Morgunblaðið - 21.04.2004, Side 27

Morgunblaðið - 21.04.2004, Side 27
UMRÆÐAN MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 21. APRÍL 2004 27 Við erum það sem við hugsum. Við getum breytt lífinu til hins betra með því að þjálfa huga okkar og vanda samskipti við aðra. Hollir skyndibitar sem næra okkur á raunhæfum lausnum og hagnýtum aðferðum til að njóta lífsins. SKYNDIBITAR FYRIR SÁLINA eru í bókaklúbbi Sirrýar og á tilboðsverði í öllum bókaverslunum Pennans og Máls og menningar á 1.490 kr. VINSÆLASTA BÓKIN Í MARS Skólavörðustíg Sími 552 1122 salkaforlag.is • • • 1 SÆTI Á metsölulista AÐ jafnaði er það ekki lögfræðilegt úrlausnarefni að velja nýjan starfs- mann. Val á starfsmanni snýst um að skilgreina starfið og kröfurnar sem það gerir (starfsgreining), og nota síðan ákveðnar upplýs- ingar, svo sem um menntun, reynslu og aðra persónulega verð- leika umsækjenda (for- spárþætti), til að spá fyrir um líklega frammistöðu í starfinu. Forspárþættina er hægt að meta út frá starfsferilskrá og með öflun nýrra upplýsinga í ráðningarferlinu. Framkvæmd ís- lensku jafnréttislag- anna er í ógöngum. Skoðanir eru iðulega mjög skiptar um úrskurði umfjöllunaraðila kæru- mála, þ.e. kærunefndar jafnrétt- ismála og dómstóla, og telja má lík- legt að í einhverjum tilfellum hafi niðurstaða þessara aðila verið „röng“, í þeim skilningi að úrskurðað er að umsækjandi A sé hæfari en umsækj- andi B, þegar umsækjandi B hefði í raun staðið sig betur í starfinu. Meg- inástæða þess er sú að þau gögn sem hinir lögformlegu úrskurðaraðilar leggja til grundvallar eru iðulega mjög takmörkuð, og eiga lítið skylt við mat stjórnandans sem tók hina umdeildu ráðningarákvörðun. Þessir aðilar líta í langflestum tilvikum fram hjá stórum hluta þeirra forspárþátta sem almennt eru notaðir við starfs- mannaval, þ.e.a.s. þeim hluta sem lýt- ur að persónulegum eiginleikum, við- horfum, hugmyndum og fyrri frammistöðu. En hvernig skyldi standa á því? Skýringuna er ekki að finna í jafnréttislög- unum sjálfum. Í lög- unum stendur ekkert um hæfni umsækjenda, né hvaða þætti megi leggja til grundvallar mati á henni. Lögin segja einungis að at- vinnurekendum sé „óheimilt að mismuna umsækjendum um starf á grundvelli kynferðis“ og að atvinnurekandinn þurfi að sýna fram á að „aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar ákvörðun hans“ (24. gr.). Hvergi stendur að ekki megi meta persónulega eig- inleika eða að þeir séu ekki mál- efnaleg ástæða. Umboðsmaður Al- þingis hefur enn fremur sett fram þá afstöðu að kærunefnd jafnréttismála eigi að leggja til grundvallar sömu sjónarmið og atvinnurekandinn gerði við sína ákvörðunartöku, hafi þau á annað borð verið málefnaleg og lög- mæt (álit nr. 2214/1997). Ef þessum tilmælum væri fylgt væri það mjög til bóta, en er það mögulegt miðað við þau vinnubrögð sem tíðkast við starfsmannaval hér á landi? Stjórnendur sem taka ákvarðanir um nýráðningar og stöðuveitingar eru yfirleitt löghlýðið fólk sem ekki vill brjóta jafnréttislög. Þeirra mark- mið er yfirleitt að fá besta starfs- manninn til starfa. Þeir sem fá á sig jafnréttiskæru og eru síðan taldir hafa gerst brotlegir geta hins vegar að vissu leyti sjálfum sér um kennt, því vinnubrögðin í ráðningarferlinu eru oft alls ekki nógu fagleg. Menn vanrækja oft að skilgreina starfið nógu vel, og mat á persónulegum eig- inleikum og verðleikum er mjög sjaldan skjalfest jafnóðum, þótt þetta sama mat ráði síðan í mörgum til- fellum úrslitum um ráðningu. Grein- argerðir og rökstuðningur eru gjarna sett á blað eftir á, þ.e. eftir að kæra er komin fram eða þegar umsækjandi óskar rökstuðnings. Slík gögn eru auðvitað ekki mjög trúverðug, enda oftast hunsuð af kærunefnd og dóm- urum. Hvað er til ráða? Vinnuveitendur sem vilja forðast jafnréttiskærur (eða auka líkur á að kærunefnd jafnréttismála og dóm- stólar samþykki þeirra sjónarmið) þurfa að vanda mun meira til ráðn- ingarferlisins en almennt er gert. Í fyrsta lagi þurfa þeir að skilgreina starfið og kröfur til umsækjenda mjög vandlega áður en starfið er aug- lýst, en í því gæti til dæmis falist að ákveða fyrir fram hvort áherslan verði lögð á próf í Evrópurétti (við ráðningu í starf hæstaréttardómara), eða þekkingu á fjárhag og rekstri leikhúsa (við ráðningu í starf leik- hússtjóra). Í öðru lagi þurfa vinnu- veitendur almennt að beita mun fag- legri aðferðum við mat á persónulegum eiginleikum umsækj- enda, starfsþekkingu, viðhorfum, hugmyndum, fyrri frammistöðu og öðrum „huglægari“ verðleikum. Í því gæti til dæmis falist að nota fyrirfram ákveðnar spurningar og fyrir fram mótaða tölulega matskvarða í við- tölum, en einnig er hægt að bæta við viðtölin öðru kerfisbundnu mati, s.s. starfsæfingum, sýnishornum vinnu, prófum, umsögnum eða mats- miðstöðvum, sem einnig geta leitt til niðurstöðu á tölulegu formi. Mat af þessu tagi er vissulega að einhverju leyti „huglægt“, en það er þó kerf- isbundið og á tölulegu formi og ekki undir áhrifum af þeirri staðreynd að kæra er komin fram. Ef gögn af þessu tagi lægju al- mennt fyrir við lok ráðningarferlisins væru komnar forsendur til að kæru- nefnd og dómstólar hlýddu tilmælum umboðsmanns Alþingis um að leggja til grundvallar sömu sjónarmið og at- vinnurekandinn, og myndi það bæta framkvæmd jafnréttislaganna veru- lega. Einnig myndi jafnréttiskærum líklega fækka því umsækjendur sem ganga í gegnum faglegt matsferli eru ólíklegri til að telja að á þeim hafi ver- ið brotið. Loks myndu bætt vinnu- brögð leiða til betri árangurs í ráðn- ingum almennt, til hagsbóta fyrir samfélagið í heild. Starfsmannaval og jafnréttislög Ásta Bjarnadóttir skrifar um starfsmannaval ’Vinnuveitendur semvilja forðast jafnrétt- iskærur … þurfa að vanda mun meira til ráðningarferlisins en almennt er gert.‘ Ásta Bjarnadóttir Höfundur er lektor við viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík og höfundur bókarinnar Starfsmannaval (1996). ATVINNUÞRÓUNARFÉLAG Eyjafjarðar (AFE) gerði nýlega samanburð á fjölda starfa hjá rík- isvaldinu á höfuðborgarsvæðinu og í Eyjafirði. Í fáum orðum voru nið- urstöðurnar á þá leið að um 72% ríkisstarfa eru á höfuðborgarsvæð- inu en um 62,4% landsmanna búa þar. Í Eyjafirði eru um 6,5% starf- anna en þar búa um 7,6% lands- manna. Ef jafna ætti þennan mun þyrfti annaðhvort að fjölga starfsmönnum á vegum ríkisins í Eyja- firði um 387 eða fækka þeim á höf- uðborgarsvæðinu um 3.180. Einhverjir gætu talið að með þessu sé AFE að krefjast 387 ríkisstarfa til Eyja- fjarðar. Þannig er því vitanlega ekki farið frekar en að krafist sé fækkunar á höf- uðborgarsvæðinu til jafns við Eyjafjörð. Samanburðurinn var gerður til að sýna hvernig störfum á vegum ríkisins er skipt á milli þessara tveggja þéttbýlustu svæða landsins. Þess- ar tölur voru hvergi tiltækar því slíkur samanburður hefur aldrei verið gerður áð- ur og er vert að spyrja hvað veldur. Mörgum finnst að AFE eigi einungis að einbeita sér að einkageiranum og sleppa því er snýr að ríkisvaldinu. Félag eins og AFE sem starfar að atvinnu- og byggðamálum mun og getur ekki hundsað stærsta leik- anda í íslensku efnahagslífi og lang- stærsta vinnuveitanda landsins sem landsmenn allir halda uppi. Það skiptir gríðarlegu máli fyrir þróun byggðar í landinu hvar störfum á vegum þess er fundinn staður, fjöldinn er það mikill. Ætli það sé tilviljun að þensla á íslenskum vinnumarkaði og atvinnuástand hafi verið best þar sem fjöldi ríkisstarfa er langmestur og aukningin verið mest á liðnum árum, höfuðborg- arsvæðinu? Ójöfn samkeppnisstaða frá hendi ríkisins? Ef litið er á rannsóknastofnanir at- vinnuveganna kemur í ljós að allar þeirra eru með höfuðstöðvar á höf- uðborgarsvæðinu. Langstærstur hluti starfsmannanna er einnig staðsettur þar en lágmarks starfs- mannafjöldi er í útibúum m.a. í Eyjafirði. Við hjá AFE höfum skynjað það í starfi okkar með smærri fyr- irtækjum hve stór hindrun það er að þurfa alltaf að sækja þjónustu þessara stofnana til höfuðborg- arinnar. Það er því eðlilegt að spurt sé hvort samkeppnisstaða fyr- irtækja, hvað þetta varðar, sé veru- lega ójöfn frá hendi ríkisins og þar af leiðandi samkeppnisstaða bæja og landsvæða? Þetta ætti að vera umhugsunarefni því það er ekki einungis heilbrigð samkeppni á milli einstaklinga, fyrirtækja og ríkja sem bæta lífskjörin heldur einnig og ekki síst heilbrigð samkeppni á milli bæja innan sömu landa. Óheilbrigð sam- keppni á þessu sviði eins og öðrum grefur undan lífskjörum alls fólks í landinu, um það ætti enginn að efast. Er núverandi staða skynsamleg? Mín skoðun er sú að það væri þjóðhagslega hagkvæmara að finna ákveðnum störfum rík- isins stað annars stað- ar en á höfuðborg- arsvæðinu. Upp í hugann koma störf sem tengjast atvinnu- lífi landsbyggðarinnar og þau ættu að vera í meiri nálægð við at- vinnugreinarnar sem þær þjónusta. Það er umhugsunarefni í þessu sambandi hvers vegna 90% opinberra starfa í sjávarútvegi eru á höfuðborg- arsvæðinu þegar 90% kvótans eru annarsstaðar en þar. Fyrirtækin myndu hagnast á að hafa störfin í nærumhverfinu og áhrif viðkom- andi stofnana á fyrirtækin og at- vinnugreinarnar myndu án efa aukast. Báðir aðilar stæðu sterkari eftir og þar af leiðandi þjóðfélagið allt. Það hefur verið nöturlegt að horfa á eftir fyrrum skólafélögum mínum úr Háskólanum á Akureyri hverfa til starfa hjá ríkinu í Reykjavík. Oftast einstaklingar sem vildu búa í Eyjafirði og störf sem hefði allt eins mátt vinna þar. Það er því grátbroslegt þegar menn sem vilja láta taka sig alvarlega kasta fram fullyrðingum um að fækkun opinberra starfa styrki at- vinnulífið á viðkomandi stöðum. Á blómaskeiði hinnar ágætu frjáls- hyggju á Íslandi er það allsérstök staðreynd að atvinnulífið er öfl- ugast þar sem ríkisstarfsmenn eru hlutfallslega langflestir, á höf- uðborgarsvæðinu. Staðsetning ríkisstarfa Halldór Ragnar Gíslason skrifar um atvinnumál Halldór Ragnar Gíslason ’Það skiptirgríðarlegu máli fyrir þróun byggðar í land- inu hvar störf- um á vegum þess er fundinn staður…‘ Höfundur er starfsmaður At- vinnuþróunarfélags Eyjafjarðar. EF MÖNNUM væri hlátur í hug myndu þeir brosa út í bæði að vængjabusli æðstu ráðamanna vegna símtals, sem forsætisráðherra Íslands átti við Bush herforingja sinn og Halldórs á dögunum. Tildrög þessa símtals blasa við öll- um, sem nenna að fylgjast með for- dildinni og vilja hafa það sem sann- ara reynist, þótt smáu ríði. Auðvitað bar málið þann veg að, að utan- ríkisráðuneytið hefir samband við kollega vestanhafs, og óskar eftir að forsætisráð- herra nái tali af Bush, þegar okkar maður væri þar staddur, þótt í öðrum erindagjörð- um væri. Í ljós kemur að á því eru ekki tök, líka vegna þess sjálf- sagt að Bandaríkja- forseti myndi þá daga hafa sem mest að vinna við að efla frið í Austurlöndum nær með vini sínum Sharon hinum vígfúsa. Í þess stað er boðið upp á símhringingu og ekki valinn til þess tími af verri endanum: Undir- eins og trúarhetjan Bush kæmi frá bæna- gerð í kjallara Hvíta hússins, þar sem hann ráðslagar við Guð sinn um dagskrá komandi dags – og tekur við fyrirmælum að ofan. Að öllu gamni slepptu er auðvitað alls ekkert við því að segja þótt Bush gefist ekki kostur á að tala við öll mikilmenni, sem knýja dyra. En lík- lega hafa íslenzkir talið að forsætis- ráðherra væri settur niður í augum þjóðarinnar með slíkri afgreiðslu. Og þessvegna var farið í heimsku- legan feluleik og reynt að láta líta svo út sem Bush hafi haft frumkvæði að því að hringja í Davíð. Þótt utan- ríkisráðherra neitaði því í umræðum í alþingi að formlegar viðræður myndu fara fram á milli samherj- anna í Írak, tók hann fram samdæg- urs að honum hafi verið kunnugt um símhringinuna, en talið að frétt um hana ætti að koma frá þeim, sem hringt var í. Þegar svo Davíð upplýsir um sam- talið tekur hann fram að upphring- ingin hafi ,,komið sér þægilega á óvart“! Og Morgunblaðið auðvitað um leið í ani að taka þátt í skrípaleiknum. Segir í leiðara 16. apríl að: ,,Frum- kvæði Bush að því að hringja í for- sætisráðherra Íslands“ sé afar mik- ilvægt. Undirlægjuhátturinn fellur að öllum síðum. Milli þessara herra allra saman slitnar ekki slefan í þeim efnum. Þó er það sýnu dapurleg- ast að íslenzkir ráða- menn skuli vera svo au- virðilegar undirlægjur stríðsóðrar valdaklíku Bush Bandaríkja- forseta, sem raun ber glöggt vitni. Til þess m.a. að borga á sig vegna nýrra samninga um varnarmál Íslands rufu þeir þá eiða lands síns og þjóðar, að Ís- lendingar myndu aldrei fara með ófriði á hend- ur öðrum þjóðum. Fyrir þann verknað þakkaði stríðsherrann Bush for- sætirráðherra alúðlega í símtalinu fræga. Þessum afbrotum og lögbrotum íslenzkra ráðamanna til viðbótar er frá því að segja að svo virðist nú málum komið, að her- förin á hendur Írökum ætli að verða hörmuleg mistök og afglöp meiri en orð fái lýst. Sem ávallt áður verða þeir harðast úti sem sízt skyldi: Sak- lausir borgarar, börn og gam- almenni, sem vígdrekar valta nú yfir og enginn sér fyrir endann á. En undirlægjurnar íslenzku halda áfram að bugta sig og beygja fyrir amerísku máttarvöldunum. Eftir herlúðrablæstri herranna vestra dansa íslenzku tindátarnir á tánum. Undirlægjur Sverrir Hermannsson skrifar um samskipti Bush og forsætisráðherra Sverrir Hermannsson ’Þegar svoDavíð upplýsir um samtalið tekur hann fram að upphring- ingin hafi ,,kom- ið sér þægilega á óvart“!‘ Höfundur er fv. form. Frjálslynda flokksins. AUGLÝSINGADEILD netfang: augl@mbl.is eða sími 569 1111

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.