Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1964, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1964, Blaðsíða 9
 •¦¦¦¦•¦•*¦¦•••••¦••••»•»•««••• •.¦••¦¦»«••*¦¦••••••••.*••• l:::::::: Ijúnímánuði 1823 tók Katla að gjósa. Var þetta talið 15. gos hennar. Það var eitt af hin- um minni gosuim og stóð ekki neina í 28 daga. En þess mun þó lengi verða minnst vegna manntjónsins, eem varð á Mýrdalssandi um haust- ið af völdum þess. Gosið hófst að kvöldi hins 26. júni og fóru á undan nokkrir Bnöggir jarðskjáiftakippir með stuttu millibili, og hrikti þá í ölikiím. húsum í Vík. Sjálft gosið brauzt út um náttmálabil með dunum og vá- brestuni. þrumum og leiftruim og vatnsflóði miklu fraan sandana, Skömmu seinna skall á ógurlegt hagléL Voru höglin að tveimur jþriðju úr ísi, en einum þriðja af eandi. Og svo undarlega brá við, að reginfrost gerði til fjalla og írusu lækir og dý í sjálfum Sól- mánuði 1 Á þessu gekk í hálfan mánuð, eða lengur. Mökkinn lagði oftast til vesturs og varð sandfall mest í vestanverðum Mýi-dal og tók þar af alla haga. Á Sól- fceimum sást varla stingandi strá, tsandfönnin svo hörð, þar sem hún lá þykk á túni og engjum, að varla mark- eði fyrir spori. Álftaveri var mest hætta búin af hlaupum, eins og. vant er. Komu þau hvert af öðru og sagði séra Jón Aust- xnann, sem þá var prestur á Mýrum, að flóðbylgjurnar hefðu orðið 19 meðan eidurinn var uppi. Fólk flýði suma bæi og leitaði þangað sem hálendara var og hafðist þar við í tjöldum. Hinn 29. júní ruddi vatnsflaumurinn eér farveg fyrir austan Hafursey og •nyndaðist þar nýtt vatnsfall, sem nefnt var Kötlukvisl, og helzt lengi þar eftir, en Múlakvísl var þá varla annað en lækur. r 'Fosunum letti 18. júlí, en gufu- smökkur var lengi á -eftir upp af Kötlu- gjá og einnig úr gígnum í Eyjafjalla- jökli svo auðséð var að samband er milli þeirra eldstöðva. En þótt gosunum linnti, voru alltaf að koma hlaup í Kötlu kvísl með undarlegum hætti. Stundum var hún lygn og sakleysisleg, en skyndi- Jega var sem gos kæmi upp í hénni og risu þar ægilegar holskeflur. Varð kvísl- ín þá með öllu ófær og manndrápsvatn, enda fór svo að menn vöruðu sig ekki 'é þessu náttúruundri. — II — ' Um haustið drukknuðu þrír menn í kvíslirini, eða kaffærðust og'köfnuðu í Bandkvikunni. Það voru þeir Þórarinn Cfjord sýslumaður, séra Páll Ólafsson ©g Benedikt skáld Þórðarson. Þórarinn öfjord sýslumaður var sonur Hagnúsar Þórarinssonar klausturhaldara •að Munkaþverá og konu hans Ingibjarg- ar Hálfdánardóttur Einarssonar rektors. LÞórarinn hafði að nokkru leyti alist upp •hjá föðurbróður sínum, Vigfúsi sýslu- jmanni' Þórarinssyni á Hlíðarenda í Fijótshlíð (föður Bjarna Thorarensen Bkálds). Þar hóf hann nám, fór síðan i Bessastaðaskóla og útskrifaðist þaðan 3813. Síðan fór hann til háskólans í Kaupmannahöfn og lauk þar lögfræði- prófi 1819. Sama ár var hann settur j^ýslumaður í Bangárvallasýslu, bjó Eítir Arna Ola fyrst á Garðsvika, en síðan á Skamm- beinsstöðum. Líkaði hverjum manni v.el við hann sem yfirvald. í júlí 1823 var hann settur sýslumaður í Skaftafells- sýslu. Séra Páll Ólafsson var fæddur 1788 að Korpolfsstöðum í Mosfellssveit, Faðir hans var séra Ólafur Pálsson, síðar prestur að Eyvindarhólum, somir Páls Jónssonar spítalahaldara frá Elliðavatni. En móðir séra Páls var Helga dóttir séra Jóns Steingrímssonar „eldprests" á Prestbakka á Síðu. Páll gekk í Bessa- staðaskóla og útskrifaðist þaðan með mjög góðum vitnisburði. Var hann gáf- aður og vinsæll, og er þess sérstaklega getið til sannindamerkis þar um, að hann hafi ekki átt neinn óvildarmann né bjuggu fyrst að Hvammi í Skaftártungu og síðar í Herjólfsstaðaseli á Mýrdals- sandi, og við þann bæ var Benedikt oftast kenndur. " Herjólfsstaðasel var einnig kallað Selholmi og var í útnorður frá Herjólfsstöðum í Álftaveri fyrir ofan Skahn og beint fram undan Kötlu- gjá. Því var það er fram í sótti, að uggur mikill greip Benedikt út af því að búa þarna. Grunaði hann að Katla nryndi fara að gjósa þá og þegax og jökul hlaupið koma beint á bæinn. Virtist hon- um sem sér og sínum yrði þá vart undan- komu auðið, ef hlaupið bæri að fyrir- varalaust, þar sem vötn voru þar á báð- ar hendur. Mikflaði hann svo þessar ískyggilegu horfur fyrir sér, að hann afréð að flýja, og fluttust þau hjónin þá í húsmennsku að Flögu í Skaftártungu. Þetta var vorið 1820, en skömmu seinna andaðist Katrín. Þremur árum seinna kvæntist Benedikt aftur og gekk aST menn til fylgdar vestur yfir Mýrdals- sand. Er þar fyrstan að nefna Bénedikt skáld Þórðarson. Hann var aðalleiðsögu- maður því að hann var manna kunnug- astur á sandinum og vanur vatnamaður. Auk h'ans voru syo bændur tveir, sem hétu Árni og Þorlákur. Snemma á sunnudagsmorgun var svo lagt af stað frá Hrifunesi. Var þá dimmt yfir, þoka og mikil rigning, og síðan . gerði á þá hvassa austanátt er þeir komu á sandinn. Segir nú ekki af ferðum þeirra fyrr en þeir koma að Kötlukvísl. Var þá enn niikil þoka og skóf vatnið í kvíslinni svo að þeir sáu ekki til lands að vestan- verðu. Þeim virtist kvíslin mundú vera vel reið. Ekki er getið um hestakost þeirra, nema hvað Benedikt hafi verið á ungum og óvönum hesti, en reiðhesUa: séra Páls hafi verið afbrágð annara hesta. Benedikt lagði fyrstur út í kvíslina og þeir sýslumaður og prestur á eftir honum og siðan hver af öðrum. En er þeir voru komnir út í miðja kvíslina, var sem botninn í henni lyftist fyrir ofan þá og kom þar upp ógurleg flótS- bylgja sem skall á þeim líkt og hoi- skefla. Benedikt var kominn lengst ag staddur á eyri eða grynningum þegar inn hafi ekki átt neinn óvildarmann né kvæntist Benedikt aftur og gekk að^ staddur á eyri eða grynningum þi ,'i"':'3i "SSii JUIVMÍ* öfundarmann í skóla, og þótti það fátítt á þeim árum. Árið 1812 vígðist hann prestur að Ásum í Skaftártungu og þjón aði því brauði til 1823, að honum voru veitt Holtaþing í Rangárvallasýslu. Kona hans var Kristín Þorvaldsdóttir sálmaskálds Böðvarssonar í Holti undir Eyjafjöllum. Sonur þeirra var séra ólaf- ur Pálsson sem seinna var dómkirkju- prestur í Reykjavík. Séra Páll fluttist að austan vorið 1823 og settist að í Gutt- ormshaga. eiga konu þá er Þuríður hét Björns- dóttir. Voru þau gefin saman þremur dögum áður en Katla varð honum að bana. Þótti þá að vonum merkilegt hug- boð hans um, að Katla myndi verða sér að aldurtila, og varð svo áleitið að hann ákvað að flýja þau örlög. En ekki verð- ur feigum forðað og Katla lét örlögin ganga' yfir hann, enda þótt hann teldi sig óhultan eftir að hann var kominn í Skaftártungu. B 1 enedikt Þórðarson skáld var fæddur 1769. Hann var vel gefinn mað- ur og skáldmæltur og er nokkuð af ljóðum hans til í Landsbókasafni. Fyrri kona hans hét Katrín Jónsdóttir. Hún var mjög heilsuveil og áttu þau því löngum við nauman kost að búa. En margir hlupu undir bagga með þeim, því að Benedikt var mjög vinsæll og „þakkaði góðgerðir flestum betur", segir Sveinn læknir Pálsson. Þau hjónin k5 vo stóð á ferSum þessara manna, að Þórarinn öfjord fór embættisferð austur í Skaftafellssýsiu, og var með honum fylgdarsveinn er Páll hét. Séra Páll Ólafsson átti einnig erindi austur í sína fyrri sókn, til þess að ráðstafa iþar ýmsu, og slóst hann í för með sýslu- manni. Þegar þeir höfðu svo lokið er- indum sínum, héldu þeir á stað heim- leiðis og komu að Hrifunesi laugardags- kvöldið 13. september. Þarna gistu þeir um nóttina. Höfðu þeir þá fengið þrjá 88. tbL 1864 flóðbylgjan kom. Svipti hún honum af hestinum, en hann kom fótum fyrir sig og hélt sér í hestinn. Flóðbylgjan kast- aði þeim báðum- af hestum sínum, séra Páli og sýslumanni. Sást prestur ekki eftir það, en sýslumaður komst á fætur og óð knálega þangað sem Benedikt var. Fylgdarmennirnir þrír voru komn- ir skemmst út í kvíslina og komust við illan leik til sama lands. Sáu þeir þá hvar sýslumaður og Benedikt stóðu á grynningum. En eftir örstutta stund hneig Benedikt niður í vatnið. Var talið að hann myndi hafa fengið aðsvif af kulda, gamall maðurinn, og þar drukkn- aði hann. Sýslumaður ætlaði þá að freista þess að vaða austur yfir kvísl- ina. Brauzt hann sterklega í gegnum boðaföliin, en kaffærðist von bráðar og sást ekki framar. En hestarnir náðu allir landi. Daginn eftir var ólgan í kvíslinni um garð gengin. Fundust þá líkin þrjú skammt fyrir neðan vaðið, og lágu þar svo að segja á þurru. ¦LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 9

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.