Morgunblaðið - 14.09.2007, Blaðsíða 18

18 FÖSTUDAGUR 14. SEPTEMBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
MENNING
TONY Trehy er sérstakt skáld, ljóð
hans einstök blanda af orðræðu nú-
tímans og ljóðrænum tilfinningum
eða upphrópunum. Hann er búsett-
ur í Manchester og vinnur sem skáld
og myndlistarmaður með sérstakan
áhuga á list í almenningsrými og
sem sýningarstjóri. Á heimasíðu má
lesa ljóð hans sem eru bæði auðlesin
og draga lesandann að sér með flæð-
andi rytma en um leið eru þau tor-
veld í lestri og minna á orð-
klippimyndir súrrealistanna eða
klippivinnu Williams Burroughs, –
„cut-up“ og „fold-in“, en hér er líkt
og blandist saman orðræða úr arki-
tektúr, borgarskipulagi, listfræði,
ljóðlist, tæknihugtök samtímans og
fleira, en svo haganlega samansett
að niðurstaðan er persónulegur,
flæðandi og nákvæmur texti. Það má
líkja ljóðum Tony Trehy við vinnu-
aðferðir listamanna sem unnu með
„fundna hluti“ og settu þá í nýtt
samhengi, en umfram allt má að
mínu mati skilja ljóð hans sem til-
raun til að fanga hina sífellt endur-
ómandi orðræðu samtímans sem
skapar heimsmynd okkar.
Tony Trehy setur texta sína fram
sem myndlistarmaður og vinnur
ekki síst með rýmið, bæði bók-
staflega og efnislega sem og hug-
myndir okkar um rýmið og þau orð
sem við notum til að lýsa því.
Í Safni sýnir hann textaverk sem
rammar inn veggi, málverk og ljóða-
bók sem hann kallar Reykjavík, þar
sem hann gerir tilraunir með enda-
lausa línu, í formi „laporello“. Stað-
setning textans á spássíu veggjarins,
ef svo má segja, og á hlið málverk-
anna en ekki á miðjum striganum
vísar til hugmynda frá síðustu öld
hvað varðar merkingu listaverka, og
það fráhvarf frá miðlægum kjarna
og innbyggðri dulúð sem talin var
ára og aðal listaverka á tímum mód-
ernismans, yfir í túlkun listaverka í
samhengi við önnur verk. Þannig
fengu spássíukrotið og neðanmáls-
greinarnar vægi á við listaverkið
sjálft. Slík uppbygging og hugsun
einkennir verk Trehy en einnig býr
kannski í þeim angi af hinni módern-
ísku hugsun, ljóðrænn undirtónn
sem er höfundurinn sjálfur, kannski
ódrepandi eftir allt. Merking ljóða
og texta Trehy er óræð og byggist á
hrynjandi og flæði innan textans
sem og samspili texta og framsetn-
ingar sem skapar hið endanlega
verk. Fyrir áhugamenn um texta í
myndlist er mikill fengur að þessari
litlu sýningu og áhugavert að kynn-
ast verkum Tony Trehy.
Borgarmynd
í orðum
MYNDLIST
Safn við Laugaveg
Til 7. október. Safn er opið mið. til sun.
frá kl. 14-18. Aðgangur ókeypis.
Tony Trehy: Reykjavík, texta-ljóð og sýning.
Ragna Sigurðardóttir
FYRSTA frumsýning Íslenska
dansflokksins í vetur ber heitið
Opnar víddir og er í rauninni tvö
verk af svipaðri lengd, annars veg-
ar Til nýrra vídda, (Á d’autres
horizons) eftir Serge Ricci og Fa-
bien Almakiewicz og hins vegar
Open Source eftir Helenu Jóns-
dóttur. Open Source byrjaði sem
tíu mínútna sýning í danskeppni
Borgarleikhússins fyrir nokkrum
árum og hefur verið þróað „í sam-
vinnu við hópinn og þá gesti sem
tóku þátt í æfingaferli“ og sýnt í
ýmsum uppfærslum bæði hér á Ís-
landi og erlendis. Til nýrra vídda
er nýrra verk sem hefur einnig far-
ið í gegnum nokkrar breytingar
síðan það var fyrst sýnt í fyrra.
Helena Jónsdóttir, danshöfundur
og leikstjóri Open source, segir að
hugmyndin að verkinu hafi upp-
runa sinn í kenningum Florians
Cramers um „áhrif óhefts afnota-
rétts hugverka og opnar upp-
sprettur (open sources) í margmiðl-
unarheimi samtímans“. Á einföldu
máli þýðir það að höfundur, hvort
sem hann er að semja kvæði, lag,
dansverk eða að hanna tölvuforrit,
geta fengið löglegan aðgang að
upplýsingum og þekkingu sem hef-
ur hingað til verið eign einhvers
einstaklings eða fyrirtækis. Helena
getur þess vegna fengið að láni
texta, myndir og jafnvel danshreyf-
ingar frá öðrum verkum án þess að
óttast um að vera sökuð fyrir stuld.
Þó að Open source sé fyrst og
fremst dansverk er það mjög háð
orðum og byggt á brotum úr lög-
um, vísum, ævintýrum og sögum,
bæði útlenskum og íslenskum. Að
mörgu leyti tekst Helenu mjög vel
að skapa sérstakt andrúmsloft úr
þessum brotum og tilvísum, stund-
um með húmor og stundum á ljóð-
rænan hátt. Húmorinn er aðallega í
höndum Guðmundar Elíasar Knud-
sen sem skemmtir okkur ágætlega
með sífelldum athugasemdum sín-
um á meðan hann reynir að túlka
ýmislegt í kringum sig. Í nokkrum
atriðum vinnur Helena við lát-
bragðsleik og söng og það sem
stendur upp úr er senan með
vögguvísunni „Sofðu unga ástin
mín“. Ekki veit ég hvort Að-
alheiður Halldórsdóttir söng sjálf
eða hvort hún hafi verið „dubbuð“
en atriðið er virkilega flott á allan
hátt. Búningarnir sem Filipía El-
ísdóttir hannaði passa allstaðar við
aðalhugmyndir sýningarinnar þar
sem þeir eru einnig notaðir sem
leikmunir. Tónlistin eftir Skúla
Sverrisson er einnig mjög góð en
ef „open source“ hennar er verk
Philips Glass sýnir það alla vega
hvað Skúli hefur góðan smekk.
Hreyfimyndirnar á tjaldinu fyrir
aftan eru bútaðar saman úr ýmsum
áttum en skemmtilegastar eru þær
sem eru úr kviksjá.
Til nýrra vídda, þó einnig til-
raunarverk, er gjörólíkt Open so-
urce. Í staðinn fyrir að leika sér að
orðum og textum, beina höfundar
sér frekar að erfiðum og flóknum
hreyfingum, sterkum litum og leik
á milli skugga og ljóss. Mér sýnd-
ist verkið vera skipt í fjóra eða
fimm hluta af mismunandi lengd en
sá fyrsti, annar og næst síðasti eru
mest sláandi. Til að byrja með eru
dansararnir eins og verur úr öðr-
um heimi eða teiknimyndapersónur
sem gefa frá sér alls konar hljóð.
Sumt af þessu er fyndið en svolítið
langdregið. Síðan skipta öll um
ham með því að skipta um búninga
og hér er margt sem kemur áhorf-
endanum á óvart, bæði hvað varðar
tækni dansara og frumlegar hug-
myndir danshöfundanna. Tækni-
lega séð er þessi sýning mjög eft-
irminnileg og Ricci og Almakiewicz
kunna aldeilis að vinna með liti en
ég er samt ekki sannfærður um
kenningar þeirra sem sagðar eru í
leikskránni samspil líkama og rým-
is eða um flæði og vatn. Reyndar
finnst mér vera lítið flæði á þessari
sýningu nema ef til vill í tónlistinni
sem var síbreytileg. Allir dans-
ararnir stóðu sig vel en dúett
þeirra Camerons Corbett og Emil-
íu Benediktu Gísladóttur er mið-
punktur verksins og tæknilegasta
og flottasta atriðið kvöldsins.
Það er mikill kraftur í öllum
dönsurunum, margt fallegt að sjá
og hlusta á og einhver ákveðinn
hráleiki sem einkennir svona til-
raunaverk. Sum atriði eru lang-
dregin eða klisjukennd en í heild
er þetta góð og frumleg sýning á
þó mjög ólíkum verkum.
Tvær hliðar á opnum víddum
DANS
Borgarleikhús
Open source
Leikstjóri & höfundur: Helena Jónsdóttir,
tónlist & hljóðmynd: Skúli Sverrisson,
leikmynd & búningar: Filipía Elísdóttir,
ljóshönnun: Aðalsteinn Stefánsson og
Kári Gíslason, myndband: Dodda Maggí.
Dansarar: Aðalheiður Halldórsdóttir,
Hjördís Lilja Örnólfsdóttir, Katrín A. John-
son, Steve Lorenz, Peter Anderson, Guð-
mundur Elías Knudsen, Lóvísa Ósk Gunn-
arsdóttir
Til nýrra vídda
Leikstjóri & höfundur: Serge Ricci & Fa-
bien Almakiewicz, leikmynd & búningar:
Serge Ricci & Fabien Almakiewicz, hljóð-
mynd: Serge Ricci & Fabien Almakie-
wicz, ljóshönnun: Aðalsteinn Stef-
ánsson. Dansarar: Katrín Ingvadóttir,
Cameron Corbett, Emilía Benedikta
Gísladóttir, Hjördís Lilja Örnólfsdóttir,
Steve Lorenz
Sunnudagur 9. september
Íslenski dansflokkurinn
Martin Regal
Fegurð „Það er mikill kraftur í öllum dönsurunum, margt fallegt að sjá og
hlusta á,“ segir gagnrýnandi í umsögn sinni.
FÆRRI komust að en vildu í Sig-
urjónssafni þriðjudagskvöldið 4. sept-
ember sl. og létu margir sér það
lynda að standa aftast. Slík var að-
sóknin á tónleika Tríó Nordica, en
þeir voru liður í sumartónleikaröð
safnsins. Tríóið, sem leitast m.a. við
að flytja verk eftir kventónskáld, hóf
tónleikana á Píanótríó í c-moll eftir
Elfridu Andrée, en hún var frum-
kvöðull í opinberri tónlistariðkun
kvenna í Svíþjóð á síðari hluta 19. ald-
ar og barðist m.a. fyrir því að konur
mættu gegna starfi organista. Elfrida
var bæði gott og afkastamikið tón-
skáld, en féll því miður í skugga sam-
tímamanna sinna. Verk hennar eru
því almennt lítt þekkt og hafa sum
þeirra aldrei verið flutt opinberlega.
Það er því gleðiefni að Tríó Nordica
skyldi veita áheyrendum sínum tæki-
færi á að kynnast tónheimum Elfridu,
sem bera keim af rómantík undir
sterkum áhrifum frá Schumann og
Mendelssohn, sem og skandinav-
ískum þjóðernisstíl þessa tíma. Ýmis
áhugaverð sérkenni eru þó til staðar,
til dæmis óvenjulegir litlir stefbútar
sem endurtaka sig í sífellu, óvæntar
hljómrænar lausnir og flæðandi frelsi
í forminu. Flutningur Tríó Nordica
var lipur, skýr og kraftmikill og virt-
ist hæfa tónlistinni mjög vel. Væri
þess því óskandi að tríóið myndi
hljóðrita verkið með útgáfu í huga.
Næst á dagsskránni var Píanótríó
op. 90 (Dumky) eftir Antonín Dvorak.
Í verkinu skiptast á hæg angurværð
og fjörlegri dansryþmar, en Dvorak
byggir það á hinu melankólíska lag-
formi dumka, sem fyrirfinnst víða í
slavneskri alþýðutónlist. Samstilling
tónhæðanna milli strengjaleikaranna
var ögn verri í þessu verki, sér-
staklega var það áberandi í köflunum
þar sem endurtekin tvígrip ein-
kenndu tónmálið. Að öðru leyti var
flutningurinn hrífandi, dýnamískur
og áferðarfagur.
Eftir ferðalag frá lengri og ögn al-
varlegri köflum c-moll tríós Elfridu
Andrée yfir í lífleg þjóðlagastef
Dumky-tríós Dvoraks hæfði vel að
enda tónleikana á léttum nótum með
verkum argentínska tangómeist-
arans Astor Piazzolla, fyrst hinum
hraða og ólgandi tangó Oblivion og
svo loks Liebertango, sem er þyngri
og hjartnæmari. Tónleikarnir voru í
heildina vel lukkaðir og gott betur,
því spilamennska Tríó Nordica er
einfaldlega frábær, bæði hvað sam-
spil og einstaka hljóðfæraleikara
snertir. Þegar augljósir listrænir
hæfileikar, lipur tækni og ástríða fyr-
ir viðfangsefninu koma saman á tón-
leikum er ekki um annað en einstaka
upplifun að ræða.
Ólgandi kvenlegir kraftar
TÓNLIST
Tríó Nordica í Listasafni Sig-
urjóns Ólafssonar.
Tríó Nordica skipa Auður Hafsteinsdóttir,
fiðlu, Bryndís Halla Gylfadóttir, selló og
Mona Sandström, píanó. Á efnisskránni
voru Píanótríó í c-moll eftir Elfridu Andrée
(1841-1929), Píanótríó op. 90 (Dumky)
eftir Antonín Dvorak og verkin Oblivion
og Liebertango eftir Astor Piazzolla.
 Ólöf Helga Einarsdóttir
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Tríó Nordica Mona Sandström, Bryndís Halla Gylfadóttir og Auður Haf-
steinsdóttir.
ÞÁ er Múlinn kominn á fullt á
DOMO og í stað fimmtudagskvölda
verða tónleikar hvert miðvikudags-
kvöld. Það voru toppdjassleikarar
sem skipuðu hljómsveit kvöldsins.
Hinn gamalreyndi Jón Páll
Bjarnason á gítar ásamt ungmenn-
unum Andrési Þór gítarista, Þor-
grími Jónssyni bassaleikara og
Einari Vali Scheving trommara.
Efnisskráin gamalkunn; söng-
dansar og djassklassík. Það var
ekki fyrr en í þriðja lagi kvöldsins
,,Love For Sale“ eftir Cole Porter
að kvartettinn hrökk í gírinn og
Einar Valur frábær á trommurnar
í blúsmarsastuði. Eftir það léku
þeir félagar ,,Embraceble You“ eft-
ir Gershwin og þótt maður hafi
heyrt Jón Pál leika þennan söng-
dans mörg hundruð sinnum er
spuni hans alltaf jafn ferskur –
reynsla og innsæi blandast í tærri
list. ,,Anthropology“ Parkers er
líka eitt af glansnúmerum hans og
þó að Andrés hafi leikið þar fínan
sóló heyrir maður ekki nið aldanna
í leik hans einsog í sólóum Jóns
Páls. Hjá honum og jafnöldrum
hans er þessi djassstíll lærður, en
ekki eitthvað sem kom með móð-
urmjólkinni.
Þorgrímur er þéttur sveiflujaxl
með fínan tón og stóð sig með
prýði í ,,Blues In The Closet“ eftir
einn af meisturum djassbassans,
Oscar Pettiford, og það var ekki
ónýtt að heyra inngang Jóns Páls
að ,,Tenderly Gross“ og „Law-
rence“. Maður hafði það á tilfinn-
ingunni að honum loknum að nú
hæfi Ella Fitzgerald upp raust
sína.
Fínir spilarar og fín músík.
Djass
beint af
augum
TÓNLIST
Straight Ahead Quartet
Múlinn á DOMO, miðvikudagskvöldið
5.9. 2007.
 Vernharður Linnet