Morgunblaðið - 05.10.2006, Side 19

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. OKTÓBER 2006 19
MENNING
PÁLL Óskar er ekki bara
söngvari og dómari í X-Faktor.
Hann er einnig eldheitur
áhugamaður um svokallaðar
B-myndir.
Í tengslum við Alþjóðlega
kvikmyndahátíð í Reykjavík
ætlar Páll Óskar að sýna
valdar myndir úr einkasafni
sem allar eiga það sameig-
inlegt að geta kallast B-
myndir.
Sýningarnar hefjast klukkan 22.15 í Tjarnarbíói
í kvöld.
Kvikmyndin Barbarella (1968) verður síðasta
mynd kvöldsins og verður sýnd í fullri lengd.
Miðnæturbíó
B-myndaveisla
Páls Óskars
Páll Óskar
HIÐ landskunna söngvaskáld
Hörður Torfason er þessa dag-
ana á síðustu skipulögðu hring-
ferð sinni um landið sem stend-
ur út október. Í kvöld heldur
Hörður tónleika á Græna hatt-
inum á Akureyri, föstudag í
Kiðagili í Bárðardal, laugardag
á Gamla Bauk á Húsavík og
sunnudag í grunnskólanum á
Kópaskeri. Hinn 9. október
verður Hörður á Hótel Norðurljósum á Rauf-
arhöfn, 10. október á Kaupvangi á Vopnafirði og
12. október á Iðavöllum á Egilsstöðum.
Allir tónleikarnir hefjast klukkan 20.30. Nánari
upplýsingar um aðra tónleika á hordurtorfa.com.
Tónleikar
Síðasta hringferð
Harðar Torfa
Hörður Torfason
ER EKKI notalegt að eiga
þess kost í hádeginu að hvíla
sig á amstri dagsins, með því
að bregða sér á mátulega
stutta tónleika? Hafnfirðingar
geta glaðst, því í dag hefjast
Hádegistónleikar í Hafnarborg
aftur eftir sumarhlé. Signý Sæ-
mundsdóttir valsar um tónlist
Róberts Stolz og Lehárs, og að
vanda verður Antonía Hevesi
við píanóið, en hún er listrænn
stjórnandi tónleikaraðarinnar. Það er Hafn-
arborg, menningar- og listastofnun Hafnarfjarðar
sem splæsir; frítt inn, meðan húsrúm leyfir og
tónleikarnir standa frá 12 til um 12.30.
Hádegistónleikar
Valsakóngar og
-drottningar
Signý
Sæmundsdóttir
ÁÐUR óútgefið ljóð eftir bandaríska
ljóðskáldið Robert Lee Frost (1874–
1963) hefur komið í leitirnar. Verður
það birt í næstu viku í tímaritinu
Virginia Quarterly Review. Ljóðið
heitir „War Thoughts at Home“ og
samdi Frost það í kringum árið 1918
til heiðurs vini sínum sem lést í fyrri
heimsstyrjöldinni.
Það var nemandi við Háskólann í
Virginíu í Bandaríkjunum sem rak
augun í ljóðið þar sem hann var að
fara í gegnum einkabréf skáldsins.
Í ljóðinu, sem er sjö erindi, er
brugðið upp mynd af eiginkonu her-
manns sem er stödd í gömlu, litlu
húsi á stríðstímum. Henni bregður
við þegar bláskaðar, sem er fugl af
hrafnstegund, láta illum látum fyrir
utan gluggann hjá henni.
Handhafi fernra
Pulitzer-verðlauna
Robert Lee Frost var eitt fremsta
ljóðskáld tuttugustu aldarinnar í
Bandaríkjunum. Í ljóðum sínum
bregður hann gjarnan upp myndum
af sveitalífi í Nýja Englandi og notar
þær til að kanna flókin félagsleg og
heimspekileg þemu.
Frost hlotnuðust ótal viðurkenn-
ingar um ævina og fékk meðal ann-
ars fern Pulitzer-verðlaun, nokkuð
sem ekkert bandarískt skáld annað
hefur afrekað fyrr né síðar. Fyrstu
verðlaunin féllu honum í skaut árið
1924 fyrir bókina New Hampshire.
Robert Frost
Óútgefið
ljóð eftir
Frost fundið
Samið til heiðurs
látnum vini skáldsins
DAGSKRÁ: Fimmtudag 5. okt.
HÁSKÓLABÍÓ Salur 1
Kl. 18.00 We Shall Overcome
Kl. 20.20 Half Moon
Kl. 22.30 Keane
HÁSKÓLABÍÓ Salur 2
Kl. 18.00 Dead Man’s Cards
Kl. 20.00 Zidane, un portrait
Kl. 22.00 The Sweet Hereafter
HÁSKÓLABÍÓ Salur 3
Kl. 18.00 The Powder Keg
Kl. 20.10 I Am
Kl. 22.30 Four Minutes
HÁSKÓLABÍÓ Salur 4
Kl. 20.00 A Time for Drunken
Horses
TJARNARBÍÓ
Kl. 14.00 Grbavica
Kl. 16.00 Glue
Kl. 18.00 Elegy of Life
Kl. 20.30 Berg Ejvind
og Benni H. H.
Kl. 22.15 The Super–8 Show
Kl. 00.00 The Super–8 Show
IÐNÓ
Kl. 14.00 Sentenced Home
Kl. 16.00 The Girl is Mine
Kl. 18.00 In Between Days
Kl. 20.00 Unfolding Florence
Kl. 22.00 DeNADIE
Kvikmyndahátíð
í Reykjavík
TENGLAR
..............................................
www.filmfest.is
Dómar um myndir Kvikmynda-
hátíðar eru á síðum 50 og 56-57.
Eftir Flóka Guðmundsson
floki@mbl.is
Í HUGA margra er heimspeki
eitthvað framandi; munaður út-
valdra menntamanna sem hafa
komið sér haglega fyrir í fíla-
beinsturni þar sem þeir brjóta
heilann um torskilin efni. Orðræða
útlærðra heimspekinga hljómar í
eyrum almennings sem óskiljan-
legar hártoganir um hugtök og há-
stemmdar kenningar sem virðast
eiga lítið erindi við líf okkar.
Meðan margur heimspeking-
urinn hefur komið til varnar fræð-
um sínum og myndast við að færa
fyrir því rök (nokkuð sem heim-
spekingar ku vera góðir í) að
heimspeki sé víst allra tekur
heimspekingurinn Róbert Jack
ófeiminn undir það sjónarmið að
nútímaheimspeki sé yfirleitt ekki
ætlað að móta hverdagslífið. Að
hans sögn hefur skort á það að
heimspekingar nýti aðferðir sínar
í þágu hversdagslífsins og geri
þær aðgengilegar fólki sem ekki
hefur lært heimspeki í háskóla.
Hann telur hins vegar að heim-
speki af slíkum meiði – góð og gild
sem hún er til síns brúks – hafi
rekið nokkuð langt frá viðleitni
fornra heimspekinga.
Nýverið kom út á vegum Há-
skólaútgáfunnar bókin Hversdags-
heimspeki eftir Róbert. Þar kynn-
ir höfundurinn nýja heimspekilega
hreyfingu, heimspekipraktíkina,
sem hefur það að markmiði að
endurvekja þá viðleitni heimspek-
inga til forna að lifa eftir hug-
myndum sínum; að ráða lífsins
gátur með það fyrir sjónum að
mega lifa betra lífi.
Ekki lengur leitað
til heimspekinga
„Heimspeki eins og hún er
stunduð í dag er í sumu ólík þeirri
sem heimspekingar fornaldar
stunduðu. Skólar Platóns, Aristót-
elesar, stóumanna og Epíkúrosar
fólu allir í sér eins konar viðhorf
sem hentaði þeim sem aðhylltust
kenningarnar í hversdagslífinu.
Þetta er því miður ekki lengur til
staðar í heimspekinni. Sú heim-
speki sem ég hef lært, bæði hér
heima og erlendis, er meira fræði-
legs eðlis; ekki hugsuð til að bæta
líf fólks,“ útskýrir Róbert sem hóf
nám í heimspeki í Háskóla árið
1991.
„Áður fyrr gengu menn á fund
spekingsins og leituðu ráða varð-
andi hvernig bæri að lifa góðu lífi.
Nú til dags myndi fáum detta í
hug að leita til heimspekinga til að
forvitnast um það. Þeir leita frek-
ar annað,“ heldur Róbert áfram
og finnst greinilega margt hafa
glatast við þessa þróun. Útskýr-
inguna á því hvers vegna svona
fór fyrir heimspekinni segist Ró-
bert hafa frá frönskum fornfræð-
ingi að nafni Pierre Hadot.
„Þegar kristnin varð til á fyrstu
öld vildi hún vera lífsmáti, rétt
eins og hinar og þessar heim-
spekistefnur þess tíma. Fram eftir
öldum höfðu mismunandi lífsmátar
lifað í sátt og samlyndi meðal
heimspekinga. Kristnin gerði hins
vegar tilkall til þess að vera eini
lífsmátinn, lífsmátinn sjálfur, ef
svo má segja. Eftir að kristnin
kom fram fékk heimspekin hins
vegar minna hlutverk, hún varð
óáþreyfanlegar pælingar og grein-
ing á hugtökum. Heimspekin hafði
ekki lengur leyfi til þess að leið-
beina fólki um það hvernig lífinu
sé best lifað. Þetta er þó að breyt-
ast nú.“
Heimspekilegar
samræðuaðferðir
Róbert nefnir til sögunnar fimm
heimspekilegar aðferðir sem
tengjast „heimspekipraktíkinni“,
eins og hann kýs að kalla hina
nýju hreyfingu: sókratísk sam-
ræða, barnaheimspeki, heim-
spekileg ráðgjöf, heimspekikaffi-
hús og heimspekilegir fyrirlestrar.
„Sókratísk samræða fer þannig
fram að fámennur hópur fólks leit-
ast í sameiningu við að svara
ákveðinni spurningu, t.d.: „hvað er
réttæti?“. Í kjölfarið er fengist við
raunverulegt dæmi um réttlæti og
fjallað er um það þar til fólk telur
sig hafa fengið svarið við því hvað
réttlæti sé.
Barnaheimspeki er stunduð með
börnum og byrjar oftast á því að
lesinn er stuttur texti. Heimspek-
ingurinn spyr börnin svo um hvað
textinn sé, hvað skipti þar máli
o.s.frv. Hann stýrir svo heimspeki-
legum samræðum um viðfangs-
efnið meðal krakkanna.“
Heimspekiráðgjöf svipar svo til
sálfræðiráðgjafar, að sögn Ró-
berts. Í flestum tilvikum er við-
mælandinn einn með heimspek-
ingnum og oftast er um að ræða
glímu við persónuleg vandamál af
ýmsum toga sem háð er með að-
ferðir heimspekinnar að vopni.
Heimspekilegt kaffihús segist
Róbert hafa prófað með góðum ár-
angri við kennslu í framhalds-
skóla. „Þá er einhver ákveðin
spurning tekin til umfjöllunar. Það
er heimspekilegur stjórnandi sem
setur fram viðfangsefni eins og
„hver er vinur?“. Svo er málið
rætt í þaula.“
Aðferð heimspekinga við að
halda fyrirlestra er yfirleitt sú að
lesa af blaði ritgerð, oftast frekar
tilþrifalítið. Það getur því verið
harla erfitt, jafnvel fyrir innvígða,
að fylgja þræði. Heimspekilegir
fyrirlestrar eins og þeir eru
kynntir í Hversdagsheimspeki eru
þó með talsvert öðru móti.
„Þessi aðferð heimspekipraktík-
urinnar er tengd einum tilteknum
heimspekingi, Esa Saarinen frá
Finnlandi. Hann boðar að heim-
spekingurinn noti leikræna tækni
til að vekja áheyrandann til um-
hugsunar um það sem hann er að
tala um. Eina efnislega skilyrðið
sem hann setur fyrir slíkum fyr-
irlestrum er að þeir eiga að vera
um hið góða líf.“
Menning | Ný heimspekileg hreyfing fram á sjónarsviðið: heimspekipraktíkin
Heimspeki hversdagsins
Morgunblaðið/Kristinn
Heimspekingurinn „Heimspeki eins og hún er stunduð í dag er í sumu ólík þeirri sem heimspekingar fornaldar
stunduðu,“ segir Róbert Jack sem nýverið gaf út bókina Hversdagsheimspeki.
Róbert Jack gefur
út nýja bók