Dagblaðið Vísir - DV - 05.04.2003, Qupperneq 42

HelQorblctö 3Z>"V LAUGARDAGUR 5. APRÍL 2003
Einu sinni voru hundar ekki leyfðir á íslandi nema
í sveit. Nú eru liundar tískuvara og stöðutákn fvrir után að vera besti vinur mannsins.
Hvað er svona merkilegt við ísland?
Island er undarleqt land. Það er norðan
marka hins bqgqileqa heims en samt er veð-
urfar þar svipað oq ílöndum sem liqqja miklu
sunnar, efnahaqur betri oq lijðræðið eldra en
ímörqum öðrum löndum. íslendinqar ræktu
fulltrúalqðræði fqrir meira en 1000 árum
þótt þeir hafi síðan qlatað sjálfstæði sínu
um aldir. Þeir eru friðsamir að eðlisfari oq
hér hefur aldrei verið her. Meðalaldur er með
þvíhæsta sem qerist íheiminum oq landið er
tiltöluleqa hreintoq ómenqað. Þetta hljómar
eins oq sæluriki en er það raunveruleqa svo?
Lítum aðeins nánar á málið.
Það má segja með sanni um ísland að það sé lítið
og stórt í senn. Það er lítið í þeim skilningi að þar
býr fátt fólk eða ríflega 280 þúsund manns, 282.849
ef við viljum vera nákvæm, sem er lítið meira en í
meðalstórri evrópskri borg sem enginn hefur
nokkru sinni heyrt um utan héraðs.
Á hinn bóginn má segja með nokkrum rétti að ís-
land sé talsvert stórt. Það er nefnilega 103 þúsund
ferkílómetrar að stærð sem gerir það talsvert
stærra en mörg lönd Evrópu, svo dæmi sé tekið. ís-
land er stærra en Holland, stærra en Belgía og Lúx-
emborg og tvisvar sinnum stærra en Danmörk sem
þó réð íslandi um aldir. Þegar þessi staðreynd
leggst við fólksfæðina gefur augaleið að ísland er
strjálbýlt. Hver íbúi landsins hefur til umráða rúm-
lega einn fjórða úr ferkílómetra eða 0,364 ef viljum
vera nákvæm og við hljótum að vilja það.
Með jafnri dreifingu íbúanna um landið væri
því líklega alltaf að minnsta kosti hálfur kílómetri
í næsta mann.
En málið er ekki svona einfalt. Stór hluti lands-
ins er illa byggileg öræfi sem eru að mestu ósnert
af völdum manna. íslendingar hafa nefnilega ákveð-
ið að þjappa sér saman á suðvesturhorni landsins
en í Reykjavík og 30 kílómetra radíus umhverfis
hana búa um 65% íbúanna meðan afgangurinn er
dreifður um landið. Þeir eru nefnilega félagsverur,
rétt eins og aðrir íbúar hnattarins, og þeim leiöist
ef þeir eru einir.
Konur og karlar
Ef við skoðum hvernig mannfjöldinn á íslandi
dreifist koma undarlegir hlutir í ljós. í heildina tek-
ið eru örlítið fleiri karlar en konur á íslandi öllu og
munar um það bil 350 körlum sem þannig eru
dæmdir til einlífis af tölfræöi. Sé hins vegar litið á
höfuðborgarsvæðið, Reykjavík og nágrenni, sér-
staklega kemur allt annað í ljós. Þar eru konur all-
miklu fleiri en karlar, nánar tiltekið 2.500 fleiri.
Þetta þýðir á mannamáli að íslenskar konur vilja
greinilega vera þar sem fjöriö er. Þær sækja í fjöld-
ann og borgarljósin. Þetta þýðir líka á mannamáli
að ef maður er piparsveinn á íslandi, en vill ekki
vera einn, er ágætt að vera piparsveinn í Reykjavík
og vinna á hagstæðum markaði. í flestum öðrum
kjördæmum á landinu vill maður ekki vera pipar-
sveinn því þetta þýðir að á Vestfjörðum, til dæmis,
eru aðeins 8.144 íbúar og þar eru nærri 200 fleiri
karlar en konur.
Af þessu mætti draga þá ályktun að lífið snerist
ekki bara um tölfræði og fisk heldur líka um ást, og
sennilega er það ástin sem rekur menn til Reykja-
víkur og skapar það sem stjórnmálamenn kalla
ójafnvægi í byggð landsins og þykjast hafa ógurleg-
ar áhyggjur af. En það ræður enginn við ástina.
Reykjavík og Róm
Það er vinsæl alþýðusögn að Róm og Reykjavík
séu jafnstórar að flatarmáli. Kannski er þetta af-
leiðing af aldalangri búsetu í sveit þar sem hver
maður vildi eiga sitt óðal, sitt tún og bithaga.
Reykjavík er nákvæmlega það sem hverjum og
einum sýnist hún vera. Margir íslendingar sjá í
henni stórborg en í augum annarra er hún undar-
lega skipulagt sveitaþorp. Einkenni þorpsins sjást
meðal annars í því að allir þekkja alla og þess
vegna finnst mörgum útlendingum Reykjavík illa
merkt og erfitt að komast leiðar sinnar í henni en
okkur finnst það ekki þurfa því við rötum öll um
borgina okkar.
Þegar kemur að skiðulagi er Reykjavík samsett
lir nokkrum dreifðum úthverfum en þar er eigin-
lega engin miðborg eins og sést í gömlum evrópsk-
um borgum þar sem þjappa þurfti byggðinni og víg-
girða hana.
Sérstaka ísland
Gárungar segja að á íslandi sé allt bannað sem
ekki er sérstaklega leyft.
Þetta er mikið að breytast. Fyrir fáum árum var
þrennt sem gerði íslenskt borgarsamfélag frábrugð-
ið mörgum öðrum. Hundahald var bannað. Það var
ekkert sjónvarp á fimmtudögum og bjór var ólög-
legur. Þetta er allt horfið í dag og undarleg og sjald-
séð hundakyn eftirsótt stöðutákn í ákveðnum þjóð-
félagshópum en bjór var ekki leyfður á íslandi fyrr
en 1989, í mars, en fyrsti dagur þess mánaðar hefur
æ siðan sérstöðu meðal þeirra sem finnst gaman að
skemmta sér.
ísland er, samanborið við mörg önnur lönd, afar
öruggt fyrir ferðamenn og íbúa. Glæpir eru fátíðir,
rán sjaldgæf og vasaþjófar nær óþekktir. Betlarar
eru óþekkt fyrirbæri og það er reyndar bannað með
lögum að betla. Það er líka bannað með lögum aö
syngja og spila á götum úti í Reykjavík án þess aö
hafa til þess sérstakt leyfi lögregluyfirvalda og það,
ásamt veðrinu, er ástæöan fyrir því að götulista-
menn sjást eiginlega aldrei á almannafæri nema
borgin eigi afmæli eða eitthvað álíka.
Böm og gamalmenni
Á íslandi lifir fólk að meðaltali lengur í víða ann-
ars staðar í heiminum. Þjóðin er samt líkt samsett
og aðrar þjóðir á norðlægum slóðum hvaö varðar
aldursdreifingu. Barnahópar eftirstríðsáranna eru
orðnir ríflega miðaldra og fæðingum hefur fækkað
síðan um 1970. Mörgum finnst ógnvekjandi að sjá