Frjáls verslun - 01.03.1982, Síða 10

Hugleiðing um
orðanotkun
Mjög er orðið brýnt að
samræma merkingu ýmissa
orða sem notuö eru í hag-
fræði og öðrum þjóófélags-
fræðum. Þeir sem um hag-
fræði rita í dag, hvort sem
það er tímaritsgrein eða
bók, verða yfirleitt að byrja á
því að skilgreina þau orð
sem þeir ætla að nota, og er
augljóst að slíkt getur verið
óþjált í stuttum tímarits-
greinum. Meðal orða sem
hér um ræðir eru sósíalismi,
kommúnismi, kapítalismi,
frjálshyggja, félagshyggja,
o.s.frv. Ymsir menn hafa
gert heiðarlega tilraun til að
samræma merkingu þess-
ara orða, og má þar m.a.
nefna Hannes Hólmstein
Gissurarson, en skilgrein-
ingar hans og annara hafa
enn ekki náð að festast í
málinu, og er því sama ó-
fremdarástandið eftir sem
áður. Vandkvæði þessi stafa
aö nokkru leyti af því hversu
óskýr mörk eru á milli hinna
einstöku greina þjóðfélags-
fræðinnar s.s. hagfræði, fé-
lagsfræði og stjórnmála-
fræði. Þannig er því t.d. farið
með orðið "frjálshyggja".
Það er mjög almennt orð og
vísar til frelsis einstaklings-
ins til orðs og æðis á öllum
sviðum.
Að undanförnu hafa þeir
hagfræðingarnir Geir
Haarde og Hjalti Kristgeirs-
son verið leiddir saman í
Dagblaðinu og Vísi og eru
þeir þar sagðir fulltrúar
frjálshyggju annars vegar
og félagshyggju hins vegar,
og látið að því liggja að
þarna sé um andstæður að
ræða. Það er hins vegar
Ijóst að “frelgi" og "félag"
geta alls ekki talist andstæð
hugtök. Samkvæmt orðsins
hljóðan væri eðlilegra að
telja félagshyggju og ein-
staklingshyggju andstæð
orð. Andstæða frjálshyggju
er vandfundnari, en innan
hagfræðinnar mun orðið
"skipulagshyggja" komast
einna næst.
Mjög er vafasamt að
æskilegt sé að þýða ýmis
alþjóðleg orð yfir á íslensku
s.s. kommúnismi, kapital-
ismi og sósíalismi. Þó er
nauðsynlegt að allir hér-
lendir menn leggji sama
skilning í þessi orð. T.d. er
nauðsynlegt að skilja það að
orðin "kommúnismi" og
"kapitalismi" vísa fyrst og
íslendingar
í samkeppni
við mafíuna ...
Það hefur vakið athygli
margra íslendinga sem
dvalið hafa einhvern tíma í
New Vork eða nágrenni að
varla er hægt að fá þar á
nokkrum veitingastað, hvað
þá í verslun, íslenskan fisk.
Þetta er þeim mun furðu-
legra þar sem dótturfyrir-
tæki íslensku fiskútflutn-
ingsfyrirtækjanna er stað-
sett stutt frá þessu stærsta
markaðssvæði í Bandaríkj-
unum. Skýringin mun vera
sú að mafían, glæpahring-
fremst til eignarhalds á at-
vinnutækjum, og að "sós-
íalismi" sé víðtækara orð.
Ein þýðing á þessum orðum
sem sýnir merkingarmun
þeirra gæti verið “sameign-
arhyggja" fyrir kommún-
isma, "séreignarhyggja"
fyrir kapitalisma og “sam-
neysluhyggja" fyrir orðið
sósíalismi. Eflaust finnast
þó betri þýðingar á þessum
orðum, enda ekki tilgangur
þessarar klausu að leysa
þessi mál í eitt skipti fyrir öll.
Þýðingarmikil
viðskiptalönd
At-
hyglisvert er að hugleiða
hversu skjótt getur skipast
veður í lofti í efnahagsmál-
um okkar íslendinga. Eitt
árið er metár í flestu tilliti en
hið næsta blasir við eymd og
volæði. Þetta endurspeglast
sérstaklega vel í þróun ut-
anríkisviðskipta okkar á síð-
ustu árum. Þar hafa tvö lönd
nokkra sérstöðu, en það eru
Portúgal og Nígería. Arið
1980 keyptu þessi lönd 7,5%
af heildarútflutningi okkar.
A síðasta ári keyptu þau
hins vegar 23,9% af öllum
okkar útflutningi. Aðeins tvö
lönd, Bandaríkin og Bret-
land, keyptu meira af okkur
íslendingum en hvort þess-
ara landa. En þetta segir þó
ekki alla söguna, því Nígería
og Portúgal voru besta, og
þriðja besta, viðskiptaland
okkar með tilliti til vöru-
skiptajafnaðar. Það kemur
auðvitað til af því að á með-
an þessi lönd keyptu feyki-
mikið af okkur, keyptum við
sáralítið af þeim, og urðu
þau því að greiða okkur
vörurnar í gjaldeyri. Þetta á
sérstaklega við um Nígeríu
sem var okkar þriðja mesta
útflutningsland en við
keyptum hins vegar ekkert
af þeim. Með tilliti til alls
þessa er það mikið áfall fyrir
þjóðarbúið þegar lokast al-
gjörlega fyrir alla sölu til Ní-
geríu eins og gerst hefur á
þessu ári. Nígeríumenn hafa
ekki haft nægan gjaldeyri til
að greiða fyrir innflutning
sinn, og stafar það af verð-
falli og minnkandi sölu á olíu
vegna aukins framboðs á
heimsmarkaði. Nýlega hefur
olía þó farið hækkandi að
nýju og mun hagur Nígeríu-
manna þá batna og kaup-
geta þeirra aukast. Er það
kaldhæðnislegt að okkur ís-
lendingum skuli þannig vera
hagur að hækkandi olfu-
verði. Hvort sem við slepp-
um nú með skrekkinn eða
ekki hljótum við að huga að
því hvernig við getum best
tryggt öryggi þessa þýðing-
armikla markaðar í framtíð-
inni. I því sambandi kemur
upp í hugann hugmynd sem
viðruð var opinberlega fyrir
nokkrum árum þess efnis,
að færa olíuviðskipti okkar
til Nígeríumanna, þ.e. kaupa
af þeim olíu sem síðan yrði
hreinsuð í verkefnalitlum ol-
íuhreinsunarstöðvum
Portúgala og þaðan flutt

10