhjákvæmi-
lega loðað við ESB.
Hentistefna Össurar
Ef íslendingar gengju inn í ESB er
ljóst að sfjómvaldslegum boðleiðum
myndi fjölga umtalsvert þar sem stjóm-
sýslan er stærri, enda um umtalsvert
fleiri íbúa að ræða. Þannig em allar
stjómvaldsákvarðanir lengur til með-
ferðar auk þess sem fjarlægðin frá
stjómendum til umbjóðenda skekkir
útkomu og afleiðingar þessara ákvarð-
ana.
Þess utan er ljóst að æ fleiri ákvarð-
anir Evrópusambandsins em sam-
þykktar með meirihluta atkvæða í stað
einróma samþykkis. Þannig skiptir
engu þó að Hollendingar eða íslending-
ar taki ákvörðun í þjóðaratkvæða-
greiðslu. Ráðherraráðið gæti alltaf farið
sínu fram með meirihluta. Þetta á til
dæmis við um fjórfrelsið og innri mark-
að og ekki ólíklegt að dóms- og innan-
ríkismál geri það líka á næstunni og
málefhi útlendinga og innflytjenda að
hluta.
Hvemig Össuri Skarphéðinssyni
tekst að tala um mikilvægi aukins lýð-
ræðis í einni setningunni en grafa svo
undan því í þeirri næstu með því að
hvetja til þess að sjálfsákvörðunarrétt-
ur þjóðarinnar sé nánast afhuminn
með inngöngu í Evrópusambandið er
mönnum hulin ráðgáta. Hins vegar ætti
það að kristallast æ betur fyrir kjósend-
um hvers konar hentistefiiu og vin-
sældapólitík er rekin þar á bæ.
Sandkom
sandkorn@dv.is
Fákeppni eða hvað?
Forseti Alþingis, Halldór Blöndal,
byrjar þingveturinn af krafti - setur
ofan í við þingmann fyrir að veitast
að fjarstöddum manni og gerir siðan
sjálfur slíkt hið sama nokkrum dög-
um síðar; gefur í skyn að Ríkisendur-
skoðun eigi ekki að skipta sér af
einkavæðingu; og blandar sér auk
þess af fullum krafti í umræður um
matvælaverð. Halldór hafði vit-
anlega sitthvað til síns máls eins
og gengur, en alveg sérstaka at-
hygli vakti að hann taldLþað til
marks um fákeppni að Baugur
seldi sömu vöru við misháu verði
í verslunum sínum. Flestum öðr-
um finnst það nefnilega þvert á
móti til marks um fákeppni ef til-
tekin vara kostar alls staðar það
sama ...
Ummæli

Ástæðan!
Reynslusaga úr fjárlaganefnd
„Er enginn þama í þinginu sem þorir að segja upp-
hátt hver ástæðan fyrir háu matarverði er? Það veit
hvert mannsbarn að það er hátt vegna þess að land-
búnaður er í fjötrum ríkisafskipta og innflutningur er
ýmist bannaður eða tolllagður út af markaðnum. Þessi
höft eru ákveðin á sama þingi og þeir sitja sem spyrja
eins og kjánar um málið. Enda kannski þægilegra að
spyrja að því en svara þegar maður ber sjálfur sök á
því hvemig komið er.“ Vefþjðöviijinn á Andriki.is
-0 ■ , í %
„Viðtal DV við Davíð
Oddsson nú um helgina
hefur vakið athygli, enda
sparar forsætisráðherra
ekki stóra orðin frekar en
fyrri daginn. Aðspurður
segist hann ánægður með
það hvernig tekist hefur í
hans tíö að leyfa lögmál-
um hins frjálsa markaðar
að njóta sín meira í ís-
lensku viðskiptalifi, nú
þurfi menn ekki að taka á
sig óþarfa krók til stjóm-
málamanna eins og áður.
Þetta hljómar ekki sannfærandi í ljósi umræðunnar
um rikisábyrgðina margumræddu."
Bryndís Hlööversdóttir alþingismaöur á vef sinum
Mig grunar að i sumum til-
vikum hafi verið lagt i fram-
kvæmdir [við söfn á lands-
byggðinni) af meira kappi en
forsjá. Það marka ég af þvi þeg-
ar fulltrúar sveitarfélága koma
til fjárlaganefndar með óskir
um tuga og jafnvel á annað
hundruð milljóna króna stuðn-
ing til slíkra framkvæmda, án
þess að ríkisvaldið hafi komið
að ákvöröun um upphiaflegar
framkvæmdir. Sumar þessara
framkvæmda eru þegar hafnar,
ýmsar langt komnar eða jafnvel lokið, en allstórar upphæð-
ir enn ógreiddar og ekki fyrirséð hvemig staðið verði að
greiðslum. Svona framganga og fyrirhyggjuleysi gengur
ekki. Ásta Möller alþingismaður á vef sínum
Frelsi og múrar
„Viðskiptafrelsiö innan ESB er vinsælt umræðuefhi
meðal aðildarsinna því vissulega leiöir slíkt til lægra vöru-
verðs á einhverjum sviðum, einkum á matvörum. En þeir
tollamúrar sem umlykja Evrópusambandið og koma m.a. í
veg fyrir að bandarískar vörur komist inn á Evrópumark-
að leiða auðsjáanlega til hærra vömverðs á öðrum sviðum.
Auk þess eru landbúnaðarvörur gríðarlega niðurgreiddar
af ESB og þar af leiðandi er matvöruverði haldið niðri með
skattpeningum almennings." Finnur Dellsén á vef Ungra vinstri-
Þráhyggj a
„Hitt er líka af óskiljanlegum orsökum látið liggja í
þagnargildi, að íslensk bókagerð fœrir ríkissjóði snöggt-
um hœrrí tekjur en nemur samanlögðum framlögum
til menningarmála.“
Sperrileggir nýfrjáishyggj-
únnar í röðum ungra sjálf-
stæðismanna, fávísari og
fátækari í andanum en al-
mennt gerist, hafa lengi
þann steininn klappað,
að frjáls samkeppni og
markaðshyggja séu
fiestra meina bót.
Látum liggja á milli hluta að svo-
nefnd frjáls samkeppni er í reynd goð-
sögn, hvort heldur er vestanhafs eða
austan, en markaðurinn er vissulega
áþreifanlegt fyrirbæri og hefur í
seinni tíð tekið á sig mynd risaeðl-
unnar sem uppi var á miðlífsöld og
engu eirði.
Um miðjan ágúst birti einn sperri-
leggurinn, ívar Páll Jónsson, pistil í
Mogga undir fyrirsögninni eOpinber
listí. Þar ægði saman fáránlegum
vangaveltum og fullyrðingum sem
hvorki eiga sér stoð í veruleika sam-
tímans né sögulegum staðreyndum.
éSkynlaus skepnaí
Markaðurinn er skynlaus skepna,
sagði Ámi Ibsen í Lesbókarpistli llta
maí og vitnaði í mexíkóska Nóbels-
skáldið Octavio Paz: éBlindur og
heymarlaus markaðurinn hefur
hvorki ást á bókmenntum né áhættu
og kann ekki að velja. Ritskoðun hans
er ekki byggð á hugmyndafræði, því
hann hefur ekki hugmynd um eitt eða
neitt.í
Sé litið yfir sögu menningarinnar
frá öndverðu, hefur listsköpun aldrei
lotið lögmálum markaðarins. Alltfrá
dögum Egypta og Grikkja til foma var
hverskyns listsköpun á vegum samfé-
lagsins eða ríkjandi valdhafa. Kirkjan
tók viö hlutverkinu eftir kristnun
Evrópu ásamt voldugum ættum fursta
og kónga. Listsköpun hefur sárasjald-
an verið arðvænleg, nema helst að
listamönnunum látnum, sbr.van
Gogh, Gauguin, Melville og Kafka.
Því er stundum haldið fram, að
listalíf engilsaxneskra þjóða sé að því
leyti frábrugðið listalífí norrænna
þjóða, að það lúti markaðslögmálum.
Slíkt er hrein fásinna. Einsog Ámi
benti á, leggur Arts Council of Eng-
land árlega fram 300 milljónir sterl-
ingspunda til stuðnings listum í land-
inu. I Bandaríkjunum útdeilir alríkis-
stofnunin National Endowment for
the Arts árlega 115 milljónum dollara
til listsköpunar, og eru þá ótalin rífleg
framlög einstakra ráðúneyta, fylkis-
stjóma, borgar- og bæjarstjóma, há-
skóla og ýmissa einkarekinna menn-
ingarstofnana. Það er ekki annað en
þráhyggja að horfa framhjá þessum
staðreyndum.
Vatnaskil hérlendis
Um miðjan áttunda áratug liðinnar
aldar var pólitískt skipuð úthlutunar-
nefnd listamannalauna lögð niður og
tekið upp fyrirkomulagiö sem enn er
við lýði: þrjár þriggja manna úthlut-
unamefndir tilnefhdar af samtökum
listamanna og skipaðar af ráðherra til
þriggja ára. Þannig er eðlileg endur-
nýjun tryggð. Að því er rithöfunda
varðar, hefur nýja fyrirkomulagið
valdið vatnaskilum og leitt til þess að
nú eigum við álitlegan hóp höfunda
sem geta óskiptir helgað sig ritstörf-
um.
Á liðnum aldarfjórðungi hafa kom-
ið út fjölmörg skáldverk sem þótt hafa
þeim tíðindum sæta, að þau hafa ver-
ið þýdd á margar tungur. Þannig hafa
ríflega 70 íslenskir höfundar fengið
heil verk eftir sig birt á öðrum tung-
um. Slíkt hefur ekki gerst fyrr í sög-
unni. Um svipað leyti var Þýðinga-
sjóði komið á laggirnar og varð til
þess að við höfum eignast fjöldann all-
an af öndvegisverkum heimsbók-
menntanna í vönduðum þýðingum.
Ekkert af þessu hefði átt sér stað án
opinbers stuðnings við listsköpun í
landinu.
Bókagerðin borgar brúsann
Menn gleyma því gjarna í þessu
samhengi, að Islendingar leggja lægra
hlutfail þjóðartekna til menningar-
mála en nágrannaþjóðimar í Evrópu.
Jón Leifs benti á það fyrir margt
löngu, að mörg ríki legöu alltað þriðj-
ungi þjóðartekna til landvama, og
stakk uppá, að við ráðstöfuðum ámóta
fjárhæð til listsköpunar, sem væri
okkar eiginlega landvörn. Hitt er líka
af óskiljanlegum orsökum látið liggja
í þagnargildi, að íslensk bókagerð
færir ríkissjóði snöggtum hærri tekj-
ur en nemur samanlögðum framlög-
um til menningarmála. Stuðningur
við listsköpun er því skynsamleg fjár-
festing og skilar sér margfaldlega til
ríkisins.
Að endingu eitt af gullkornum
ívars Páls, þrungið mótsögnum sem
lesendur geta gamnað sér við aö
sætta: éSnilligáfa í listum er nefnilega
þess eðlis að gjaman eru þeir einstak-
lingar sem á endanum ná mestri hylli
á skjön við viðtekin viðhorf í samfé-
laginu. Þetta er fólk sem þorir að gera
eitthvað nýtt; taka áhættu í listsköp-
un sinni og ögra öðmm. Nefnd á veg-
um ríkisins er afar ólíkleg til að velja
þessa einstaklinga úr fjöldanum. Það
er fyrir tilstilli almennings sem þeir
ná frama og er gert kleifi að lifa af
hugverkum sínum.
v

+