Fréttablaðið - 05.12.2004, Page 12

N ú stendur yfir sextán daga átak gegn kynbundnu of-beldi á vegum UNIFEM á Íslandi og sextán annarrastofnana og samtaka. Átakið sem stendur víða um heim,
hefst 25. nóvember ár hvert, á alþjóðlegum degi gegn ofbeldi á
konum, og lýkur 10. desember, á mannréttindadeginum.
Ofbeldi almennt virðist vera vaxandi vandamál. Samt sem
áður er full ástæða til að beina sjónum sérstaklega að kyn-
bundnu ofbeldi eða ofbeldi gegn konum. Konur verða fyrir of-
beldi kynferðis síns vegna í öllum heimshlutum, á öllum aldri
og í öllum stéttum. Á heimasíðu UNIFEM á Íslandi kemur fram
að talið sé að ein af hverjum þremur konum verði fyrir ofbeldi
vegna kynferðis síns einhvern tíma ævinnar. Umfangi ofbeldis
gegn konum er líkt við faraldur og sumir telja að ofbeldi gegn
konum sé eitthvert umfangsmesta mannréttindindabrot sem
viðgengst í heiminum í dag.
Ofbeldi gegn konum hefur í gegnum aldirnar og allt fram á
okkar daga verið lítt sýnilegt. Til þess liggja áreiðanlega marg-
ar ástæður. Ein er sú að lengi vel og enn þann dag í dag í stór-
um hluta heimsins er staða kvenna afar veik og þar af leiðandi
rödd þeirra líka. Sömuleiðis má ætla að ógn sem frá gerendum
ofbeldis stafar og sú niðurlæging sem felst í því að hafa verið
beitt ofbeldi hafi þarna áhrif.
Kvennahreyfingar víða um lönd hafa þó verið ötular að
vekja athygli á ofbeldi gegn konum um nokkurra áratuga
skeið. Ef ekki væri fyrir baráttu þeirra ættum við líklega ekki
hér á landi Kvennaathvarf, neyðarmóttöku fyrir konur sem
hafa orðið fyrir nauðgun eða Stígamót. Tilkoma þessara úr-
ræða fyrir fórnarlömb heimilisofbeldis, nauðgana og sifja-
spella, sem flest eru konur, er vissulega stórt framfaraspor
frá þeim tíma þegar þolendur ofbeldis af þessu tagi mættu alls
staðar lokuðum dyrum.
Þrátt fyrir það virðast því miður fáar vísbendingar um að
framundan séu þeir tímar að ekki gerist þörf á því að minna
með reglulegum hætti á hversu stórt vandamál ofbeldi gegn
konum er um allan heim. Ýmislegt virðist þvert á móti benda til
að um einhvers konar bakslag geti verið að ræða þrátt fyrir öll
þau framfaraskref sem hafa verið stigin. Að minnsta kosti
blómstrar kynlífsiðnaðurinn sem aldrei fyrr með öllu því of-
beldi og niðurlægingu sem honum fylgir og mansal er stundað
í miklu umfangi, meira að segja til næstu nágrannalanda okkar
sem þó hafa að mörgu leyti náð lengra í jafnrétti kynjanna en
flest önnur lönd.
Fréttir af ótrúlega ósmekklegum árshátíðarsöng í elsta
menntaskóla landsins, uppfullum af kvenfyrirlitningu og of-
beldisórum í garð stúlkna vekur ekki heldur bjartsýni fremur
en furðulegir fréttasneplar sem gefnir eru út að minnsta kosti í
sumum framhaldsskólum þar sem þykir sjálfsagt og líka fynd-
ið að halda á lofti niðurlægjandi orðfæri um stúlkur. Við eigum
því enn mikið verk fyrir höndum, ekki síst uppalendur, því fátt
er mikilvægara en að leiðbeina börnum og ungmennum á þann
veg að kynin sýni hvort öðru skilning og fulla virðingu. Aðeins
þannig er hægt að draga úr kynbundnu ofbeldi. ■
5. desember 2004 SUNNUDAGUR
SJÓNARMIÐ
STEINUNN STEFÁNSDÓTTIR
Fátt bendir til að framundan séu þeir tímar að ekki
gerist þörf á að vekja athygli á kynbundnu ofbeldi.
Framfarir en
líka bakslag
FRÁ DEGI TIL DAGS
Nafngift við hæfi
Ein nýjasta gata höfuðborgarinnar
hefur fengið nafn, en hún liðast um
rætur Öskjuhlíðarinnar. Einhvern veg-
inn virðist nafngiftin svo eðlileg og
sjálfsögð, þegar hafðir eru í huga
frægustu síðari tíma atburðir í hlíð-
inni a tarna, að menn kippa sér lítið
sem ekkert upp við hana. Nýja gatan
heitir sumsé Leynimýri, sem er af-
bragðsnafn og fagurt – og minnir
vitaskuld á samráðsfundina í Öskju-
hlíðinni um árið þegar frakkaklæddir
menn hurfu inn í skógarrjóðrið og
véluðu þar um verð á neysluvörum.
Til að halda öllu til haga verður þó
að segja söguna eins og hún er;
nafnið er sótt í bæinn Leynimýri sem
þarna stóð um árabil í fyrndinni. En
síðari tíma skýring á nafngiftinni
hljómar auðvitað betur ...
Erfið götuheiti
Leigubílstjórar hafa á orði að oft geti
reynst erfitt að aka fólki upp í nýjasta
hverfi Reykjavíkur sem er óðum að rísa
í Grafarholti. Engin regla virðist vera á
götuheitum í hverfinu en nöfn þeirra
bera alls konar endingar, svo sem Þús-
öld, Jónsgeisli, Kirkjustétt, Maríubaugur
og Krosstorg. Og áfram mætti telja,
enda hverfið eitt allsherjar kraðak af
nafngiftum. Verst finnst leigubílstjórum
að aka drukknu fólki upp í hverfið
enda mörg götunöfnin æði erfið í
munni langdrukkinna, svo sem Andrés-
brunnur og Þórðarsveigur. Á fyrstu vik-
um íbúðabyggðar í hverfinu munu
leigubílstjórar jafnvel hafa efast um
andlega heilsu farþega sinna þegar
þeir báðu þá að fara með sig Græn-
landsleið eða jafnvel alla leið upp í
Vínlandsleið. En þetta venst, náttúrlega
...
Hringavitleysa
Og talandi um leigubílstjóra; nýjasta
martröð þeirra ku vera hverfið sem
teygir sig suður yfir ásana í Hafnarfirði.
Hvergi á landinu mun vera að finna
jafn mörg hringtorg og á þessum litla
bletti landsins, svo mörg reyndar að
aðkomumenn eiga í stökustu vand-
ræðum með að rata út úr hverfinu,
hafi þeir á annað borð komist inn í
það. Hverfið mun ganga undir heitinu
Hringavitleysa meðal heimamanna ...
gm@frettabladid.is
Stundum hefur því verið haldið á
lofti að Íslendingar séu miklu
fremur samsafn einstaklinga –
fremur en þjóð.
Þessa sér nokkuð víða stað í
samfélaginu; ekki síst úti í um-
ferðinni þar sem enginn maður
vill vera á eftir öðrum manni í bíl,
fyrir nú utan að enginn vill vera
með öðrum manni í bíl. Á hverjum
morgni setjast menn því einir upp
í heimilisbifreiðina og aka sína
leið í vinnuna og þrá það helst að
bíða fremstir í röðinni við næstu
umferðarljós. Fram að næstu ljós-
um aka menn svo helst á vinstri
akreininni og láta sig litlu
varða þótt andstuttir öku-
menn flauti fyrir aftan þá.
Enda taka menn ekki svo
mikið eftir umhverfi sínu
þegar þeir eru niðursokkn-
ir í farsímann með aðra
hönd á stýri – og hugann við
hlutabréfin.
Á Íslandi hefur þurft að
koma upp vélrénu biðnúm-
erakerfi í öllum helstu
þjónustufyrirtækjum og
stofnunum enda hefur
reynst ómögulegt að fá ís-
lenska þjóð til að standa
sjálfviljuga í einni röð.
Hvarvetna þar sem reynt
hefur verið að raða þjóðinni
í beina línu; þótt ekki sé
nema fyrir framan skíða-
lyftur eða knattspyrnuleik-
vanga, hefur allt meira og
minna riðlast af sjálfu sér:
Bein lína verður ávallt að
einhverju kraðaki þar sem
olnbogarnir eru óspart not-
aðir til að verða sér úti um
svolítinn sekúndugróða á
lífsleiðinni.
Einu sinni var röðin
komin að mér þar sem ég
stóð fyrir framan kjötborð í
matvörubúð og horfði löngunar-
augum á lokkandi svínalundir. Ég
benti á síðasta bitann í borðinu en
hafði varla sleppt orðinu fyrr en
roskin kona hreyfði mótbárum;
hún hefði sko örugglega verið á
undan mér í röðinni og dæmigert
væri hvernig karlmenn otuðu sér
alltaf fram fyrir konur af al-
kunnri frekju sinni. Ég stóð nokk-
uð hvumsa í sömu sporunum, orð-
laus – og afgreiðslumaðurinn
stirnaði svolítið upp handan kjöt-
borðsins. Auðvitað gaf ég eftir –
og keypti kótilettur í staðinn;
nokkuð feitar og svo sem engin
svínasteik – og ég man hvað af-
greiðslumaðurinn bað mig marg-
faldlega afsökunar eftir að kerl-
ingin var rokin á braut með svínið
mitt í sellófani. Hann sagði mér
að biðnúmerakerfið hefði verið
bilað í ríflega viku – og ástandið
væri alveg lygilega þreytandi;
það lægi nánast við handalögmál-
um framan við kjötborðið af því
allir grunuðu hverjir aðra um að
vera að lauma sér fram fyrir í
röðinni.
Já, íslensk þjóð er samsafn ein-
staklinga.
Hún getur ekki einu sinni stað-
ið upp á afturlappirnar og sungið
þjóðsöng sinn án þess að fara al-
varlega út af laginu. Og man eng-
an veginn textann.
Hún á ákaflega erfitt með átta
sig á því hvort hún er eyland eða
Evrópuþjóð, hvort hún vilji
standa í stríði eða friði, virkja eða
vernda.
Og hún getur ekki einu sinni
safnað peningum fyrir þá sem
minna mega sín án þess að allt
fari í handaskolum.
Svona þjóð hefur byggt upp
einhverja stærstu smáborg jarð-
arkringlunnar af því henni finnst
gott að hafa svolítið pláss í
kringum sig; helst þannig að ná-
grannarnir haldi sig í tíu faðma
fjarlægð. Sjarmi erlendra stór-
borga – með þéttri og þröngri
götumynd – hefur því aldrei orðið
að veruleika í íslenskri höfuð-
borg. Á Íslandi eru allar götur
breiðstræti; jafnvel íbúðagötur
eru skipulagðar þannig að gatan
sjálf, gangbrautir beggja vegna
og garðabreiðurnar framan við
húsin spanna tugi metra svo hríð-
arbyljirnir hellist öugglega yfir
byggð. Hvergi í heiminum er jafn
mikil þörf á skjóli og á Íslandi, en
samt finnst þjóðinni betra að
byggja eins dreift í stórborginni
sinni og hugsast getur. Og eiga
fyrir vikið svo sem hálftíma ferð
fyrir höndum á leið í vinnuna sína
á morgnana í einkabílnum sínum.
Ég skrifaði frétt fyrir all
mörgum árum um nágrannaerjur
í Kópavogi. Þar var tekist á um
aspir á lóðamörkunum. Ég talaði
við báða málsaðila; jafnt íbúann í
húsi númer 17 og 19. Þeir höfðu
ekki talast við í tólf ár, eða allt frá
því eigandi hússins númer 17
hafði látið malbika risastórt bíla-
stæði sitt í óþökk þess númer 19
sem óttaðist að tjara bærist yfir í
garðinn sinn. Og svo liðu árin og
litlu aspirnar á milli þeirra urðu
að alltumlykjandi himnalengjum.
Hvorugur vildi viðurkenna
að hafa gróðursett þær og
hvorugur gaf nokkuð
eftir. Og af því aspirnar háu
voru öðrum manninum
skjól en hinum skuggi var á
engan hátt hægt að ná sátt-
um fyrr en sýslumaður var
fenginn í verkefnið.
Eftir að hafa skrifað
fréttina fékk ég fjölda sím-
tala frá óðamála fólki sem
sagði nágranna sína vera að
eyðileggja fyrir þeim
gönguleiðir eða lagnir
vegna ofurstórra aspa í
garðinum. Gott ef einn við-
mælenda minna sagðist
ekki vera kominn með
áverkavottorð frá heimilis-
lækni sínum vegna greinar
af öspum nágrannans sem
hafði stungist í auga hans á
meðan hann var að hirða
garðinn sinn. Og annar
sagði mér frá þeim ömur-
legu raunum sínum þegar
rætur af trjánum nágranna
síns hefðu laumað sér undir
bílskúrinn hans og brotið í
sundur skolpleiðslur með
óheyrilegum kostnaði í för
með sér. Enn einn vildi sýna
mér bílaplanið sitt; asparrætur í
nágrannagarðinum hefðu losað
um alla hellusteinana um miðbik
stæðisins svo þar gæfi nú að líta
ógurlegt landris í stað
líðandi sléttunnar.
Ég endaði með því að skrifa
greinaflokk um nágrannaerjur í
íbúðabyggðum á Íslandi.
Það var fínn flokkur – og ein-
hvernveginn var af svo nógu að
taka að ég hefði hæglega getað
endað sem sérfræðingur á þessu
sviði.
Sumsé, sérsvið; nágrannaerjur.
Á Íslandi rífast menn um flest.
En þó einkanlega um fyrirferð
nágrannans. Formaður Húseig-
endafélagsins segir mér að furðu-
legustu lýðræðissamkomur heims
séu fundir í húsfélögum. Ég trúi
honum alveg, enda vilja Íslend-
ingar helst vera einir – og annað
fólk er yfirleitt fyrir þeim.
Það á við um raðir og allar
kvaðir. ■
Af sundurgerð þjóðarinnar
TÍÐARANDINN
SIGMUNDUR ERNIR RÚNARSSON
FR
ÉT
TA
B
LA
Ð
IÐ
/T
EI
KN
IN
G
: H
EL
G
I S
IG
U
RÐ
SS
O
N
ÚTGÁFUFÉLAG: Frétt ehf. RITSTJÓRI: Kári Jónasson FRÉTTARITSTJÓRAR: Sigurjón M. Egilsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Jón Kaldal FULLTRÚI
RITSTJÓRA: Guðmundur Magnússon RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Steinunn Stefánsdóttir AUGLÝSINGASTJÓRI: Þórmundur Bergsson RITSTJÓRN, AUGLÝSINGAR OG DREIFING:
Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík AÐALSÍMI: 550 5000 SÍMBRÉF Á FRÉTTADEILD: 550 5006 NETFÖNG: ritstjorn@frettabladid.is og auglysingar@frettabladid.is VEFFANG: visir.is
SETNING OG UMBROT: Frétt ehf. PRENTVINNSLA: Ísafoldarprentsmiðja ehf. Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er hægt
að fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871