Morgunblaðið - 05.10.2006, Qupperneq 37

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. OKTÓBER 2006 37
UMRÆÐAN | PRÓFKJÖR
Í NÝLEGRI úttekt Alþjóðlegu
efnahagsstofnunarinnar á sam-
keppnishæfni þjóða var Ísland í
fjórtánda sæti af 125 hagkerfum
heims. Sviss, Finn-
land og Svíþjóð
skipa þrjú efstu
sætin á þessum
lista. Staða Íslands
er sæmileg, en okk-
ur ber að stefna
hærra. Helsti styrk-
ur íslensks atvinnulífs eru sam-
kvæmt greiningunni opinberar
grunnstoðir og tæknilegur viðbún-
aður. Helstu veikleikar eru efna-
hagsskilyrði, framhaldsmenntun og
þjálfun og nýsköpun.
Verkefni framtíðarinnar til að
tryggja bætta samkeppn-
isstöðu
Að tryggja stöðugleika í efna-
hagslífinu er eitt af mikilvægustu
verkefnum stjórnvalda á hverjum
tíma. Háir vextir og miklar sveiflur
í gengi eru þættir sem valda fyr-
irtækjum erfiðleikum. Geng-
issveiflur eru sérstaklega erfiðar
fyrir fyrirtæki sem treysta al-
gjörlega eða að langmestu leyti á
erlendan markað. Útflutningur sem
hluti af vergri landsframleiðsu er
minni hér en á hinum Norðurlönd-
unum og ljóst að hlutur hátækni í
útflutningi okkar er allt of lítill, að-
eins 6–7% á móti 15–20% hjá Dön-
um, Svíum og Finnum. Öflugt
menntakerfi er grunnurinn að öfl-
ugu atvinnulífi og undirstaða ný-
sköpunar og tækniþróunar. Fram-
haldsmenntun og þjálfun þarf að
bæta enn frekar og nauðsynlegt er
að tryggja frekara samstarf háskóla
og atvinnulífs.
Mikilvægi nýsköpunar
Sýnt hefur verið fram á að fyr-
irtæki á samkeppnismarkaði afla
um 70% tekna sinna af vörum og
þjónustu sem eru innan við tveggja
ára gamlar. Þetta segir okkur það
að öll fyrirtæki þurfa að stunda ný-
sköpun ætli þau sér að lifa af. Það
er mjög mikilvægt að stjórnvöld séu
meðvituð um mikilvægi þess að hér
blómstri öflugt nýsköpunarstarf og
þeim ber að tryggja að hér sé ákjós-
anlegt umhverfi fyrir nýsköpun,
rannsóknir og þróun. Stöðugt efna-
hagslíf og öflugt menntakerfi eru
mikilvægir þættir til að tryggja gott
umhverfi fyrir nýsköpunarstarf en
það kemur fleira til, s.s skattaum-
hverfi, lagaumhverfi og stuðnings-
umhverfi.
Mikilvægt er að skattar séu al-
mennt lágir bæði á fyrirtæki og ein-
staklinga og mjög mikilvægt er að
skattkerfið sé einfalt og gegnsætt,
þar af leiðandi er flatur skattur
ákjósanlegur. Virðisaukaskattkerfið
er nauðsynlegt að einfalda. Laga-
umhverfið þarf að vera einfalt og
gegnsætt. Stuðningsumhverfi at-
vinnulífsins þarf að vera drifið
áfram af þörfum fyrirtækjanna.
Á síðustu árum hefur verið lögð
mikil áhersla á virkjun nátt-
úruauðlinda. Það eru mörg sjón-
armið sem þarf að skoða vel áður en
farið er í framkvæmdir sem eru
óafturkræfar. Hagkvæmnin í hinu
víðasta samhengi er það viðmið sem
ber að hafa. Hverju skilar fram-
kvæmdin og hver er fórnarkostn-
aðurinn? Á sama tíma og nátt-
úruauðlindir eru virkjaðar má alls
ekki gleyma þeim auði sem felst í
fólkinu okkar og þekkingu þess.
Sú þekking og sá kraftur sem
felst í mannauðnum er mikilvæg-
asta auðlind Íslands og sú auðlind
sem við verðum að leggja aukna
áherslu á í framtíðinni til að treysta
samkeppnisstöðu þjóðarinnar.
Samkeppnishæfni Íslands
Eftir Bryndísi Haraldsdóttur
Höfundur er varaþingmaður og
gefur kost á sér í 4.–6. sæti á
lista Sjálfstæðisflokksins í SV-
kjördæmi.
ÞEGAR þetta er skrifað á mánu-
dagskvöldi 25. september eru rík-
isstjórnarflokkarnir enn að vand-
ræðast með hvað þeir eiga að gera
varðandi lækkun matarverðs. Fjár-
lagafrumvarpið er
væntanlegt inn á
þingið í næstu viku
en fjármálaráðherr-
ann sjálfur er engu
nær um hvað þau
ætla að gera.
Stjórnarflokkarnir
hafa ekki unnið heimavinnuna og
hafa enga stefnu í málinu þrátt fyr-
ir að umræða um allt of hátt mat-
arverð hafi verið hávær undanfarin
ár og ljóst að matarverð á Íslandi
sé óeðlilega hátt miðað við ná-
grannalöndin. Þrátt fyrir að eitt
helsta kosningaloforð sjálfstæð-
ismanna vorið 2003 hafi verið lækk-
un matarskatts hefur Sjálfstæð-
isflokkurinn ekkert aðhafst.
Matarverð á Íslandi hefur verið
eins og heit kartafla sem stjórn-
arflokkarnir hafa kastað á milli sín
án þess að hafa kjark til að taka á
málinu. Ólíkt hafast samfylking-
armenn að. Þeir hafa með Rann-
veigu Guðmundsdóttur í broddi
fylkingar hvað eftir annan tekið
málið á dagskrá. Nú sest Samfylk-
ingin yfir málið og setur fram vel
ígrundaða áætlun um hvernig ná
megi fram lækkun matarverðs á
sem öruggastan og gegnsæjastan
hátt. Það er óumdeilanlegt að lækk-
un matarreikninga fjölskyldnanna í
landinu um 25% er einhver róttæk-
asta kjarabót sem almenningur get-
ur fengið. Breytingar á kerfinu
munu auðvitað snerta bændur og
kalla á samstarf við hagsmuna-
samtök þeirra varðandi þá end-
urskipulagningu sem nauðsynleg
er. En hver eru fyrstu viðbrögð
bændasamtakanna? Fyrrverandi
aðstoðarmaður Halldórs Blöndal,
þ.e. framkvæmdastjóri bænda-
samtakanna, kýs að ganga erinda
gamalla húsbænda. Því ekki gengur
hann erinda núverandi húsbænda
sinna með því að ausa bölbænum
yfir Samfylkinguna sem hefur, einn
flokka, kjark til að setja fram til-
lögur í þessu mikla hagsmunamáli
fjölskyldnanna í landinu.
Ríkisstjórn sjálfstæðismanna og
Framsóknar hefur einbeitt sér að
því að létta undir með há-
tekjumönnum og skilið almenning
eftir. Almennir neytendur í þessu
landi munu ekki öllu lengur sætta
sig við að greiða 50% hærra verð
fyrir mat en nágrannaþjóðir okkar.
En til þess að raunveruleg breyting
verði á þessu kerfi verður Samfylk-
ingin að komast í ríkisstjórn eftir
næstu kosningar því svo virðist
vera sem Samfylkingin sé eini
flokkurinn sem hafi kjark til að
taka á raunverulegum hagsmuna-
málum almennings sem sum hver,
eðli máls samkvæmt, hljóta að vera
umdeild.
Heitar kartöflur
Eftir Önnu Sigríði Guðnadóttur
Höfundur sækist eftir 4.–5. sæti í
prófkjöri Samfylkingarinnar í Suð-
vesturkjördæmi.
UNDIRRITUÐ vann að rann-
sókn í samstarfi við sálfræðiskor
HÍ á spilafíkn meðal 16–18 ára
unglinga í framhaldsskólum fyrr á
þessu ári. Um var
að ræða framhald á
rannsókn sem fram-
kvæmd var árið
2005. Úrtökin hafa
verið lögð saman og
byrjað er að lesa úr
niðurstöðum. Vikið
verður síðar að fáeinum vísbend-
ingum sem þessar niðurstöður
gefa.
Eru sum peningaspil
skaðlegri en önnur?
Peningaspil eru upplifuð með af-
ar ólíkum hætti. Flokkahapp-
drætti, skafmiðar og íþróttaget-
raunir eru gjarnan álitin saklaust
gaman. Tiltölulega nýr vettvangur
þar sem hægt er að spila pen-
ingaspil (t.d.
póker) er Internetið. Netspil og
spilakassar teljast til harðari teg-
unda peningaspila en t.d. lottó og
skafmiðar. Enda þótt erfitt sé að
fullyrða að ein tegund peningaspila
sé skaðlegri en önnur má gera því
skóna að peningaspil kunni að hafa
mismunandi ánetjunaráhrif.
Spilakassar, sem dæmi, sökum
þess hverslags áreiti þeir fram-
kalla eru líklegir til að vera á með-
al þeirra peningaspila sem laða
spilendur að.
Hvaða vísbendingar gefa
rannsóknir okkur?
Flestar rannsóknir sýna að
drengir eru í miklum meirihluta
þeirra sem spila peningaspil. Eldri
rannsóknir hafa gefið ýmsar mik-
ilvægar vísbendingar s.s að mögu-
leg tengsl séu á milli pen-
ingaspilafíknar og annarrar fíknar
s.s. áfengis- og vímuefnafíknar og
einnig milli spilafíknar og þeirra
sem hafa verið greindir með of-
virkni og athyglisbrest. Þessar
upplýsingar eru mikilvægar í ljósi
umræðunnar um hvernig for-
vörnum skuli best háttað og að
hvaða markhópi þær ættu einna
helst að beinast. Þær vísbendingar
sem eru mest sláandi eru að heild-
arfjöldi þeirra sem spila pen-
ingaspil hefur minnkað á meðan sá
hópur sem stundar það að spila
vikulega eða daglega hefur stækk-
að.
Árið 2005 voru sett lög sem
kveða á um að einungis þeim sem
náð hafa 18 ára aldri sé heimilt að
spila peningaspil. Áður hafa ýmsar
reglugerðir verið settar um ein-
stök flokkahappdrætti og pen-
ingaspil. Sumar þessara reglu-
gerða fela ekki í sér að viðkomandi
þurfi að vera orðinn 18 ára til að
mega taka þátt. Hvað varðar spila-
kassanna virðast þó flestir vera
meðvitaðir um 18 ára aldurs-
takmarkið.
Meðferðarúrræði á Íslandi
Áherslur meðferðarúrræða
hljóta að miðast við hvort um sé að
ræða barn eða fullorðinn ein-
stakling, eins hversu djúpstæður
vandinn er og hvort hann sé hluti
af stærra vandamáli. Það liggur
því fyrir að ekki er hægt að setja
alla þá sem hafa ánetjast spila-
mennsku undir sama hatt. Ákjós-
anlegast væri að meðferðarúrræði
fyrir spilafíkla væri rekið í sam-
starfi við þá sem stunda fræðilegar
rannsóknir á þessu sviði. Ef úr-
ræðin verða fleiri og fjölbreyttari
gæti hugsast að fleiri myndu leita
sér aðstoðar. Ný úrræði fyrir
spilafíkla krefjast fjármagns. Það
er starf alþingismanna að ákveða
hvort og hversu miklu fé væri
hugsanlega hægt að verja í slíkt
verkefni.
Í síðari grein minni um þetta
efni langar mig að fjalla um hvern-
ig sambærilegum málum er háttað
á hinum Norðurlöndunum.
Peningaspil, gleðigjafi eða harmleikur?
Eftir Kolbrúnu Baldursdóttur
Höfundur er varaþingmaður, býður
sig fram í 6. sæti í prófkjöri Sjálf-
stæðisflokksins í Reykjavík.
SKATTAR geta
skipt sköpum. Ekki
aðeins fyrir ríki og
sveitarfélög heldur
einnig einstaklinga,
fjölskyldur og fyr-
irtæki. Lengi sást
mörgum yfir að hags-
munir ríkissjóðs og skattgreiðenda
geta farið saman. Það er hvorugum í
hag að skattar séu háir.
Lækkum
Reynsla manna víða um lönd, bæði
nú og fyrr, sýnir svo ekki verður um
villst að það er bæði ríkinu og skatt-
greiðendum hagfellt að lækka skatta.
Eftir lækkun á tekjuskatti fyrirtækja
úr 50 í 18% jukust tekjur ríkisins af
skattinum. Eftir að tekjuskattur fyr-
irtækja lækkaði og tekjuskattur ein-
staklinga tók að lækka í tíð rík-
isstjórna Davíðs Oddssonar fjölgaði
störfum, laun hækkuðu sem aldrei
fyrr og tekjur ríkisins hækkuðu einn-
ig.
Í alþjóðlegri samkeppni skiptir það
enn meira máli en áður að skattar
hreki ekki fólk og fyrirtæki úr landi.
Flest lönd hafa nokkuð til síns ágætis
en öll leggja þau skatta á íbúa sína.
Þessa skatta er orðið auðvelt að bera
saman milli landa. Margvísleg starf-
semi er orðin svo hreyfanleg að mjög
auðvelt er að flytja hana heimshorna
á milli. Það er því mikill kostur að
koma vel út úr samanburði á skött-
um. Þetta ætti ekki að þurfa að minna
Íslendinga á, sem búa í landi sem var
meðal annars numið af þeirri ástæðu
að ríki Noregskonungs kom illa út í
alþjóðlegum skattasamanburði.
Fækkum
Það er ekki aðeins mikilvægt að
skattar séu lágir. Þeir þurfa einnig að
vera einfaldir, fáir og sýnilegir. Inn-
flutningi frá löndum utan EES er til
dæmis mismunað með því að leggja á
hann tolla sem vörur frá EES-
löndunum bera ekki. Vörugjöldin og
virðisaukaskatturinn leggjast svo
með afar misjöfnum hætti á vörur og
þjónustu sem keppa beint og óbeint
um hylli neytenda. Það þarf að taka
til í þessum ranni. Fyrsta skrefið er
að fella niður alla tolla. Tollar skila
ríkissjóði litlum tekjum en með mik-
illi fyrirhöfn, kostnaði og ama, bæði
fyrir ríkissjóðinn og þá sem þurfa að
standa skil á gjöldunum.
Tækifærið
Góð afkoma ríkissjóðs undanfarin
ár ber með sér að það var rétt
ákvörðun að lækka skatta á fyrirtæki
og einstaklinga. Hins vegar er einnig
ljóst að það þarf að halda áfram að
lækka skattana, ekki síst til að koma í
veg fyrir að miklar tekjur ríkissjóðs
verði til þess að útgjöldin aukist til
jafns. Góð afkoma ríkissjóðs má ekki
verða til þess að ráðdeildin gleymist.
Fyrst og fremst þarf að lækka tekju-
skatt einstaklinga til að koma í veg
fyrir að skattbyrði aukist um leið og
menn bæta hag sinn örlítið. Fyrsta
skrefið í þá átt er að ríkið lækki tekju-
skatt sinn af einstaklingum niður í
það sama og það leggur á fyrirtæki
eða í 18%. Það er raunhæft markmið
fyrir næsta kjörtímabil. Þá yrði
tekjuskattur einstaklinga um 30% að
útsvari til sveitarfélaga meðtöldu.
Lækkum og fækkum
Eftir Sigríði Andersen
Höfundur er lögfræðingur og er í
framboði í prófkjöri Sjálfstæð-
isflokksins í Reykjavík.
ÞAÐ er löngu kominn tími til að
endurskoða skipan Sjórnarráðs Ís-
lands og skiptingu málaflokka á
ráðuneyti. Sér-
staklega á það við
með ráðuneyti at-
vinnuveganna. Sjáv-
arútvegur og land-
búnaður voru eðli
málsins samkvæmt
þungamiðjan í at-
vinnulífi landsmanna fram eftir síð-
ustu öld og reyndar langleiðina út
öldina á allri landsbyggðinni. Þessi
tími er liðinn að því er varðar
mannafla og reyndar hefur hlutur
greinanna í þjóðarframleiðslunni
minnkað gríðarlega. Sérreglur
hvorrar atvinnugreinar einkenna
hins vegar ennþá marga þætti
starfsskilyrða. Á sama hátt hefur
mikilvægi nýsköpunar og rannsókna
og þekkingarþróunar vaxið og auk
þess hafa viðskipti hvers konar og
þjónusta orðið ráðandi greinar í höf-
uðborginni. Útrásin sæla og opnun
fyrir fólk og fjármagn hafa ger-
breytt vinnumarkaðnum á skömum
tíma.
Landbúnaður og sjávarútvegur
munu ekki skapa uppvaxandi Íslend-
ingum störf og afkomugrundvöll til
framtíðar þvert á móti eru líkur til
að störfum í þessum greinum muni
halda áfram að fækka eitthvað enn
um sinn.
Ný atvinnustefna
Menntun og rannsóknir ásamt ný-
sköpun og hátækni þurfa að vera
burðarásar í nýrri atvinnustefnu.
Þar mun sérhæfð fjármálaþjónusta
og alþjóðaviðskipti og ferðaþjónusta
einnig gegna mikilvægu hlutverki.
Rétt er að skipuleggja stjórnarráðið
upp á nýtt með tilliti til þessa og
sameina ráðuneyti hefðbundinna at-
vinnugreina; í atvinnuvegaráðu-
neyti/atvinnumálaráðuneyti. Á sama
tíma kann að vera rétt að stofnsetja
nýtt ráðuneyti vísinda-, tækni og ný-
sköpunar sem mundi undirstrika þá
áherslu sem lögð væri á breytingu í
áherslum stjórnvalda. Það getur vel
verið að unnt sé að sveigja núver-
andi iðnaðarráðuneyti að þessum
áherslum. Eftir sem áður verður for-
sætisráðuneytið, utanríkisráðu-
neytið, fjármálaráðuneyti, mennta-
mála-, heilbrigðis-, og
umhverfisráðuneyti líklega haldið í
óbreyttri mynd kannski viðskipta-
og samgönguráðuneyti líka. Mér
sýnist samt að dómsmálaráðuneyti
og félagsmálaráðuneytin mættu fá
yfirhalningu (kannski er það bara
vandræðagangur ráðherranna á síð-
ustu árum og mánuðum sem kom
inn þeim skilningi hjá mér?) eða
hvað með innanríkisráðuneyti?
Opin umræða –
fagleg vinnubrögð
Meðferð hagtalna og skráning og
greining margvíslegra upplýsinga
hefur beðið mikinn hnekki á síðustu
árum og fræg er aðför þáverandi
forsætisráðherra Davíðs Oddssonar
að Þjóðhagsstofnun sem var beinlín-
is lögð niður. Nú eru margir aðilar
að vasast í skráningu og greiningu
gagna og pólitísk ráðuneyti reikna
augljóslega ráðherrum í hag. Hér
þarf að gera bragarbót og efla hlut-
læga og vandaða gagnavinnslu og
miðlun upplýsinga. Hugsanlega má
vinna þessa eflingu á grundvelli
Hagstofu Íslands sem líklega ætti þá
að heyra beint undir Alþingi líkt og
Ríkisendurskoðun. Mikilvægt er að
þáttur háskólanna og sjálfstæðrar
rannsóknir fræðimanna verði einnig
efldar þannig að víðsýnir og vel-
menntaðir starfsmenn geti lagt að
mörkum til að skapa forsendur fyrir
betur upplýsta ákvarðanatöku.
Þetta er sérlega brýnt um þessar
mundir þar sem ríkisstjórnir þeirra
Davíðs og Halldórs beittu end-
urtekið yfirgangi og lítið duldum
þvingunum gagnvart sjálfstæðri
rödd fræðimanna - þegar reifuð voru
alvarleg mál.
Nýsköpun í atvinnulífinu –
atvinnuvegaráðuneyti
Eftir Benedikt Sigurðarson
Höfundur er aðjúnkt við Háskól-
ann á Akureyri og sækist eftir 1.
sæti á framboðslista Samfylking-
arinnar í Norðausturkjördæmi.