Fréttablaðið - 29.09.2008, Side 14

14 29. september 2008 MÁNUDAGUR
UMRÆÐAN
Ragnar H. Hall skrifar um
Hafskipsmálið
Í sjónvarpsþættinum Silfri Egils 21. september sl. var rætt við
ungan sagnfræðing um nýút-
komna samantekt sem hann
nefnir Afdrif Hafskips í boði hins
opinbera. Með þessu greinarkorni
verður þess freistað að varpa
ljósi á tvö mikilvæg atriði sem
margoft hafa verið rangfærð í
umræðu um gjaldþrot Hafskips
hf. á undanförnum árum og enn
var fjallað um á villandi hátt í
nefndum sjónvarpsþætti.
Var Hafskip hf. gjaldfært félag?
Hafskip hf. fékk heimild til
greiðslustöðvunar í þrjá mánuði
18. nóvember 1985. Viðleitni
stjórnenda félagsins til að koma
nýrri skipan á fjárhag þess bar
ekki árangur, og óskaði stjórn
félagsins eftir gjaldþrotaskiptum
á búi þess 6. desember sama ár,
eða þegar greiðslustöðvun hafði
staðið í 18 daga. Meðan greiðslu-
stöðvunin stóð hafði eitt skip
félagsins verið kyrrsett í erlendri
höfn og líkur voru á því að sömu
örlög biðu annarra skipa þess.
Stjórnendur félagsins gáfust með
öðrum orðum upp á verkefninu
við þessar aðstæður.
Við upphaf skiptameðferðar á
búinu var ekkert handbært fé hjá
félaginu. Viðurkenndar kröfur á
búið voru samtals að fjárhæð
1.359 milljónir króna, sem var
gífurleg fjárhæð á þessum tíma,
og félagið hafði
hvergi aðgang
að lánsfé. Að
auki var félagið
með dóttur félög
erlendis, í Bret-
landi, Hollandi,
Þýskalandi,
Danmörku og
Banda ríkjunum
og þau voru
hvert á fætur öðru tekin til gjald-
þrotaskipta í þessum ríkjum. Mat
stjórnenda Hafskips hf. að gjald-
þrotaskipti á búi félagsins væru
óumflýjanleg var því augljóslega
rétt.
Úthlutun úr þrotabúi Hafskips hf.
Ein af „röksemdum“ fyrir því að
Hafskip hf. hafi alls ekki verið
gjaldþrota í raun er sú að úthlut-
un úr búinu hafi verið óvenjulega
há – kröfuhafar hafi fengið miklu
meira upp í kröfur sínar en
algengt sé hér á landi. Ég tel rétt
að nefna hér fáein atriði í því
sambandi.
Frumvarp til úthlutunar úr
þrotabúi Hafskips hf. var tekið til
umfjöllunar og samþykkt á
skiptafundi í þrotabúinu 29. júní
1989 eða um 3½ ári eftir upphaf
skipta. Úthlutun upp í kröfur var
þannig:
Heildarfjárhæð til úthlutunar
var 899,7 m.kr.
Skiptastjórn, þ. m. t. málskostn-
aður og vinnulaun starfsmanna
búsins, var samtals 76,1 m.kr.
Upp í veðkröfur Útvegsbanka
Íslands voru greiddar 251,8 m.kr.
Aðrar veðkröfur sem greiddust
voru samtals 3,4 m.kr.
Forgangskröfur greiddust að
fullu með 32,5 m.kr.
Upp í almennar kröfur greidd-
ust 535,9 m.kr.
Viðurkenndar almennar kröfur
námu samtals 1.071,3 milljónum
króna. Úthlutun upp í þær varð
því 50,03%.
Upp í eftirstæðar kröfur, þ. e.
vexti og kostnað sem fallið hefur
á kröfur eftir upphafsdag skipta,
greiddist ekkert.
Rétt er að taka fram að á þess-
um tíma átti enn eftir að inn-
heimta lítið eitt af eignum bús-
ins, þannig að kröfuhafar fengu
lítils háttar viðbót síðar.
Varðandi hátt hlutfall greiðslu
upp í almennar kröfur er rétt að
benda á eftirfarandi:
Allar kröfur á hendur þrotabúi
falla í gjalddaga á þeim tíma sem
úrskurður um gjaldþrotaskipti
er kveðinn upp, án tillits til
umsaminna gjaldfresta. Þetta
þýðir að kröfurnar bera allar
dráttarvexti frá og með sama
degi, en þeir vextir og kostnaður
sem við bætist eftir þetta tíma-
mark verða ekki hluti af almennri
kröfu eða forgangskröfu við
úthlutun úr búinu. Þeir verða eft-
irstæðar kröfur, og upp í þær
greiðist því aðeins eitthvað að
allar almennar kröfur greiðist að
fullu.
Þetta er mikilvægt að hafa í
huga þegar úthlutun úr þrotabúi
Hafskips hf. er metin, sérstak-
lega vegna þess að skiptin fóru
fram á miklum verðbólgutímum
hér á landi og vextir og verð-
bætur voru þá til mikilla muna
hærri en síðar hefur orðið.
Þannig er ljóst að krafa að fjár-
hæð 100 krónur á gjalddaga 6.
desember 1985 (þegar bú Haf-
skips hf. var tekið til gjaldþrota-
skipta) hefði með dráttarvöxtum
verið orðin rúmlega 300 krónur
29. júní 1989, þegar úthlutað var
úr búinu. Upp í hana hefðu feng-
ist 50 krónur við úthlutunina, þ. e.
1/6 hluti uppreiknaðrar kröfu.
Ef sama krafa væri framreikn-
uð með öðrum hætti, t. d. láns-
kjaravísitölu, væri hækkun henn-
ar minni – raungildi
úthlut unar innar hefði þá verið
rétt rúmlega 27%.
Framangreint sést einnig
glögglega af því, að vaxtatekjur
þrotabúsins voru samtals um 240
milljón krónur – tekjur sem sköp-
uðust vegna ávöxtunar á eignum
búsins eftir upphaf skiptanna. Sú
fjárhæð öll er hluti þess sem
greitt var upp í almennar kröfur.
Ef sú fjárhæð væri tekin út úr
uppgjörinu hefði úthlutunin verið
27,6%.
Loks ber að hafa eftirtalin
atriði sérstaklega í huga, þegar
úthlutunin er virt:
1. Hafskip hf. var með rekstur í
mörgum dótturfélögum erlendis,
sem gerð voru upp sérstaklega á
hverjum stað. Kröfur sem stofn-
að var til hjá þeim félögum án
atbeina móðurfélagsins voru
verulegar en komu ekki inn í
skiptin hér á landi.
2. Margar verulega háar fjár-
kröfur komust ekki að við skiptin
vegna þess að þeim var lýst of
seint í þrotabúið.
3. Verulegur hluti söluverðs eigna
þrotabúsins hér á landi fékkst
fyrir ófjárhagsleg verðmæti sem
kröfuhafar hefðu aldrei getað
náð fullnustu úr meðan rekstri
félagsins var haldið áfram.
4. Umtalsverðar eignir voru
dregnar undir skiptin með mál-
sóknum skiptastjóra, sem ekki
hefði náðst til með öðrum hætti
en gjaldþrotaskiptum.
Af framangreindu ætti að vera
ljóst að gjaldþrotaskipti á búi
Hafskips hf. voru óumflýjanleg
og að kröfuhafar félagsins töp-
uðu mjög miklum peningum
vegna gjaldþrotsins. Jafnframt
sakar ekki að hér komi fram, að í
skýrslutökum fyrir skiptarétti
Reykjavíkur um ástæður gjald-
þrotsins gerðu stjórnendur Haf-
skips ítarlega grein fyrir þeim
erfiðleikum sem steðjað hefðu að
rekstri félagsins og leiddu til
stöðvunar á rekstri þess. Þar kom
hins vegar aldrei fram þau við-
horf að félagið hafi ekki verið
gjaldþrota í reynd eða að aðrir
aðilar hefðu stuðlað að gjaldþrot-
inu með óeðlilegum afskiptum.
Höfundur er lögmaður og
fyrrverandi skiptaráðandi í
Reykjavík.
Þrotabú Hafskips – hvað var greitt upp í kröfur?
UMRÆÐAN
Özur Lárusson skrifar
um endurnýjun bifreiða
Danir eru farnir að kalla bílaflotann sinn,
stærsta bílakirkjugarð Evr-
ópu. Þá er ekki átt við að
heilu akrarnir séu undir-
lagðir fyrir gamla og ónýta
bíla heldur eru þeir allir í umferð
en bílafloti Dana hefur lengi þótt
úrsérgenginn. Með nýlegum regl-
um um vörugjöld og skráningar-
gjöld á bílum stefnir í algjört óefni
að sögn neytendafélag í Danmörku
og þeirra sem starfa í bílgrein-
inni.
Gamlir og úr sér gengnir bílar
eru alltof margir í umferðinni sem
bæði skapa mikla hættu fyrir veg-
farendur og þá sem í þeim ferðast
þar sem allir slitfletir og öryggis-
búnaður er slitinn og af skornum
skammti.
Þessir bílar eru með litlar sem
engar mengunarvarnir og losa
ótæpilega af óæskilegum lofteg-
undum útí andrúmsloftið.
Er tekið svo stórt til orða í
danska bílablaðinu Motor magasin-
et að það þurfi enginn að vera í
vafa um að það stefni í algjört
óefni þar sem ástand bílaflotans
versni með degi hverjum og um
ógn sé að ræða bæði gagnvart
umhverfinu og umferðaröryggi.
Danska skoðunarstöðin Applus
Bilsyn gerði úttekt á 500.000 bílum
sem teknir voru til skoðunar er
sýndi frammá hve bilanatíðni
eykst með ári hverju. Svo tekið sé
dæmi af bremsukerfi samkvæmt
þessari rannsókn þá bilar það í 3%
tilfella í bílum undir 5 ára aldri en
í 30% tilfella í bílum sem eru
orðnir 10 ára. Gerðar voru athuga-
semdir við burðarvirki bíla undir
5 ára aldri í 2% tilfella en í 31%
tilfella í bílum sem náð höfðu 10
ára aldri.
Komið hafa fram hugmyndir um
að hækka þær greiðslur sem bíl-
eigendur fá þegar bílnum er skil-
að inn til endurvinnslu og er lagt
til að sú upphæð verði ekki lægri
en Dkr. 10.000. Þannig sé kominn
hvati fyrir fólk að henda úr sér
gengnum bílum.
Þetta eru atriðið sem
stjórnvöld hér á landi
ættu að hafa í huga nú
þegar ýmsar hugmyndir
eru á lofti um breytingar
á gjaldakerfi á bílum og
eldsneyti. Með því að
setja óhóflegar álögur á
einkabílinn leiðir það til
þess að fólk hefur ekki
ráð á því að endurnýja
fjölskyldubílinn. Þegar talað er
um fjölskyldubílinn verður líka að
hafa í huga að þarfir fólks eru mis-
munandi, sumar fjölskyldur eru
það stórar að nauðsynlegt er fyrir
þær að eiga bíl sem uppfyllir kröf-
ur um pláss sem og fólk í dreifbýli
sem í mörgum tilfellum þarf að
eiga öflugri bíla en þeir sem búa á
mölinni. Með því að hækka vöru-
gjöld á bílum sem fyrrgreindir
hópar þurfa að eiga er verið að
mismuna fólki. Einnig ber að var-
ast það að hafa slík vörugjalda-
kerfi í mörgum þrepum. Í dag eru
meginflokkarnir tveir þ.e. 30 og
45% vörugjöld sem leggjast ofan á
innkaupsverð bifreiðar. Þrátt fyrir
það hafa margir séð sér leik á
borði og flutt inn bíla á röngum
reikningum og komist upp með
það. Of margir flokkar vörugjalda
og háar álögur ýta undir það að
óprúttnir aðilar nýti sér göt í kerf-
inu, ásamt því að skapa óþarfa
vinnu og kostnað bæði fyrir opin-
berar stofnanir sem og þau fyrir-
tæki sem stunda innflutning á bif-
reiðum.
Umbuna á fólki í þéttbýli sem
ferðast innanbæjar á svokölluðum
visthæfum bílum eins og Reykja-
víkurborg gerir með fríum bíla-
stæðum fyrir bíla sem uppfylla
ákveðnar kröfur um eldneytis-
eyðslu og losun á CO
2
. Slíkar bif-
reiðar ættu að vera án vörugjalda
en það yrði til þess að fólk í þétt-
býli myndi skoða þann kost sem
innanbæjarbíl eða sem annan bíl á
heimili.
Meðalaldur einkabílsins hér á
landi er 9,5 ár sem er mikið og
ekki viljum við lenda í þeirri stöðu
eins og stefnir í hjá Dönum eða
algjört óefni!
Höfundur er framkvæmdastjóri
Bílgreinasambandsins.
Viljum við stærsta bíla-
kirkjugarð í Evrópu?
RAGNAR H HALL
ÖZUR LÁRUSSON
Af framangreindu ætti að vera
ljóst að gjaldþrotaskipti á búi
Hafskips hf. voru óumflýjanleg
og að kröfuhafar félagsins töp-
uðu mjög miklum peningum
vegna gjaldþrotsins.
Miðvikudagur 1. október kl. 11.45
Nýtum tækifærið!
Þórlindur Kjartansson, formaður SUS, og Teitur Björn Einarsson, varaformaður SUS, kynna
afrakstur nýliðins milliþings SUS og hugmyndir ungra sjálfstæðismanna um mál sem þingmenn
Sjálfstæðisflokksins ættu að setja á oddinn, á opnum fundi í Valhöll. Ungir sjálfstæðismenn
halda fundinn og fundarstjóri er Sigríður Dís Guðjónsdóttir, stjórnarmaður í SUS.
Miðviku- og fimmtudagur 1. og 2. okt. kl. 18-21
Stjórnmál skipta máli -
Stjórnmálanámskeið fyrir ungt fólk
Geir H. Haarde, forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Þorgerður Katrín
Gunnarsdóttir, menntamálaráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, ásamt nokkrum
valinkunnum Heimdellingum, eru framsögumenn á stjórnmálanámskeiði fyrir ungt fólk sem
haldið verður í sal 2 í Valhöll.
Stjórnmálaskóli Sjálfstæðisflokksins og Heimdallur, félag ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík,
standa að námskeiðinu og námskeiðsstjóri er Fanney Birna Jónsdóttir, formaður Heimdallar.
Áhugasamir vinsamlega skrái sig með því að senda tölvupóst á disa@xd.is
Sunnudagur 5. október kl. 10.30-18.00
Haustferð reykvískra sjálf-
stæðismanna að Skógum
Sjálfstæðisfélögin í Reykjavík efna til hinnar árlegu haustferðar sjálfstæðisfélaganna í Reykja-
vík. Að þessu sinni er ferðinni heitið að Skógum. Boðið verður upp á morgunkaffi fyrir brottför
en lagt verður af stað frá Valhöll. Geir H. Haarde og Hanna Birna Kristjánsdóttir, borgarstjóri,
ávarpa ferðalanga. Með í förinni verða Árni Johnsen og Kjartan Ólafsson, alþingismenn
Suðurkjördæmis.
Vinsamlega skráið þátttöku í síma 515 1700 fyrir kl. 17.00 næstkomandi föstudag.
Allir hjartanlega velkomnir. Verð 1000 kr.
Nánari upplýsingar um fundina og flokksstarfið má finna á heimasíðu flokksins, www.xd.is eða í síma 515-1700.
Tölum saman
Fjölmargir opnir fundir eru á vegum Sjálfstæðisflokksins
í viku hverri. Á þessa fundi eru allir velkomnir.