Fréttablaðið - 07.07.2007, Blaðsíða 12

greinar@frettabladid.is
Það þarf þrekmenni til að sitja ráðstefnur. Sérstaklega ef þær
eru stórar og langvarandi. Ég var
nærri búinn að gleyma þessari
lífsreynslu minni, þangað til að ég
var sendur sem fulltrúi Alþing-
is á þing Evrópuráðsins í Stras-
bourg ásamt með alþingismönn-
unum Guðfinnu Bjarnadóttur og
Steingrími J. Sigfússyni. Þau voru
bæði gott kompaní og hagvön að
heiman. En þarna áttu sæti rúm-
lega þrjú hundruð aðrir virðuleg-
ir þingmenn frá öllum Evrópu-
löndum, fólk sem tekur sig alvar-
lega og hefur það fyrir atvinnu að
tala úr ræðustólum. Og þar liggur
einmitt hundurinn grafinn þegar
ég er að tala um þrekið. Látum
vera það sem þarf af úthaldi til að
flytja sjálfar ræðurnar en hitt að
sitja undir þeim! Drottinn minn
dýri.
Við vorum, Íslendingarnir, sam-
viskusöm að mæta og hlusta og
sitja til að koma okkur inn í málin
og þetta þing stóð í heila fimm
daga og ef menn halda að það sé
alltaf skemmtilegt í útlöndum,
þá þurfa þeir sömu að hafa bæði
yfirnáttúrulegt langlundargeð
og ankannalega ánægju af þeirri
sjálfspíningu að þykjast vera
áhugasamur um öll þau heimsins
vandamál, sem hlaðast inn á dag-
skrána.
Það verður sem sé ekki af Evr-
ópuráðinu skafið að það lætur sér
fátt óviðkomandi þegar alvaran er
annarsvegar, einkum og sér í lagi
ef það er alþjóðleg alvara. Meðal
mála var að finna réttarhöldin
yfir meintum sökudólgum í fyrr-
um Júgóslavíu, misnotkun og nið-
urlægingu kvenna í auglýsingum
og ofsóknir á hendur gyðingum.
Ég held að það hafi verið undir tí-
undu ræðunni um gyðingana, sem
ég gafst upp fyrir Óla lokbrá og
hrökk ekki upp fyrr en ég heyrði
allt í einu gamalkunnuga rödd að
heiman og þar var þá kominn með
hátalarann, sjálfur Steingrímur
joð þar sem hann lét móðan mása
um kvenfyrirlitninguna sem aug-
lýsingabransinn og alþjóðafyrir-
tækin temdu sér. Þar þekkti ég
minn mann og það get ég upp-
lýst að hann var hvergi verri á
enskunni heldur en í íslenskunni,
þegar hann sagði þeim til synd-
anna. Og ég glaðvaknaði á samri
stundu.
Merkilegasta málið sem tekið var
fyrir á þessu þingi Evrópuráðs-
ins var þó skýrsla laga og mann-
réttindanefndar ráðsins (sem ég
á nota bene sæti í) um þátttöku
nokkurra Evrópuríkja og Atlants-
hafsbandalagsins í leynilegum að-
gerðum Bandaríkjamanna um
flutning, meðferð og fangelsun
meintra hryðjuverkamanna. Þessi
skýrsla er reyfara líkust. Með vit-
und og vilja NATO var lagt á ráðin
um flug og fangabúðir, bandaríska
leyniþjónustan, CIA, gerir samn-
inga við Evrópulönd (Rúmenía og
Pólland eru sérstaklega tilgreind)
um aðstoð og aðstöðu og flug og
flutningar á þessum mönnum
(svokölluðum hryðjuverkamönn-
um) er skipulagt framhjá öllu
venjulegu flugeftirliti. Fangarn-
ir eru pyntaðir, sveltir og einangr-
aðir og látnir dúsa svo mánuðum
og árum skiptir án dóms og laga,
án yfirheyrslu, án réttargæslu, án
nokkurrar virðingar fyrir mann-
réttindum eða lögum. Í skýrsl-
unni eru nefnd dæmi um blásak-
laust fólk, sem hefur þurft að þola
þennan ómannúðlega yfirgang,
ýmist fyrir rangar sakir eða grun-
semdir um sök og sumir jafn-
vel að því einu að vera af tilteknu
þjóðerni!
Þetta er óhugnanleg lesning.
Skýrslan er vel unnin, greinar-
góð og sannverðug og verður ekki
véfengd. Hún er harður dómur
yfir því gerræði, þeirri tvöfeldni
að segjast í öðru orðinu berj-
ast fyrir frelsi og mannréttind-
um og í hinu að hafa að engu lög
og rétt og virðingu fyrir lífi ann-
arra. Það er smánarblettur á Atl-
antshafsbandalaginu að taka þátt
í slíku leynimakki, það er mik-
ill undirlægjuháttur að ljá máls á
að veita bandarísku leyniþjónust-
unni aðgang að landi sínu til slíkra
óhæfuverka og það er auðvitað
Bandaríkjamönnum til ævarandi
skammar að beita slíku valdi og
yfirgangi.
Auðvitað verður að beita hörðu
gagnvart hryðjuverkamönnum
og skipulögðum samtökum þeirra
en slíkt fólk á að draga fyrir dóm-
stóla, láta það standa frammi fyrir
gerðum sínum og fá refsingu í
samræmi við sekt sína og glæpi.
Það er kjarni mannréttinda, það
er sú virðing sem við sýnum hvert
öðru, jafnvel þótt hryðjuverka-
menn séu annarsvegar.
Enda þótt hin mestu þrekmenni
eigi það til að dotta undir heims-
ins alvöru, meðal annars ég, þá
dró enginn ýsur, þegar þessi
skýrsla var á dagskrá. Hún var
sönnun þess og vitnisburður að
sameiginlegar málstofur lýðræð-
isafla og lýðkjörinna fulltrúa eiga
stundum rétt á sér. Meðan maður
heldur sér vakandi.
Að halda sér vakandi
S
jávarútvegsráðherra hefur ákveðið heildarafla næsta fisk-
veiðiárs. Athugasemdir um þá ákvörðun geta í sjálfu sér
falist í því eina orði sem gjarnan er ritað á villulausar próf-
úrlausnir: Rétt
Til viðbótar má segja þetta: Þjóðin hefur aldrei fyrr
verið betur í stakk búin til þess að mæta áfalli í sjávarútveginum.
Við slíkar aðstæður hefði verið fullkomið óráð að ganga á svig við
ráðgjöf vísindamanna um hámarksveiði úr þorskstofninum. Ríkir
framtíðarhagsmunir eru þar í húfi.
Íslenskir vísindamenn eru í hópi þeirra sem fremst standa í heim-
inum á þessu sviði. Þrátt fyrir mikla þekkingu á hafinu og lífríki
þess er þó ekki ólíklegt að mannkynið viti meir um yfirborð tungls-
ins en fjölþætta leyndardóma undirdjúpanna. Það eru ekki rök fyrir
því að sniðganga vísindalega þekkingu. Fremur má segja að það sé
áskorun um að bæta hana.
Vitaskuld er það rétt að fjölmargir aðrir þættir hafa áhrif á vöxt
og viðgang lífríkisins í sjónum en fiskveiðarnar. Vísindaleg þekk-
ing á þessum áhrifaþáttum er mismikil. Hitt er staðreynd sem ekki
verður umflúin að eini þátturinn sem unnt er að stýra er veiðin.
Þar af leiðir að skyldur stjórnvalda á þessu sviði eru fyrst og
fremst tvenns konar: Í fyrsta lagi að tryggja að vísindastarfið svari
eðlilegu kalli tímans. Í annan stað að taka ákvarðanir um nýtingu á
grundvelli bestu og víðtækustu vísindalegrar þekkingar sem kost-
ur er á.
Svar ríkisstjórnarinnar við nýjum aðstæðum er í góðu samræmi
við þessi grundvallarsjónarmið. Þrátt fyrir margs konar ágreining
um aðferðir við fiskveiðistjórnun sýnist vera nokkuð breið pólit-
ísk samstaða um að virða vísindin við heildaraflaákvörðun. Fram-
sóknarflokkurinn skipar sér að vísu á bekk með Frjálslyndum að
því er þetta varðar. Það er nýmæli og skýr vísbending um pólitíska
tæringu.
Ákvörðun ríkisstjórnarinnar kemur efnahagslega niður með
mestum þunga á landsbyggðinni. Yfirlýsing um mótvægisaðgerðir í
því sambandi er því hvort tveggja í senn rökrétt og nauðsynleg. Eigi
aðgerðir af þessu tagi að vera annað og meira en skammtíma linun
þjáninga þurfa þær að virka rétt eins og bætt gróðurmold sem nýja-
brum getur sprottið upp úr.
Að svo miklu leyti sem á þessu stigi er ljóst hvað ríkisstjórnin er
með á prjónunum um þetta viðfangsefni sýnist það einmitt miða að
þessu. Hjá því verður ekki komist að fresta þurfi framkvæmdum í
þéttbýli þar sem efnahagsleg áhrif af niðurskurði þorskveiða eru
óveruleg. Að óreyndu verður að ætla að því verði tekið af skilningi.
Annað væri óábyrgt.
Með engu móti verður því andmælt að undirbúningur þessar-
ar ákvörðunar hefur verið vandaður. Þegar löng reynsla af slíkum
ákvörðunum er metin er eigi að síður unnt að færa rök fyrir því að
umgjörð og farveg þessara ákvarðana megi bæta.
Á þessum vettvangi hefur til að mynda verið á það bent að koma
megi á fót sjálfstæðu ráðgjafaráði sérfræðinga sem yrði eins konar
tengiliður milli vísindamanna og ráðherrans. Slíkt ráð gæti metið
vísindaleg gögn frá ólíkum rannsóknarstofnunum, annast ráðgjöf
til ráðherra og hugsanlega haft takmarkað ákvörðunarvald.
Vísindamennirnir stæðu fjær pólitískum og hagsmunalegum
árekstrum og hlutverk ráðherrans lyti meir að langtímastefnu-
mörkun. Breytingar í þessa veru gætu styrkt þetta ákvörðunarferli
í framtíðinni. Mikilvægið réttlætir aukið umfang.
Rétt
Aðdragandi þess að nokkur sveitarfélög á Suðurnesj-
um ákváðu að nýta forkaups-
rétt sinn á hlut ríkisins í Hita-
veitu Suðurnesja er óheppileg-
ur. Ríkisvaldið hafði ákveðið
að selja hlut sinn og við söluna
voru þau skilyrði sett að orku-
fyrirtæki í eigu hins opinbera
mættu ekki gera tilboð í hlut-
inn. Þetta skilyrði var sett til þess að koma í veg
fyrir að eignarhald á orkufyrirtækjum yrði þrengra
en var þegar salan var ákveðin. Forkaupsrétturinn
tryggði að ef sveitarfélögin vildu halda hlut sínum
gætu þau gengið inn í samningana.
Nú virðist það vera að Orkuveita Reykjavíkur
hafi gert samkomulag við tvö af þessum sveitarfé-
lögum um kaup á hlut þeirra. Þessi ákvörðun Orku-
veitunnar er í algeru ósamræmi við þá stefnu sem
ríkisstjórnin setti. Reyndar hefur Orkuveitan áður
vakið athygli manna fyrir fjárfestingarstefnu sína.
Á sama tíma og ríkisvaldið dró sig út af fjarskipta-
markaði með sölu Símans fjárfesti Orkuveitan
undir forystu R-listans í fjarskiptakerfum og var
það rökstutt sem eðlilegur hluti af starfsemi fyrir-
tækisins.
Fyrirtækið Geysir Green bauð langhæst í hlut
ríkisins í hitaveitunni. Forsvarsmenn Geysis
Green hafa sagt í fjölmiðlum að fyrirtækið stefni
á útrás og vöxt erlendis. Kaup þeirra í Hitaveitu
Suðurnesja falla að þeirri stefnu og væntanlega
endurspeglast það verð sem fyrirtækið var tilbúið
að greiða í þeim áætlunum. Útsvarsgreiðendur, í
Reykjavík og í sveitarfélögunum á Suðurnesjum,
hljóta að spyrja sig þeirrar spurningar hvort for-
svarsmenn þeirra hafi á prjónunum viðskiptaáætl-
anir sem standi undir því verði sem þeir hyggjast
greiða fyrir þann hlut sem nú er sýslað með.
Höfundur er alþingismaður.
Fjárfestingar Orkuveitunnar
Í skýrslunni eru nefnd dæmi
um blásaklaust fólk, sem hefur
þurft að þola þennan ómann-
úðlega yfirgang, ýmist fyrir
rangar sakir eða grunsemdir
um sök og sumir jafnvel að
því einu að vera af tilteknu
þjóðerni!