Morgunblaðið - 15.01.2006, Page 37

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 15. JANÚAR 2006 37
anna eru yfirleitt ekki af þeirri stærðargráðu, að
þau geti leitt til stórefldrar starfsemi menning-
arstofnana eða hópa listamanna, sem taka hönd-
um saman. Fjárstuðningur, sem nemur 4–5 millj-
ónum króna er hár í þessari veröld, þótt sjálfsagt
séu til einstök dæmi um hærri fjárhæðir.
Þessi fjárframlög skipta þá aðila, sem þeirra
njóta máli og stundum verulegu máli. En þau
koma ekki í staðinn fyrir hinn opinbera fjár-
stuðning. Þau eru góð viðbót.
Og þá er kannski komið að kjarna þessa máls.
Það er ekki hægt að ganga út frá því, sem vísu, að
fjárframlög úr einkageiranum verði ríkjandi
þáttur í starfsemi menningarstofnana eins og
þau kannski eru að einhverju leyti t.d. í Banda-
ríkjunum.
Eftir sem áður hlýtur fjárhagslegur grundvöll-
ur að starfsemi menningarstofnana að byggjast á
framlögum úr almannasjóðum.
Nú dugar hann til að halda þessum stofnunum
gangandi en ekki mikið meir. Frá sjónarhóli
þeirra, sem stuðninginn veita eru ein mikilvæg
rök fyrir því að hafa þennan fjárstuðning alltaf
takmarkaðan. Þau eru þessi: stjórnendur menn-
ingarstofnana munu leggja sig meira fram um
hagkvæman rekstur og í umhugsun um verk-
efnaval ef þeim er ljóst að þeir hljóta að standa
og falla með því að vel takist til. Og þetta er
áreiðanlega þannig. Þegar í ljós kemur, að hver
einasta ákvörðun getur ráðið úrslitum um það
hvort þessar stofnanir eiga sér yfirleitt einhverja
framtíð vanda menn sig betur en ella.
En á móti kemur að sú auðlind, sem fólgin er í
því hæfileikaríka listafólki, sem við Íslendingar
eigum nú er ekki að fullu nýtt. Þetta er auðlind,
sem ekki ber að vanmeta. Ef Leikfélag Akureyr-
ar er með sýningar, sem draga að fólk úr öðrum
landshlutum þýðir það auknar tekjur fyrir flug-
félög, hótel, veitingastaði, bílaleigur o.s.frv. Ef
menningarlífið á höfuðborgarsvæðinu nær að
blómstra af fullum krafti getur það leitt til auk-
inna tekna fyrir þau flugfélög, sem flytja farþega
á milli landa.
Það verður óneitanlega fróðlegt að sjá, hvort
lífsreynsla Hafþórs Yngvasonar, sem forstöðu-
manns Listasafns Reykjavíkur verður einhver
önnur en hér er lýst.
Aukið samráð –
aukin
fjárframlög
Það er tímabært að
efna til aukins sam-
ráðs og samræðna
(svo notað sé nútíma-
mál) á milli þeirra,
sem leita eftir fé til
menningarstarfsemi og hinna, sem taka ákvarð-
anir um stuðning, hvort sem það eru opinberir
aðilar eða einkafyrirtæki. Þessir aðilar þurfa að
kynnast betur sjónarmiðum hver annars. Það
stuðlar að auknum skilningi. Árlegir fundir á
milli listamanna og stuðningsaðila gætu orðið
vettvangur slíks samráðs.
En það er líka kominn tími til að auka töluvert
fjárframlög hins opinbera til menningarstofnana.
Í samtali Lesbókar við Hafþór Yngvason kemur
fram, að Reykjavíkurborg veitir 15 milljónir
króna til listaverkakaupa á hverju ári. Það er hóf-
leg fjárhæð, svo að ekki séu höfð stærri orð um.
Við höfum lagt verulega fjármuni í að byggja
yfir listina í landinu. Stærsta átakið er eftir í
þeim efnum, sem er tónlistarhúsið. En nú er
kominn tími til að verja meira fé til þeirrar starf-
semi, sem fer fram og á að fara fram í þessum
byggingum, sem margar hverjar eru glæsilegar.
Með því nýtum við betur þá fjárfestingu, sem
liggur í byggingunum en þó fyrst og fremst þá
miklu fjárfestingu, sem lögð hefur í menntun
þess unga listafólks, sem þjóðin á. Sannleikurinn
er sá, að Íslendingar hafa aldrei átt jafn marga
og hæfileikaríka listamenn og nú. Það er kannski
enginn Jóhannes Kjarval og enginn Halldór Lax-
ness á meðal okkar í dag. En það er óvenjulega
mikil breidd í þeim hópi listamanna, sem hér
starfar um þessar mundir og tækifærin eru of fá
vegna þess að fjárframlög eru af svo skornum
skammti. Hvaða möguleika hefur ungur flautu-
leikari, sem kemur heim frá námi, þegar tónlist-
armenn eru æviráðnir við Sinfóníuna?
Bæði ríki og sveitarfélög þurfa að koma hér við
sögu. Og sveitarfélögin hafa vissulega átt hér
mikinn hlut að máli. Reykjavíkurborg hefur á
undanförnum áratugum byggt yfir menningar-
starfsemi með myndarlegum hætti. Seinni árin
hefur verið skemmtilegt að fylgjast með því,
hvað Gunnar I. Birgisson, bæjarstjóri í Kópa-
vogi, hefur verið athafnasamur á þessu sviði og
sett nýjan svip á Kópavog af þeim sökum. Það má
ekki á milli sjá, hvort vekur meiri athygli á bæj-
arfélaginu hin mikla útþensla í nýjum hverfum
eða þær menningarstofnanir, sem þar hafa risið.
Salurinn hefur skipt sköpum fyrir tónlistarlífið á
suðvesturhorninu og fróðlegt verður að sjá, hvort
samstaða tekst um að byggja yfir Íslenzku óp-
eruna í Kópavogi.
Fjárlaganefnd Alþingis hefur líka sýnt skiln-
ing á því að auka fjárframlög til menningarstarf-
semi. En betur má ef duga skal.
Grundvallaratriðið hlýtur að vera, að megin-
stuðningur við menningarstarfsemi okkar komi
úr almannasjóðum. Stuðningur einkafyrirtækja
er góð viðbót en hún getur ekki og mun ekki
koma í staðinn fyrir opinber fjárframlög.
Morgunblaðið/Brynjar Gauti
Útigangshross á Mýrum.
Það er ekki hægt að
ganga út frá því,
sem vísu, að fjár-
framlög úr einka-
geiranum verði
ríkjandi þáttur í
starfsemi menning-
arstofnana eins og
þau kannski eru að
einhverju leyti t.d. í
Bandaríkjunum.
Eftir sem áður hlýt-
ur fjárhagslegur
grundvöllur að
starfsemi menning-
arstofnana að
byggjast á fram-
lögum úr almanna-
sjóðum.
Laugardagur 14. janúar