Morgunblaðið - 15.01.2006, Blaðsíða 38

38 SUNNUDAGUR 15. JANÚAR 2006 MORGUNBLAÐIÐ
C
hile, landræman firna-
langa við Kyrrahaf,
sem er ekki nema lít-
ill hluti Suður-
Ameríku virðist svo
komið hafa slegið öll-
um öðrum þjóðum
álfunnar við í efnahagslegu tilliti. Áður
hafði hún sannað tilverurétt sinn um
langan aldur með frækilegum sigrum,
jafnt á sjó og landi, en brösulegar gekk
með jafnvægi í stjórnmálum eins og
annars staðar á þessum blóðheita
hluta heimsins. Þetta alþekkt fyr-
irbæri í Mið- og Suður-Ameríku, hvað
sem landgæðum líður líkt og áþreif-
anlega hefur sannast í nágrannaland-
inu Argentínu. Þarf trauðla útskýr-
ingar við, pólitíska óróanum á þeim í
slóðum hefur heimurinn fengið tæki-
færi til að fylgjast náið með í áranna
rás. En Chile hefur einhvern veginn
verið fjarlægari í undirmeðvitund fólks
í öllu falli fyrir daga Allende og
Pinochet. Tilkoma þeirra markaði skil
í sögunni, annars vegar var það mildin
en hins vegar harkan og má víst hvor-
ugt af öðru vera, sannaðist hér að ekk-
ert er algott og ekkert alvont eins og
menn orða það.
Hvorki gengur til lengdar að stjórna
með mildinni einni né hörkunni einni,
margt annað þarf að koma til ef stjórn-
viska skal vísa veginn og ganga upp.
Tilkoma Allende var afar mikilvægt
innleg í sögu þjóðarinnar og þótt
margt ódæðið megi upp á herfor-
ingjastjórnina herma eins og aðrar
slíkar, vill gleymast að þá hófst á
seinni tímum uppgangur Chile í efna-
hagslegu tilliti. Pinochet sendi nokkra
pilta til Chicago til að nema hagfræði
undir handleiðslu Milton Friedmans
og heim komnir brettu þeir upp erm-
arnar albúnir til að stokka upp fjár-
mála- og hagstjórn landsins. Að vísu
með misjöfnum árangri í fyrstu að mér
skilst, en er frá leið fóru hjólin að snú-
ast og er Pinochet missti völdin í sögu-
legum kosningum og reyndist nógu
vitur til að draga sig í hlé, héldu eft-
irkomendurnir stefnunni áfram. Menn
nefndu ferlið „Chigago Boys“ eða
Chigago-strákana og gera enn í dag.
Chile er auðugt af landgæðum,í jörðu eru það málmar ogýmis verðmæt efnasamböndog svo eru það fiskimiðin úti
fyrir strandlengjunni. Í fyrra fallinu á
jafnvel að hafa fundist gullnáma fyrir
fáeinum árum sem fullnýtt á að endast
í 200 ár og þeir virðast hafa kunnað að
hagnýta sér fiskimiðin, eru til að
mynda stærsti útflytjandi í heiminum
á eldislaxi að Noregi undanskildum.
En óheft frelsi í efnahagsmálum
með einkavæðingu í bland eru þó um-
deilanlegt fyrirbæri með allri þeirri só-
un og brenglun á verðmætamati sem
því er samfara, neysluþjóðfélagið hef-
ur löngu sprengt öll landamæri öfga í
vesturálfu og virðist um margt einnig
á góðri leið með að gera í Chile, sam-
fara ójöfnuði og misskiptingu verald-
legra gæða. Alltof margt mætir af-
gangi í þeirri viðleitni að blinda
múginn til hags glingurfíkn, stund-
argamni og augnablikskikki, og þá
ekki síst andleg verðmæti ásamt flestu
því sem gefur lífinu lit og dýpri til-
gang …
Viña del Mar, Valparaiso ogSantiago hafa fengið sínastórmarkaði, Kringlur ogSmáralindir en menning-
arverðmæti fortíðar yfirleitt í illa við-
höldnum húsakynnum, en sem betur
fer virðist einhver breyting hér á.
Deildir þannig víða lokaðar og vonandi
vegna endurnýjunar, þær sýnast þó
ganga rólega fyrir sig, til viðbótar er
lýsingu og uppsetningu víða ábótavant
og menn jafnvel tekið upp vestræna
ósiði í nafni samtímalistar líkt og mátti
kenna í fordyri Þjóðlistasafnsins, Bella
Arte, en slík smekkleysa vekur vægast
sagt takmarkaða hrifningu safngesta.
Lakast þó hve lítið liggur frammi um
það sem til sýnis er, ef eitthvað þá nær
alfarið á spænsku, eins og raunin er
með flesta texta er fylgja listaverk-
unum. Undantekning er þó Suðuram-
eríska Þjóðminja- og þjóðháttasafnið í
Santiago, sem býr yfir gnótt mikils-
verðra heimilda um forsöguna, sem þó
mætti vera betur haldið utan um og
safnið veglegra, hins vegar sama fá-
tæktin um bókakost á öðrum tungu-
málum, kortaútgáfan einhæf og fátæk-
leg, og samt er ljósmyndataka óheimil!
Í mörgum veglegustu og skilvirkustu
söfnum heims þar sem gnægð upplýs-
inga liggur frammi geta menn valsað
um með ljósmyndavélar svo fremi þeir
noti ekki flassið, en sú þróun í þeim
efnum hefur augljóslega ekki ratað
ennþá til hinna óþroskaðri þjóða í
Uppgangur og margt fleira
SJÓNSPEGILL
Bragi Ásgeirsson
Riddarastytta af Pedro de Valdivía á Armas-torgi, hann lagði landsvæðið undir spænsku krúnuna og formlega stofnaði
Santiago í febrúar 1541.