Frjáls verslun - 01.04.1985, Qupperneq 75

Að undanförnu hefur orðið töluverð breyting í stjórnunarháttum íslenskra fyrirtækja. Mun
meira ber á þvi en áöur aðleitað sé að þeim sem kalla mætti „topp menn“ til þess aðsjá um
rekstur og stjórnun meöalstórra og stórra fyrirtækja. Mjög mörg íslensk fyrirtæki eru þannig
uppbyggð stjórnunarlega að einn eða í mesta lagi nokkrir menn hafa stofnað fyrirtækin og
þau síðan vaxið meö þeim. Þessi stjórnunarháttur hefur haft bæði galla og kosti. Kostirnir
eru fyrst og fremst þeir að stjórnendurnir hafa átt beinna persónulegra hagsmuna að gæta
við rekstur fyrirtækjanna og þvi haft brennandi áhuga á að haga honum sem best og ná fram
sem mestri hagkvæmni en gallarnir hafa líka á stundum verið næsta augljósir og óþarfi að
fara um þá mörgum oröum.
Ástæður þess að mörg íslensk fyrirtæki viröast nú hafa áhuga á að breyta stjórnunarhátt-
um sínum eru ugglaust margar. Má þar nefna að eigendur fyrirtækja hafa í vaxandi mæli
kynnst starfsháttum erlendra fyrirtækja og fylgst með rekstri og þróun með lestri sérrita um
vióskiptamál en víða erlendis hefur það sem kallað er „leitin að hinum hæfasta" verið viðtek-
inn háttur í stjórnun fyrirtækja og það gefið góða raun að fela hæfum einstaklingi sem allra
mest völd viö stjórnun. Það er hins vegar áberandi hvað þessi leit er meiri hérlendis en áður á
þessu ári og kann það að ráðast af því að rekstur margra fyrirtækja gekk verr á árinu 1984
en oft áður og það vegur einnig örugglega þungt að mjög örar tækniframfarir hafa orðið sem
aftur hafa leitt til vaxandi samkeppni og meiri hörku á viðskiptasviðinu en áður var. Alit þetta
veröur til þess að kröfur til stjórnenda fyrirtækja fara vaxandi. Þeir verða að fylgjast mjög vel
með, vera viöbúnir að nýta sér þá möguleika sem nú tækni bíður upp á vera sívakandi fyrir
þeim möguleikum sem bjóðast og kunna að forðast hættur sem jafnan eru við hvert fótmál.
Það viröist hins vegar Ijóst að þeir eigendur fyrirtækja sem hafa verið að leita að „topp
mönnum" til stjórnunar reka sig á það að framboðiö virðist ekki mikið, hver svo sem ástæö-
an er. Sennilega ræður mestu að fólk sem er jafnvel bæði með góða menntun og þjálfun í
stjórnunarstörfum treystir sér ekki til þess að takast á við stór verkefni sem krefjast mikillar
ábyrgðar og álags. Stjórnun íslenskra fyrirtækja er sannarlega enginn dans á rósum og
krefst gífurlegs starfs og árvekni. Það kann líka vel að vera að fólk sem leitað er að í stjórn-
unarstööurnar geti ekki fengið laun sem eru í samræmi við aukiö álag og ábyrgð. Hér hefur
verið ríkjandi launajöfnunarstefna sem út af fyrir sig getur verið ágæt en verður alls ekki til
þess að menn fari að rífa sig upp úr rólegum og fastmótuöum störfum til þess að taka þátt í
þeim „hasar“ sem stjórnunarstörfin eru. Það hefur lika haft sín áhrif að það andar stundum
köldu til þeirra í fjölmiðlum ef launamál ber á góma og stöðugt er verið að búa til neikvæöa
mynd af þeim og kjörum þeirra.
í sambandi við launafyrirkomulag stjórnenda mætti vel huga aö því fyrirkomulagi sem
tíðkast á Vesturlöndum, í Bandaríkjunum og ekki sist í mörgum Asíulöndum þar sem gífurleg
áhersla er lögö á að velja fyrirtækjum hæfa stjórnendur. Þar er launakerfið oft þannig að þeir
sem sjá um rekstur fyrirtækja hafa tvíþætt laun. Þeir hafa í fyrsta lagi föst laun og síðan
þóknun fyrir árangur fyrirtækisins í rekstri. Slíkt kerfi er sagt gefa mjög góða raun og virkar
mjög hvetjandi fyrir stjórnendurna sem hafa þá beina fjárhagslega hagsmuni af því að rekst-
ur fyrirtækisins sé sem hagkvæmastur og gangi sem best. Væri vert að huga að slíku hér-
lendis og hafa það sem leiöarljós að allir hafa hag af því að fyrirtækin séu sem best rekin en
ekki aðeins eigendurnir eins ogvirðist vera ríkjandi skoðun hérlendis. Þaö eru ekki síður
launþegar og þjóðfélagiö sem hefur hag af sterkum og vel reknum fyrirtækjum.
75