Morgunblaðið - 15.01.2006, Blaðsíða 39

þessum efnum, og hefur eftir því síst
aukið aðstreymi almennings. Safnið er
þó réttilega hið athyglisverðasta í
borginni, og þaðan heldur gesturinn
stórum fróðari um menningu Mið- og
Suður-Ameríku. Meðal annars að hóp-
ur fiskimanna í Norður-Chile lagði
grunn að múmíutækninni fyrir sjö
þúsund árum, 2000 árum á undan
Egyptum! Þá var vefjarlist háþróuð og
fjölþætt, munu til að mynda með há-
tækni nútímans hafa greinst 76 lit-
brigði í einu klæðinu sem gerði vís-
indamenn forviða.
Sótti nýjar upplýsingar um íbúa-töluna í tölvuna sem eru frá2002, hinar fyrri voru frá alda-mótaárinu, samkvæmt því var
íbúatala þjóðarinnar aðeins 15,6 millj-
ónir, í Sao Paulo einni er hún tæpri
milljón fleiri. Þar af 5,6 milljónir í
Santiago, 900.000 í Valparaiso og
330.000 í Viña del Mar. Í ljósi hins
mikla aðstreymis úr dreifbýlinu til
borganna má vera borðleggjandi að
opinbera talan varðandi Santiago verði
næst hátt í 7 milljónir, en um hina
óopinberu tölu þori ég ekki að spá í. Á
sunnudag fórum við á kláfferju upp á
fjallið Jómfrú Maríu á hæð Sánkti
Kristóbel 884 m. yfir sjávarmáli og
sáum vítt yfir til allra átta og þá gerð-
um við okkur fyrst ljósa grein fyrir
hinu gríðarlega umfangi borgarinnar,
sem skiptist í heilar 32 kommúnur sem
dreifast yfir 1.400 kílómetra land-
svæði. Dalverpið/ skálin þannig ekkert
smásmíði af hendi náttúrunnar og auð-
velt að skilja að á núinu hefur Pedro de
Valdivia séð að svæðið var bláupplagt
sem borgarstæði þá hann var á rann-
sóknarleiðangri með liði sínu á þessum
slóðum, og hér var hún formlega stofn-
uð í febrúar 1541.
Magellan hafði fundið sjó-leiðina til Kyrrahafsins1520 og hélt beint áframyfir Kyrrahafið, en sá er
fyrstur uppgötvaði Chile um 15 árum
seinna telst landkönnuðurinn Diego de
Almagro. En þar sem hann gerði stans
og hélt ekki lengra en til Rio Aconc-
agua-dalsins fjórum eða sex árum áð-
ur en Valdivia bar að, náði hann aldrei
að sjá svæðið sem átti eftir að verða
framtíðarbústaður landnemanna. En
lítill hópur undir stjórn Juan de
Saavedra lautinants sem var sendur til
strandarinnar til að gá til skipsferða
með vistir, kom hins vegar auga á læg-
ið sem fæddi seinna af sér stærstu og
mikilvægustu höfn Chile fram á dag-
inn í dag, Valparaiso. Gerðist 1536 og
sex árum seinna gerði Pietro de
Valdavia „Bahia de Valparaiso“ að op-
inberri höfn Santiagos.
Viña del Mar er ferðamannahöf-
uðborg Chile eins og það er nefnt í
ferðapésum og hefur risið upp norðan
Valparaiso á minna en öld, þanist út á
síðustu áratugum. Hún er eðlilega
mun nútímalegri en Valparaiso, eink-
um fyrir hina stóru fjölþættu og vel
hönnuðu skýjakljúfa sem risið hafa
upp eftir endilangri strandlengjunni,
einnig í skrifstofu, banka og versl-
unarhverfunum í miðborginni.
Borgin stingur nokkuð í stúf við
aðra ferðamannastaði og sólar-
strendur að því leyti að þar er spilahöll
eða kasínó eins og slík nefnast, nokkur
söfn og hallir í stíl frönsku nýklass-
íkunnar og að auki er nýbyggt og vold-
ugt útileikhús risið í Quinta Vergara
garðinum, með sérstakri áherslu á
góðum hljómburði og þar eru jafnt
haldnir sinfóníu- sem rokktónleikar. Á
stundum er hún nefnd garðaborgin
fyrir hina mörgu garða, ásamt trjá- og
blómarækt sem víða sér stað, að öllu
samanlögðu hefur hún þannig umtals-
verða yfirburði yfir flesta sólar-
strandastaði Evrópu og svo er ein-
ungis sirka 15 mínútna ferð með
strætó til Valparaiso. Á leiðinni þang-
að sér hins vegar í mikinn fjölda
sviplítilla háhýsa eða svonefndra
íbúðasílóa af eldri gerð. Það eru svo
nýju háhýsin sem setja svip á borgina
og eru sannarlega af öðrum toga en
þau sem menn eiga að venjast á sólar-
ströndum, mörg hinna nýrri einbýlis-
húsa eru og gerð af hugkvæmni, þótt
einföld séu, kemur hér til upplifuð til-
finning fyrir húsagerðarlist.
Valparaiso er óvenjuleg borg sem
hefur á sér margar hliðar og mörg fal-
in horn og ber ófrávíkjanlega að skoða
á farartækjum postulanna, alls ekki í
skoðanaferðum í bussum þar sem þá
vill svo margt fara framhjá ferða-
langnum. Rýmið í flatlendinu ekki
meira en svo að borgin byggðist að
stórum hluta í brattlendinu upp af
henni, svo langt og bratt klifraði hún
upp hlíðarnar að lengstum gengu 15
kláflyftur fram og til baka og eru
nokkrar starfræktar enn í dag þótt nú
sé hægt að komast flest í bílum, engin
skyldi þó neita sér um þá kostulegu lif-
un að fara eina ferð upp á gamla mát-
ann. Svo má líka nota fæturna en með
því mæli ég ekki að fenginni reynslu í
30 gráðu hita, götur margar örmjóar
og langt langt upp ofan þeirra til
beggja hliða smáhýsi sem gengið er til
eftir ótal tröppum og krókaleiðum.
Valparaiso er borg lista og menningar,
þar og hátt uppi byggði Pablo Neruda
þriðja og síðasta hús sitt, La Sebast-
iana, sem er ævintýri heim að sækja
með undurfögru útsýni yfir höfnina og
borgina, og þangað valfarta ferðalang-
arnir.
Eftir vikudvöl höfum við ein-ungis haldið okkur við mið-svæði Santiago og erum svolánsamir að hafa fengið inni í
íbúðahóteli á einu nýjasta skýjakljúfa-
svæðinu. Klárt mál að það eru háhýsin
og skýjakljúfarnir sem risið hafa upp
samfara efnahagsuppganginum sem
hafa hrifið mig mest. Kemur helst til
hin mikla fjölbreytni og að ég kenni
sambands við háþróaðar hefðir for-
tíðar og landsins sjálfs, um leið og þau
eru últra móderne. Þetta reyndi
franski arkitektinn Jean Nouvel ein-
mitt að kenna okkur Íslendingum með
tillögu sinni að tónlistarhúsi í Reykja-
vík.
Víðáttum Santiago fýsir mig minna
að kynnast, húsin lágreistari og ein-
kennast meira af vanefnum fortíðar,
fátækt og sóðaskap, sem einnig má
greina sums staðar í útjaðri miðborg-
arinnar. Eitt vil ég leggja áherslu á, að
ekki greindi ég í návígi þá miklu meng-
un sem hermt var að væri í borginni og
hitann má þola til jafns við norðlægari
borgir til að mynda Washington og
New York, en mengunin jafngreinileg
úr fjarska í öllum tilvikum.
Chilebúar eru að 90% mesitzar, það,
er að segja blöndun indíána og hvítra,
einkum spænskra landvinningamanna
og seinna innflytjenda frá Evrópu, í
nokkrum borgum tala menn enn
þýsku, indíánar eru nú einungis 5%
þjóðarinnar. Ekki kenni ég einhver
sérstök og úrskerandi svipmót, nema
helst hjá þeim af indjánaættum. Evr-
ópsku landnemarnir byggðu mörg og
falleg hús, einkum hinir þýsku, sem
prýddu til að mynda borgina Valdivíu í
suðri og hún annáluð fyrir áður en
jarðskjálftarnir miklu 1911 lögðu hana
í rúst. Borgin að vísu endurreist en í
nýrri og ekki eins geðþekkri né
töfrandi mynd.
Þessi stytta fyrir framan einn risabankann má vera einkennandi fyrir uppgang-
inn í Chile á síðustu áratugum.
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 15. JANÚAR 2006 39