Morgunblaðið - 24.04.2005, Blaðsíða 12

12 SUNNUDAGUR 24. APRÍL 2005 MORGUNBLAÐIÐ
’Sú guðlega forsjón sem birtist í at-kvæðagreiðslu kardínálanna hefur valið
mig sem eftirmann hins mikla páfa.‘Þýski kardínálinn Joseph Ratzinger í fyrstu messu
sinni eftir að hafa verið kjörinn páfi katólsku kirkj-
unnar á þriðjudag. Ratzinger hefur tekið sér nafnið
Benedikt XVI.
’Guð er ekki kristinn.‘Desmond Tutu, fyrrverandi erkibiskup ensku bisk-
upakirkjunnar í Suður-Afríku og friðarverðlaunahafi
Nóbels, kvaðst hafa vonast til að kosinn yrði páfi sem
væri öllu frjálslyndari en Benedikt 16. væri álitinn
vera og bætti við að hann vonaði að hinn nýi páfi
myndi áfram stuðla að samræðum milli trúarbragð-
anna líkt og Jóhannes Páll II., forveri hans, hefði
gert.
’Þá sá ég allt í einu höndina á litlastráknum standa upp úr vatninu og hljóp
af stað.‘Guðrún Björk Sigurðardóttir bjargaði tveimur
frændsystkinum sínum, sem höfðu dottið í sjóinn í
Kolgrafafirði á Snæfellsnesi á fimmtudag.
’Ég vek líka athygli á því að einstakirflokkar, einstakir þingflokkar, geta sett
sjálfum sér slíkar reglur. Ekkert kæmi í
veg fyrir það.‘Halldór Ásgrímsson forsætisráðherra á Alþingi eftir
að tilkynnt hafði verið að þingflokkur Framsókn-
arflokksins hefði óskað eftir að settar yrðu reglur um
upplýsingagjöf um fjárhag og hagsmunatengsl þing-
manna. Flokkurinn ætlar að ríða á vaðið og birta slík-
ar upplýsingar um eigin þingmenn. Forsætisráðherra
hyggst einnig stofna nefnd til að fjalla um eftirlit með
fjárreiðum flokkanna.
’Allar þessar litabyltingar hafa í raunverið hrein og tær stigamennska.‘Alexander Lúkashenko, forseti Hvíta-Rússlands, um
stjórnarbyltingarnar í mörgum nágrannaríkjanna á
undanliðnum misserum sem jafnan hafa verið kennd-
ar við þá liti sem þær einkenndu.
’Nú lá á að efla veldi Frakka og ná framhefndum á Englendingum.‘Anna Agnarsdóttir dósent í sagnfræði við Háskóla
Íslands fjallaði á ráðstefnu til heiðurs Vigdísi Finn-
bogadóttur um hugmyndir Frakka á 18. öld um að
skipta við Dani á Íslandi og nýlendunni Louisiana í
Norður-Ameríku í því skyni að reisa franska flotastöð
hér á landi til að ógna veldi Breta beggja vegna Atl-
antsála.
’Við munum þurfa stjórnarstefnu sem ermeira afgerandi, djarfari og meira fé-
lagslega þenkjandi […] ef við ætlum að
taka mið af þeim tilfinningum, löngunum
og vonbrigðum sem kjósendur eru nú að
lýsa.‘Dominique de Villepin innanríkisráðherra Frakka
um stöðu frönsku stjórnarinnar en 15 skoðanakann-
anir í röð hafa nú leitt í ljós að franskir kjósendur
hyggist fella stjórnarskrá Evrópusambandsins í þjóð-
aratkvæðagreiðslu 29. næsta mánaðar.
’En væri Reykjavík tilbúin að takastökkið? Kannski myndi Brussel gera
þeim tilboð sem ekki er hægt að standast,
ef eyjan gæti bundið enda á stjórn-
arskrárhöfuðverk Evrópusambandsins.
Íslensku fiskarnir gætu verið öruggir um
hríð.‘Í dálkinum Observer í dagblaðinu Financial Times
var fjallað um möguleikann á að Ísland bjargaði Evr-
ópusambandinu ef Frakkar höfnuðu nýrri stjórn-
arskrá í þjóðaratkvæði, sem haldið verður í lok maí.
’Ég held að hirðuleysi sé versti óvinuríslenskrar tungu.‘Kristján Árnason, prófessor í íslensku við Háskóla
Íslands, segir að íslenskukennsla sé nú látin drabbast
niður í Háskólanum og bendir á að á undanförnum
mánuðum hafi sex íslenskukennarar hætt störfum, en
aðeins tveir verið ráðnir í staðinn.
Ummæli vikunnar
Reuters
Ekki hafði Benedikt XVI. fyrr verið valinn
páfi en byrjað var að selja nælur með mynd
af honum í Marktl, fæðingarþorpi hans í Bæj-
aralandi.
Nýr páfi á nýrri nælu
Kanadamenn eru reiðir stjórnvöld-um og það hriktir í ríkisstjórnPauls Martins forsætisráðherravegna fjármálahneykslis, sem núer til rannsóknar. Martin hefur
heitið því að boða til kosninga þegar rannsókn
á spillingu í flokki hans, Frjálslynda flokkn-
um, er lokið. Gert er ráð fyrir því að nefndin,
sem nú rannsakar málið, skili niðurstöðum
sínum í desember og yrði þá gengið til kosn-
inga í janúar, en margir leyfa sér að efast um
að stjórnin lifi sumarið og hafa þrír flokkar
hótað því að lýsa yfir vantrausti á hana í maí.
Spilling og peningamisferli
Hneykslismálið snýst um peninga. Fyrir
nefndinni hefur því verið borið vitni að Frjáls-
lyndi flokkurinn í Quebec hafi á síðasta áratug
krafist greiðslna fyrir að láta af hendi samn-
inga um auglýsingar. Fénu átti að verja í aug-
lýsingar til að bregðast við aðskilnaðarsinnum
í frönskumælandi Quebec. Það rann til auglýs-
ingastofa, sem eru hliðholl flokknum og var
engin vinna innt af hendi.
Í einu tilfelli voru einum nánustu vina Jean
Chrétien, fyrrverandi forsætisráðherra,
greiddar fimm milljónir dollara á grundvelli
falsaðra kvittana fyrir störf, sem ekki voru
unnin. Því er síðan haldið fram að sam-
komulag hafi verið gert við vininn um að end-
urgjalda greiðann með því að leggja eina
milljón dollara í kosningasjóði Frjálslynda
flokksins.
Martin baðst afsökunar á misgjörðum
flokks síns í ávarpi til kanadísku þjóðarinnar á
föstudag. „Það á að kalla þá til ábyrgðar, sem
eru við völd og það á einnig við um mig,“ sagði
hann í sjónvarpsávarpinu.
Mál þetta hefur lamað stjórn Martins. Hon-
um tókst ekki að ná meirihluta á þingi í kosn-
ingunum í fyrra, meðal annars vegna þess að
hneykslið var þá byrjað að koma í ljós, og
stjórnarandstaðan getur því knúið fram kosn-
ingar þegar henni hentar.
Stjórnin sem lömuð
Stjórnin hefur því þurft að fallast á mála-
miðlanir, sem tefja og jafnvel koma í veg fyrir
að stefnuskrá hennar verði hrint í fram-
kvæmd og á það bæði við um áform um að
lögleiða hjónabönd samkynhneigðra og draga
úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Martin
hugðist knýja fram ákvæði um að sekta iðn-
fyrirtæki, sem láta frá sér gróðurhúsaloftteg-
undir, en varð að hætta við þegar Íhaldsflokk-
urinn hótaði að greiða atkvæði gegn
fjárlagafrumvarpi hans. Hótun eins flokks-
bróður hans, sem er á móti hjónaböndum
samkynhneigðra, um að ganga úr flokknum
varð til þess að hann lofaði að setja á fót nefnd
til að ræða málið á opinberum vettvangi, sem
þýðir að lagasetning tefst í það minnsta til
haustsins. Martin hafði einnig lofað að leyfa
einstaklingum að eiga smáskammta af mar-
íúana og láta til skarar skríða gegn barna-
klámi, en það hefur tafist. Það sama á við um
lög um að herða eftirlit með sölu lyfja á Net-
inu.
Leiðtogar annarra flokka á kanadíska
þinginu finna á sér að stjórn Martins er fall-
völt og er þingið nú sagt nánast óstarfhæft.
„Lömun hefur gripið um sig og neðri deildin
er eins og fjölleikahús,“ segir David Taras,
stjórnmálafræðingur við Calgary-háskóla í
samtali við The New York Times.
Martin á ekki langt að sækja stjórnmála-
áhugann. Faðir hans var þingmaður og ráð-
herra. Hann nam lög og starfaði fyrst hjá
orkufyrirtækinu Power Corporation of Can-
ada, varð síðar stjórnandi skipafélagsins Can-
ada Steamship Lines og er nú vellauðugur.
Hann komst á þing fyrir Frjálslynda flokkinn
og átti stóran þátt í að leggja drög að stórsigri
Chrétiens í kosningunum árið 1993. Að laun-
um hlaut hann embætti fjármálaráðherra og
þótti takast vel að koma stjórn á fjárlög lands-
ins og útgjöld. Chrétien rak hann úr stjórn-
inni árið 2002 fyrir að berjast gegn sér. Einu
og hálfu ári síðar lét Chrétien af forustu í
flokknum. Martin var kjörinn eftirmaður hans
í flokknum með 94% atkvæða og settist í stól
forsætisráðherra.
Martin hefur ekki verið bendlaður við spill-
ingarmálið persónulega þótt hann hafi verið
fjármálaráðherra á þeim tíma, sem það átti
sér stað.
Chrétien hefur um langt skeið þurft að bera
af sér ásakanir um spillingu og þegar hann fór
úr embætti voru uppi grunsemdir um að hann
hefði þrýst á banka í ríkiseigu um að lána fé
til fyrirtækja, sem hann átti hlut í. Það var
hins vegar ekki fyrr en nú að hægt var að
sýna fram á að tengja mætti útgjöld úr rík-
issjóði Kanada greiðslum til Frjálslynda
flokksins og útvaldra gæðinga, þar á meðal
bróður Chrétiens, að því er kom fram í grein
eftir David Frum, fræðimann við Amercian
Enterprise Institute og dálkahöfund við kan-
adíska blaðið National Post, í The New York
Times í vikunni. Frum rekur þetta til viðleitni
Frjálslynda flokksins til að halda völdum
þrátt fyrir að farið hafi verið að kvarnast úr
hefðbundnum stuðningsmannahópi hans.
Hann segir að það hafi verið gæfa flokksins að
Íhaldsflokkurinn klofnaði árið 1993. fyrir vikið
hafi frjálslyndir haldið völdum þótt þeir
fengju aðeins 37% atkvæða.
„Nánast allt sem Jean Chrétien gerði sem
forsætisráðherra næsta áratuginn má skilja
sem viðleitni til að snúa við langtímavanda
flokksins,“ skrifar hann. „Hann þokaðist til
hægri í efnahagsmálum í þeirri von að höfða
til kjósenda með meðaltekjur, sem óstjórn
[Pierres] Trudeaus í efnahagsmálum hafði
hrakið brott. Hann sveigði til vinstri í fé-
lagsmálum í þeirri von að finna nýja kjósend-
ur í röðum auðugra íbúa Ontario og Quebec.
Eftir 11. september sló hann á strengi and-
úðar í garð Bandaríkjamanna og Ísraela í
þeirri von að finna hljómgrunn hjá einangr-
unarsinnum í Quebec og meðal ákveðinna
samfélaga innflytjenda.
Langt valdaskeið frjálslyndra á enda?
Og það var sennilega af þessum sömu
ástæðum, sem Chrétien setti í gang pen-
ingasvikamylluna. Eftir því sem styrkur
frjálslyndra í Quebec hefur dvínað hafa þeir
átt erfiðara og erfiðara með að tryggja skil-
virka, pólitíska starfsemi í fylkinu. Hvernig á
að viðhalda pólitískum flokki án grundvall-
arviðmiða eða sýnar? Stundum er það gert
með spillingu.“
Árið 1995 var stofnaður neyðarsjóður til að
tryggja þjóðareiningu og milljónir dollara
settar í hann. Sjóðnum var ætlað að draga úr
fylgi íbúa Quebec við aðskilnað frá Kanada
með því að fjármagna menningar- og íþrótta-
viðburði. Rannsókn nefndarinnar, sem Martin
skipaði til að fara ofan í málið, virðist ætla að
leiða í ljós að raunin hafi verið önnur og það
gæti reynst forsætisráðherranum dýrkeypt.
Samkvæmt skoðanakönnunum myndi
stjórn Frjálslynda flokksins ekki halda velli ef
gengið yrði til kosninga nú. Í herbúðum
flokksins er þó talið að hann eigi möguleika á
sigri verði kosið í júní. Það er rökstutt með
því að kjósendur gætu brugðist við með því að
refsa Stephen Harper, leiðtoga Íhaldsflokks-
ins, ákveði hann að fella stjórnina til að knýja
fram kosningar. Frjálslyndir binda einnig
vonir við það að kjósendur hugsi málið á eigin
forsendum þegar kosningabaráttan hefst í
stað þess að láta fjölmiðla leiða sig. Það er
hins vegar ljóst að það verður á brattann að
sækja fyrir Frjálslynda flokkinn, sem hefur
nú verið við völd í 12 ár og 80 ár af síðustu
109. Liðsmenn hans gætu hins vegar brátt
þurft að venjast því að vera í stjórnarand-
stöðu.
Kanada er í hugum margra andstæðan við Bandaríkin. Heilbrigðiskerfið er fyrir alla, fangelsin tóm og eign skot-
vopna takmörkuð. Ekki er þó allt með felldu í fyrirmyndarlandinu. Margt bendir til þess að spilling muni verða
stjórn Frjálslynda flokksins að falli og brátt verði boðað til kosninga. Karl Blöndal kynnti sér málið.
Stjórnarkreppa í Kanada
Reuters
Paul Martin, forsætisráðherra Kanada, brá á leik áður en hann svaraði spurningum fjölmiðla á föstu-
dag eftir að hafa ávarpað kanadíska fjölmiðla. Stjórn hans er við það að falla vegna spillingarmála,
sem áttu sér stað í tíð Jeans Chrétiens, forvera hans á forsætisráðherrastóli.
kbl@mbl.is