Morgunblaðið - 12.09.2001, Blaðsíða 20

ERLENT
20 MIÐVIKUDAGUR 12. SEPTEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
HAFT var eftir heimildum í Tadsík-
ístan í gær, að Ahmad Shah Masood,
helsti leiðtogi stjórnarandstöðunnar
í Afganistan,
hefði látist af sár-
um, sem hann
fékk er tveir ar-
abískir öfga-
menn, hugsan-
lega á snærum
talebanastjórnar-
innar í Kabúl,
sprengdu sjálfa
sig upp í viðurvist
hans. Talsmenn
stjórnarandstöðunnar sögðu samt
enn í gær, að Masood væri á lífi og
bróðir hans fullyrti einnig, að svo
væri.
Haft er eftir ónefndum embætt-
ismönnum í Tadsíkístan, að Masood
sé látinn, en hann mun hafa verið
fluttur á sjúkrahús í Tadsíkístan eft-
ir banatilræðið. Í tilkynningu frá
stjórnarandstöðunni er öðru haldið
fram en í henni segir, að tilræðið hafi
augljóslega verið vel skipulagt og
beri þess merki, að helstu banda-
menn Talebana, pakistanska leyni-
þjónustan og sádi-arabíski hryðju-
verkamaðurinn Osama bin Laden,
hafi haft hönd í bagga með tilræð-
ismönnunum.
Fréttum ber ekki saman
Ahmad Wali Masood, bróðir
Masoods og sendiherra afgönsku út-
lagastjórnarinnar í London, sagði í
gær, að bróðir sinn væri á batavegi
og myndi brátt geta tjáð sig. Hann
nefndi þó ekki hvar hann væri nið-
urkominn. Í fréttum frá Washington
og Moskvu á mánudag var sagt, að
Masood hefði látist, en talsmaður
hans, Mohammad Habeel, sagði
hann hafa brennst í andliti og á höfði
en væri nokkuð hress. Hann neitaði
því að Masood hefði verið fluttur til
Tadsíkístans.
Masood gat sér mikið orð í stríð-
inu gegn hernámi Sovétmanna 1979–
’89 en hefur nú verið í forystu fyrir
stjórnarandstöðunni í stríðinu gegn
talebönum. Hann hefur notið stuðn-
ings frá Indverjum, Írönum og sín-
um gömlu fjandmönnum, Rússum,
en talebanar fá stuðning frá Pakist-
an og sádi-arabíska milljónamær-
ingnum og hryðjuverkamanninum
Osama bin Laden.
Tilræðið við leiðtoga stjórnarandstöðunnar í Afganistan
Óstaðfestar fullyrðingar
um andlát Masoods
Kabúl. AFP.
Ahmad Shah
Masood
ÖRYGGIS- og sam-
vinnustofnun Evrópu
(ÖSE) segir að for-
setakosningarnar í
Hvíta-Rússlandi á
sunnudag hafi ekki
farið fram með lýð-
ræðislegum hætti. Al-
exander Lúkasjenko,
sem gegnt hefur for-
setaembættinu frá
1994, vann stórsigur,
með þrjá fjórðu hluta
greiddra atkvæða á
bak við sig.
Samkvæmt bráða-
birgðatölum var kjör-
sókn 83,9% og hlaut
Lúkasjenko 75,6% at-
kvæða en helsti keppinautur hans,
verkalýðsleiðtoginn Vladimír
Gontsjarik, aðeins 15,4%. Forset-
anum hafði verið spáð 40–50% fylgi
í skoðanakönnunum.
Lúkasjenko fagnaði sigrinum á
fréttamannafundi í fyrradag og
kvað „þjóðina hafa sýnt skynsemi“
með því að veita honum umboð til
að gegna forsetaembættinu í fimm
ár í viðbót. „Þetta var glæsilegur
sigur,“ sagði forsetinn og vísaði
ásökunum um kosningasvindl á
bug. Ráðlagði hann stjórnarand-
stæðingum að sætta sig við úrslit-
in.
Gontsjarik hefur hins vegar lagt
fram formlega kvörtun við yfir-
kjörstjórn, þar sem hann fullyrðir
að ýmislegt hafi verið athugavert
við framkvæmd kosninganna.
Hafði AP í gær eftir aðstoðar-
mönnum Gontsjarik að þeir byggj-
ust við að yfirkjörstjórnin hafni
kvörtuninni og sama muni hæsti-
réttur sovétlýðveldisins fyrrver-
andi gera, verði ákvörðun kjör-
stjórnarinnar áfrýjað.
Talsmenn ÖSE gagnrýna einnig
framkvæmd kosninganna, en eft-
irlitsmenn á vegum stofnunarinnar
fylgdust með henni. „Því miður
uppfylltu þessar forsetakosningar
ekki alþjóðleg skilyrði um frjálsar
og lýðræðislegar kosningar,“ sagði
Kimmo Kiljunen, vara-
formaður þingmanna-
samkomu ÖSE. Í yf-
irlýsingu stofnunar-
innar segir m.a. að
stjórnvöld hafi beitt
öllum tiltækum ráðum
til að trufla kosninga-
baráttu stjórnarand-
stöðunnar, starfsmenn
á kjörstöðum hafi ekki
verið óháðir, hátt hlut-
fall utankjörstaðaat-
kvæða sé grunsamlegt
og erlendum eftirlits-
mönnum hafi verið
torvelduð störf.
Lúkasjenko var
kjörinn forseti Hvíta-
Rússlands árið 1994. Í ágúst 1996
lét hann fara fram þjóðaratkvæða-
greiðslu um nýja stjórnarskrá, sem
var samþykkt með 70% atkvæða,
en með henni var kjörtímabil hans
lengt til 2001 og völd forsetans
aukin til muna.
Fer með alræðisvald
Kvaðst Lúkasjenko myndu fram-
fylgja stefnumálum sínum „í að
minnsta kosti fimm ár í viðbót“.
Töldu ýmsir að með þessu hefði
hann gefið til kynna að hann myndi
sækjast eftir endurkjöri árið 2006,
þrátt fyrir að stjórnarskráin heim-
ili ekki að menn gegni forseta-
embættinu lengur en tvö kjörtíma-
bil.
Lúkasjenko hefur í raun farið
með alræðisvald í Hvíta-Rússlandi
frá 1996. Hann hefur þrengt mjög
að frelsi fjölmiðla, bælt niður
stjórnarandstöðu og staðið í vegi
fyrir umbótum á miðstýrðu efna-
hagskerfi landsins. Samt sem áður
nýtur hann töluverðs stuðnings
meðal landsmanna, einkum eldra
fólks sem tregar sovéttímann og
telur Lúkasjenko til tekna að hafa
staðið vörð um viss félagsleg rétt-
indi sem tengjast þeirri arfleifð.
Einnig hefur harka hans í sam-
skiptum við Vesturlönd fallið í
kramið hjá sumum.
Lúkasjenko vann stórsigur í forseta-
kosningunum í Hvíta-Rússlandi
ÖSE segir
kosningarnar
ólýðræðislegar
Minsk. AFP, AP.
Alexander
Lúkasjenko SLÖKKVILIÐ í Frakklandi beitti í gær meðal annars
sérútbúnum flugvélum í baráttunni við kjarr- og skóg-
arelda sem brutust út í fyrrinótt. Slökkvistarf heldur
áfram, en eldurinn hafði í gær eytt gróðri á rúmlega
200 hekturum lands í grennd við borgina Marseilles í
suðurhluta landsins.
Barist við skógarelda
Reuters
ELHAM Madani, 16 ára írönsk
stúlka, býður þyngdaraflinu birginn
þegar hún þeysist á mótorhjóli nær
lárétt eftir brún skálarlaga veggs í
skemmtigarði í Teheran. Með slíkri
hegðun býður Elham einnig birginn
þeim ströngu samfélagsreglum sem
klerkastéttin í Íran reynir að við-
halda þrátt fyrir vaxandi stuðning
við málstað umbótasinna.
„Ég er hamingjusöm yfir því að
geta gert þetta, það hefði ekki verið
mögulegt fyrir nokkrum árum,“
hafði AP-fréttastofan eftir Elham að
lokinni 15 mínútna mótorhjólasýn-
ingu hennar, sem hún heldur dag-
lega í skemmtigarðinum.
Íranskar konur eru smám saman
að brjóta á bak aftur þær hömlur
sem á þær voru lagðar með íslömsku
byltingunni árið 1979. Þær eru farn-
ar að sýna meira af hári sínu undir
slæðunum, nota andlitsfarða á al-
mannafæri og leika jafnvel ofur-
hugalistir á mótorhjólum. Blaðakon-
an Raheleh Imani telur að slík skref
muni smám saman hrinda af stað
stærri breytingum. „Með afnámi
hafta munu konur öðlast hugrekki
til að berjast fyrir jafnrétti
kynjanna. Kynferðið ætti ekki að
standa í vegi fyrir því að konur kom-
ist áfram,“ sagði Imani í samtali við
AP. „Konur vilja einnig hafa áhrif á
stjórn landsins og ráða sér sjálfar.“
Klerkaveldið stendur
í vegi fyrir umbótum
Deilan um hlutverk kvenna í sam-
félaginu er liður í átökunum um
hvaða stefnu hið íslamska lýðveldi
skuli taka, nú þegar 22 ár eru liðin
frá byltingu.
Íhaldsöflin mega ekki heyra á það
minnst að auka frelsi og réttindi
kvenna. Og þrátt fyrir að þjóðin hafi
veitt umbótasinnum stuðning í þing-
og forsetakosningum ráða harðlínu-
klerkarnir í raun lögum og lofum í
landinu, því þeir stjórna dómstólun-
um, lögreglunni og ríkisfjölmiðlun-
um.
Forseti Írans, umbótasinninn
Mohammad Khatami, hefur einkum
sótt fylgi sitt til kvenna og ungs
fólks, sem vill aukið samfélagslegt
og stjórnmálalegt frelsi. Khatami
hefur mælt fyrir jafnrétti kynjanna í
samfélaginu, að lögum og í stjórn-
málakerfinu, en íhaldsöflin hafa
staðið í vegi fyrir umbótatilraunum
hans á þessu sviði sem öðrum.
Konur hafa frá byltingu haft
kosningarétt og kjörgengi, en þeim
gengur illa að komast til metorða í
stjórnmálum. Engin kona hefur átt
sæti í ríkisstjórn og þær eru fáar í
áhrifastöðum í stjórnkerfinu.
Íhaldssamt ráð klerka, Byltingar-
ráðið, hefur umsjón með fram-
kvæmd kosninga og hefur hingað til
aldrei lagt blessun sína yfir framboð
kvenna í forsetakosningum.
Byltingarráðið tekur einnig öll lög
sem þingið afgreiðir til endanlegrar
samþykktar og hefur hafnað ýmsum
bótum á stöðu kvenna. Nýlega ógilti
ráðið til dæmis lög sem kváðu á um
hækkun löglegs giftingaraldurs
stúlkna úr níu árum í fjórtán.
Konur eru einnig misrétti beittar
í einkalífinu. Þær eru meðal annars
skyldaðar til að hylja hár sitt og
klæðast víðum kuflum. Dætur hafa
aðeins hálfan erfðarétt eftir foreldra
sína á við syni og framburður konu í
réttarhöldum er metinn til hálfs á
við framburð karlmanns.
„Klerkarnir halda því fram að
þetta séu íslömsk lög, en ég get ekki
sætt mig við að konur séu kúgaðar,“
sagði Bahareh Nowruzi, 24 ára
nemi, í samtali við AP. „Við krefj-
umst þess að fá jafnan rétt að lög-
um, svo við getum sjálfar stjórnað
eigin lífi.“
Harðlínuklerkarnir hafa ekki
sýnt nein merki um að þeir hyggist
gefa eftir, en óvíst er að þeir geti
miklu lengur hunsað sívaxandi kröf-
ur írönsku þjóðarinnar um aukið
frelsi og opnara þjóðfélag.
Íranskar konur knýja
á um aukinn rétt
Teheran. AP.
AP
Elham Madani sýnir listir sínar á mótorhjóli í skemmtigarði í Teher-
an. Kröfur íranskra kvenna um jafnrétti og aukið frelsi fara vaxandi.