Morgunblaðið - 14.09.2007, Blaðsíða 28

28 FÖSTUDAGUR 14. SEPTEMBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Í DAG, 14. september, er vakin at-
hygli á sjúkdómum í blöðruhálskirtli
í flestum löndum Evrópu. Tilgang-
urinn er að vekja karl-
menn 50 ára og eldri til
umhugsunar um að láta
rannsaka hjá sér
blöðruhálskirtilinn,
kirtil sem liggur neðan
við þvagblöðruna hjá
karlmönnum og umlyk-
ur þvagrásina og
blöðruhálsinn. Hann er
á stærð við valhnetu og
hefur það hlutverk að
framleiða sæðisvökva.
Eðlilegur vöxtur og
virkni kirtilsins eru háð
karlhormóninu te-
stósterón. Hann vex ekki og þróast
fyrr en við kynþroska, eftir það helst
stærð hans að mestu óbreytt fram að
fertugsaldri.
Þrír helstu kvillar sem koma í
blöðruhálskirtil eru; góðkynja
stækkun, bólgur og krabbamein.
Góðkynja stækkun er algengastur
þeirra og finnst hjá meirihluta karla
eldri en 60 ára. Helstu einkenni eru
tregari og tíðari þvaglát. Flestir
karlar með góðkynja stækkun fá
ekki einkenni sem valda truflun á
lífsgæðum og kvillann er hægt að
meðhöndla með lyfjum eða fram-
kvæma einfalda skurðaðgerð, sk.
heflun um þvagrás.
Bólgur í blöðruhálskirtli eru al-
gengar og greinast í öllum aldurs-
hópum. Sjúkdómseinkennin sem
tengjast þessu ástandi geta verið
þrálát. Helstu einkenni eru verkir
fyrir aftan lífbein sem leiða oft aftur í
bak eða niður í eistun og tíð þvaglát.
Meðferðin felst í gjöf á sýklalyfjum
og/eða bólgueyðandi lyfjum. Ekkert
þekkt samband er á milli góðkynja
stækkunar, blöðruhálskirtilsbólgu og
krabbameins í blöðruhálskirtli.
Mikil aukning hefur orðið í grein-
ingu á krabbameini í blöðruhálskirtli
á Íslandi á síðustu árum og í dag
greinast árlega um 200 ný tilfelli.
Ástæða þessarar aukningar er lík-
lega sú að æ fleiri karlmenn fara í
læknisskoðun og blóðrannsóknir.
Einkenni vegna krabbameins geta
verið þvagtregða og tíðari þvaglát en
oftar fylgja sjúkdómnum lítil sem
engin einkenni. Sjúkdómsgangurinn
getur verið afar mismunandi og fer
það mest eftir útliti krabbameins-
frumnanna og á hvaða stigi sjúkdóm-
urinn er við greiningu. Eins og gildir
um önnur krabbamein
er mikilvægt að upp-
götva blöðruhálskirt-
ilskrabbamein á byrj-
unarstigi.
Hverjir eru í áhættu?
Þekkt er að tíðnin eykst
mikið með aldri. Karl-
menn eldri en 50 ára
eru í aukinni áhættu og
erfðaþættir skipta máli.
Hafi faðir fengið
krabbamein í blöðru-
hálskirtil aukast lík-
urnar á því að sonur
hans fái meinið um allt
að helming. Ef bæði faðir og bróðir
hafa haft sjúkdóminn er náinn ætt-
ingi þeirra í 4-6 sinnum meiri hættu á
að fá sjúkdóminn. Karlar sem eiga
nána ættingja sem greinst hafa með
krabbamein í blöðruhálskirtli eru því
líklegri til að fá sjúkdóminn sjálfir og
er reglubundið eftirlit með blóðprufu
og læknisskoðun æskilegt frá 40-50
ára aldri. Mataræði sem inniheldur
mikið magn af dýrafitu og lítið magn
af grænmeti, ávöxtum og fiski er tal-
ið auka áhættu.
Læknisskoðun, sem oftast er
framkvæmd af heimilislækni eða
þvagfæraskurðlækni, fer þannig
fram að kirtillinn er þreifaður um
endaþarm og leitað eftir stækkun,
hnútum eða hersli. Tekin er blóð-
prufa og mælt sk. PSA, eða sértækt
„prostate antigen“. Þetta er eggja-
hvítuefni sem er framleitt í blöðru-
hálskirtlinum og unnt er að greina
lítið magn af því í blóði karla. Eðli-
legt gildi þess er á bilinu 0-4 ng/ml
(0-2 hjá körlum < 50 ára). Hóflega
hækkað gildi upp í 10 ng/ml tengist
yfirleitt góðkynja ástandi eins og
góðkynja stækkun eða blöðruháls-
kirtilsbólgu, en það getur einnig ver-
ið til staðar á byrjunarstigi krabba-
meins og þýðir að frekari rannsókna
sé þörf til að útiloka sjúkdóminn.
Ýmsir kostir eru í boði við meðferð á
blöðruhálskirtilskrabbameini. Við
val á meðferð er tekið tillit til aldurs,
útlits krabbameinsfrumna og út-
breiðslu sjúkdómsins. Hægt er að
beita skurðaðgerð, geislun eða horm-
ónalyfjameðferð. Hjá eldri mönnum
með „gott“ frumuútlit og staðbund-
inn sjúkdóm er sjúkdómurinn oft
hægfara og ekki endilega ástæða til
neinnar meðferðar utan reglubund-
ins eftirlits. Val á meðferð er fyrst og
fremst í höndum karlmannanna
sjálfra eftir að þeir hafa verið vel
upplýstir um aukaverkanir með-
ferðar.
Ástæður fyrir myndun krabba-
meins í blöðruhálskirtli eru að mestu
óþekktar. Þar sem sjúkdómurinn er
mun algengari á Vesturlöndum en
t.d. í Asíu er talið að auk erfðaþátta
skipti umhverfisþættir, svo sem mat-
aræði, miklu máli. Nú eru að fara í
gang íslenskar rannsóknir í sam-
vinnu við Landspítala-háskóla-
sjúkrahús, Háskóla Íslands og
Hjartavernd, þar sem þessi atriði
verða rannsökuð. Með áframhald-
andi rannsóknum bæði á erfðum og
umhverfisþáttum er vonast til þess
að beita megi fyrirbyggjandi aðferð-
um. Fyrr á þessu ári var stofnað fé-
lagið Framför sem hefur það mark-
mið að efla rannsóknir á
krabbameini í blöðruhálskirtli og
styðja í hvívetna baráttuna gegn því.
Félagið hefur stofnað sjóð til að efla
rannsóknir á krabbameini í blöðru-
hálskirtli og þeim þáttum sem geta
orsakað meinið. Innan Krabba-
meinsfélags Íslands er einnig starf-
andi stuðningshópur fyrir karlmenn
með blöðruhálskirtilskrabbamein
sem kallast Góðir hálsar. Á vef fé-
lagsins www.krabb.is er að finna ým-
iss konar fræðsluefni á íslensku um
sjúkdóminn svo og tengla á erlent
fræðsluefni.
Evrópudagur
blöðruhálskirtilsins
Guðmundur Geirsson
skrifar um krabbamein
í blöðruhálskirtli
»Æ fleiri karlmenn áÍslandi greinast með
krabbamein í blöðru-
hálskirtli og er það nú
langalgengasta tegund
krabbameins meðal
karla hér á landi.
Guðmundur Geirsson
Höfundur er læknir og formaður Fé-
lags íslenskra þvagfæraskurðlækna.
ÞAÐ kom framsóknarmönnum
og fyrrverandi utanríkisráðherra
úr jafnvægi þegar upplýsingar
bárust um það að
Ingibjörg Sólrún
Gísladóttir utanrík-
isráðherra hafði
ákveðið að kalla heim
frá Írak eina stafs-
mann Íslands þar,
m.a. af öryggis-
ástæðum – frið-
argæsluliða sem
starfaði þar undir
hernaðarformerkjum.
Þessi viðbrögð frá
framsóknarmönnum
koma ekki á óvart,
Framsóknarflokk-
urinn og Valgerður
Sverrisdóttir studdu
innrásina í Írak á sín-
um tíma og stóðu að
því að Íslendingar
voru settir í hóp
þeirra þjóða sem
studdu hana án þess
að spyrja þing eða
þjóð. Valgerður og framsókn-
armenn virðast enn á sama máli
og telja að það hafi verið rétt að
ráðast þar inn miðað við hama-
ganginn. Ég hélt að allir væru
sammála um að innrásin á sínum
tíma var mistök.
Vanþekking fyrrverandi utan-
ríkisráðherra kom mér líka á óvart
þegar hún fór með það fleipur að
við værum að skera okkur úr öðr-
um Natóþjóðum þegar við köll-
uðum starfsmann okkar heim. Það
er ekki rétt, því ekki eru allar
Natóþjóðirnar með starfsfólk í
Írak. Þar nægir að nefna Norð-
menn.
Styðjum stríðshrjáð
börn, fatlaða og aldraða
Hverskonar aðstoð kemur írösk-
um almenningi best? Nú eru á
þriðju milljón íraskra flóttamanna
í nágrannalöndunum Sýrlandi,
Jórdaníu og víðar og rúmar tvær
milljónir eru á vergangi innan
Íraks. Þar er fólk sem hefur geng-
ið í gegnum ólýsanlegar þjáningar
og hörmungar. Brotnar fjöl-
skyldur, aldraðir, konur og börn
búa þar við ömurlegar aðstæður
fjarri heimilum sínum. Þar skortir
mat, heilbrigðisþjónustu, skóla og
almennan aðbúnað.
Ingibjörg Sólrún lýsti yfir því í
ferð sinni til Jórdaníu
í sumar að þetta fólk
ættum við að styðja,
þarna væri þörfin mik-
il. Það er rétt. Það er
nær að koma flótta-
fólkinu til hjálpar en
að taka þátt í herstarfi
í Írak.
Nú hefur ráðherra
ákveðið að veita 10
milljónir til sameig-
inlegs átaks hjálp-
arstofnana til að koma
börnum íraskra flótta-
manna í skóla, en talið
er að a.m.k. hálf millj-
ón þeirra barna sé án
aðgangs að menntun.
Utanríkisráðherra
veitti einnig nýlega 7
milljóna framlag til
aðstoðar við aldraða,
fatlaða og mun-
aðarlaus börn í Írak.
Ég fagna þeirri stefnubreytingu
sem orðin er í þessum málum í ut-
anríkisráðuneytinu – að styðja
stríðshrjáð írösk börn í flótta-
mannabúðum í stað aðstoðar við
hernaðarbröltið í heimalandi
þeirra.
Aðstoð Íslands
við Íraka
Ásta R. Jóhannesdóttir
fjallar um utanríkismál
Ásta R. Jóhannesdóttir
» Það er nærað koma
flóttafólkinu til
hjálpar en að
taka þátt í her-
starfi í Írak.
Höfundur er alþingismaður og á
sæti í utanríkismálanefnd Alþingis
og Íslandsdeild Natóþingsins.
Í SAMVINNU forvarnanefndar
og íþrótta- og tómstundaráðs
Garðabæjar er nú í fyrsta sinn
boðið upp á sameiginlegt fræðslu-
námskeið fyrir alla þá aðila sem
koma að skipulögðu starfi barna
og unglinga í Garðabæ. Er þar
m.a. um að ræða starfsmenn
grunnskóla, leikskóla, tómstunda-
heimila, dagforeldra, íþróttaþjálf-
ara, leiðbeinendur í tómstunda-
starfi sem og fulltrúa
foreldrafélaga.
Í Garðabæ er mikill metnaður
lagður í gæði alls þess skipulagða
starfs sem unnið er með börnum.
Forvarnanefnd og íþrótta- og tóm-
stundaráð Garðabæjar telja mik-
ilvægt að efla sameiginlega sýn og
grunnþekkingu allra þeirra aðila
sem koma að starfi með börnum
og unglingum í bæjarfélaginu.
Fyrirhuguðum námskeiðum er
ætlað að vera liður í því að auka
gæði starfsins, efla enn frekar
þekkingu sem og samræma við-
brögð þeirra sem starfa með börn-
um í bænum. Stefnt er að því að
námskeið sem þessi verði fastur
liður í barna- og unglingastarfi í
Garðabæ.
Nú í haust verður boðið upp á
tvö ólík námskeið og verða þau
bæði haldin í Garðaskóla.
Hugo Þórisson sálfræðingur
verður fyrirlesari á fyrra nám-
skeiðinu sem haldið verður 15.
sept. kl. 9.-12. Hugo mun fara í
grundvallaratriði er varða sam-
skipti við börn og það félagslega
umhverfi sem mikilvægt er að
skapa í starfi með börnum. Einnig
verða kenndar aðferðir sem nýtast
vel til leiðsagnar um aukna ábyrgð
og tillitssemi hjá
börnum.
Á seinna námskeið-
inu sem haldið verður
2. okt. kl. 14.45-16
mun Ólöf Ásta Fa-
restveit, uppeldis- og
afbrotafræðingur hjá
Barnahúsi, vera fyr-
irlesari. Hún mun
fjalla um ofbeldi
gagnvart börnum þ.e.
líkamlegt ofbeldi,
andlegt ofbeldi, van-
rækslu sem og kyn-
ferðislegt ofbeldi.
Rætt verður hvaða einkenni börn
sýna sem orðið hafa fyrir ofbeldi
af hvers konar toga og einnig um
þau úrræði sem fyrir hendi eru
þar með talið hvert er hægt að
leita. Þá verður auk þess fjallað
um tilkynningaskyldu þeirra sem
vinna með börn þegar slík mál
koma upp.
Markmiðið með þessu samstarfi
og námskeiðunum er eins og áður
sagði að auka gæði barna- og ung-
lingastarfs í bænum og að þjappa
því fólki sem kemur að þessu mik-
ilvæga starfi betur saman á bak
við þau megingildi sem for-
varnastefna bæjarins byggist á.
Einnig er það þarft og gagnlegt
að fólk hittist og beri saman bæk-
ur sínar, miðli og stefni sameig-
inlega að sömu meginmarkmiðum.
Það er einlæg von forvarna-
nefndar og íþrótta- og tóm-
stundaráðs Garðabæjar að nám-
skeiðin verði vel sótt og þau muni
gagnast öllum sem sækja þau vel í
starfi. Allir bæjarbúar í Garðabæ
sem með einum eða öðrum hætti
koma að barna- og unglingastarfi
eru hjartanlega velkomnir að
sækja námskeiðin. Að endingu er
öllum sem koma að barna og ung-
lingastarfi í Garðabæ þakkað mik-
ið og gott starf.
Metnaðarfullt og framsækið
barna- og unglingastarf í Garðabæ
Ragný Þóra Guðjohnsen og
Ragnhildur Inga Guðbjarts-
dóttir skrifa um fræðslu-
námskeið fyrir alla sem starfa
með börnum í Garðabæ
» Bæjarbúar sem meðeinum eða öðrum
hætti koma að barna- og
unglingastarfi eru vel-
komnir að sækja nám-
skeiðin.
Ragnhildur Inga
Guðbjartsdóttir
Ragný Þóra Guðjohnsen er formaður
forvarnanefndar Garðabæjar.
Ragnhildur Inga Guðbjartsdóttir er
formaður íþrótta- og tómstundaráðs
Garðabæjar.
Ragný Þóra
Guðjohnsen
MORGUNBLAÐIÐ er með í
notkun móttökukerfi fyrir aðsendar
greinar. Formið er að finna of-
arlega á forsíðu fréttavefjarins
mbl.is undir liðnum „Senda inn
efni“. Ekki er lengur tekið við
greinum sem sendar eru í tölvu-
pósti.
Í fyrsta skipti sem formið er not-
að þarf notandinn að skrá sig inn í
kerfið með kennitölu, nafni og net-
fangi, sem fyllt er út í þar til gerða
reiti. Næst þegar kerfið er notað er
nóg að slá inn netfang og lykilorð
og er þá notandasvæðið virkt.
Ekki er hægt að senda inn lengri
grein en sem nemur þeirri há-
markslengd sem gefin er upp fyrir
hvern efnisþátt.
Þeir, sem hafa hug á að senda
blaðinu greinar í umræðuna eða
minningargreinar, eru vinsamlegast
beðnir að nota þetta kerfi. Nánari
upplýsingar gefur starfsfólk greina-
deildar.
Móttöku-
kerfi að-
sendra
greina
BRIDS
Umsjón Arnór G.
Ragnarsson| norir@mbl.is
Frá eldri borgurum
í Hafnarfirði
Þriðjudaginn 11. september var
spilað á 16 borðum.
Meðalskor var 312. Úrslit urðu
þessi í N/S:
Þorsteinn Laufdal – Magnús Halldórss. 377
Bjarnar Ingimars. – Friðrik Hermanns. 361
Oddur Halldórss.– Ægir Ferdinandss. 349
Sigurður Hallgrímss. – Anton Jónss. 342
A/V
Ingimundur Jónss. – Helgi Einarss. 375
Ólafur Ingvarss. – Ragnar Björnsson 359
Bragi V. Björnsson – Guðrún Gestsd. 359
Jón Ól. Bjarnason – Guðm. Bjarnason 350