Frjáls verslun - 01.04.1985, Qupperneq 69

Spáir lækkandi
dollaragengi
Feldstein, fyrrum ráðgjafi
Reagans forseta spáir lækkandi
dollaragengi
Martin Feldstein er hagfræði-
prófessor viö Harvardháskóla
og var á árunum 1982-1984
sérstakur efnahagsráðgjafi
Reagans forseta. Feldstein er
þekktur fyrir ákveðnar skoðanir
sínar á efnahagsmálum, og bak-
aói hann sér óvild i Hvíta húsinu
með opinskáum yfirlýsingum og
skoðunum sínum.
Nú nýverið birtist viðtal við
hann í þýska tímaritinu Wirt-
schaftswoche, nr. 19, 1985.
Efni viðtalsins var gengi dollar-
ans, um vexti, fjárlagahallann
og um hagvaxtaruppsveifluna í
Bandaríkjunum.
í viötalinu leggur Feldstein
höfuðáherslu á, aö stjórnvöld-
um í Bandaríkjunum takist aö
draga úr fjárlagahallanum
samhliða lækkandi gengi á doll-
aranum.
Gengislækkun dollarans er
nauðsynleg til að auka útflutn-
ing og lífga efnahagslífið betur
við. Rétt er að benda á, að hall-
inn á viðskiptajöfnuði Banda-
rikjanna er nú um 140 milljarðir
dollara. Lægri dollar myndi líka
bæta efnahagslega stöðu
skuldaþjóðanna í þriðja heimin-
um.
En samhliöa lækkandi doll-
aragengi veröur að draga
stórlega úr hallarekstri ríkis-
sjóös. Að öðrum kosti er hætta
á, að vextir í Bandaríkjunum
muni hækka mjög.
Feldstein bendir á, að dollar-
inn hefur hækkað um 70% frá
árinu 1978 gagnvart öðrum
gjaldmiölum, og enn meira á
móti þýska markinu. Því er ekki
óeölilegt, að hugsa sér um 40%
gengislækkun dollarans gagn-
vart þýska markinu. Dollara-
gengiö í mörkum yrði þá um 2
DM pr. 1 US* Þessi gengis-
lækkun má ekki gerast með of
skjótum hætti, heldur ná yfir
nokkur ár.
í viðtalinu kemur fram, aö
ýmis jákvæö hliðaráhrif fylgja
lækkandi dollaragengi. Sam-
keppnishæfni bandarískra
framleiðenda bæði heima og er-
lendis, mun stóraukast, draga
Það hefur gætt nokkurs mis-
skilnings, um hlutfall sjávaraf-
urða af heildargjaldeyristekjum.
Algengt er að sjá það í ræðu og
riti að sjávarafurðir nemi milli
70 - 75% af gjaldeyristekjum.
Því fer fjarri, að þessi hlutföll
séu rétt.
Sennileg skýring á þessari
meinloku er sú, að menn rugla
saman gjaldeyristekjum þjóöar-
búsins og útflutningstekjum. Á
þessu tvennu er mikill munur.
Gjaldeyristekjur af útfluttum
vörum og þjónustu námu alls
34.800 millj. króna árið 1984,
þar af var verðmæti útflutnings
23.600 milljónir króna og útflutt
þjónusta 11.200 milljónir
króna.
Af töflunni má sjá , aö gjald-
eyristekjur af sjávarafuröum
námu rúmum 45% af heildar-
gjaldeyristekjum í fyrra, iönað-
arútflutningurinn skilaöi um
mun úr halla á viðskiptajöfnuði í
Bandaríkjunum. Lægra dollara-
gengi bætir mjög stööu skuld-
ugra þjóöa, sem þá geta aukið
innflutning sinn frá Evrópu og
Norður-Ameríku.
Samfara minnkandi fjárlaga-
halla - en hallinn kallar á lántök-
ur ríkissjóðs á almennum mark-
aði - munu vextir fara lækkandi í
Bandaríkjunum.
Slíkt mun hafa keöjuverkandi
áhrif í Evrópulöndum og þrýsta
vöxtum þar niður. Lægri vextir
virka hvetjandi á efnahagslífið,
sérstaklega á fjárfestingar.
Undir þessar skoðanir próf-
essors Feldstein má taka. Fyrr
eöa síðar verða Bandaríkja-
menn að vinna bug á fjárlaga-
hallanum og koma viöskiptum
við útlönd í jafnvægi.
20% og útflutt þjónusta rúmum
32%.
Ef aðeins er litiö á útflutnings-
tekjurnar kemur í Ijós, að sjáv-
arafurðir vega um 67% af út-
flutningi í fyrra og um 75% alls
vöruútflutnings árið 1982.
í þessu máli verða menn aö
átta sig, að fleira skilar gjald-
eyri inn í landiö en þorskur og
ýsa. Mikilvægi iðnaöarútflutn-
ings mun enn aukast frá því sem
nú er, og búast má við að tekjur
af ýmis konar þjónustuútflutn-
ingi fari vaxandi á næstu árum.
í Reykjavík og Reykjaneskjör-
dæmi búa um 60% þjóöarinnar.
Um 30% af útflutningstekjunum
koma frá þessu svæöi og um
55% af gjaldeyristekjunum.
Niöurstaöan er því sú, aö í gróf-
um dráttum skiptast gjaldeyris-
tekjur þjóöarinnar í svipuðum
hlutföllum og mannfjöldinn á
landshlutana.
Um 45% gjaldeyristekna
koma frá sjávarútvegi
69