Vikan - 16.04.1964, Síða 20

Þar með var Dreyfus dæmdur maður
og nafn hans vígt þögn og gleymsku.
Það var ekki nefnt opinberlega í Frakk-
landi. Hann var sendur frá París á laun
með fangalest til La Rochelle og það-
an með ferjunni til eyjarinnar Ré, og
settur þar í dyflissu þann 21. janúar.
Þann dag leit hann konu sína hinzta
sinni, þó að ekki vissi hann það þá.
Skömmu eftir heimsókn hennar, var
honum boðið að búa sig til brottferð-
ar. Þegar leitað hafði verið á honum,
leiddu sex fangaverðir hann niður á
bryggju. Þaðan var hann fluttur í smá-
bát út að flutningaskipinu „Saint Naz-
aire“. Enginn yrti á hann og ekki var
honum sagt hvert ferðinni væri heitið.
Stormur stóð af hafi; það var nístings-
kuldi og myrkur í gisnum klefanum á
framþiljunum, og lengstan hluta nætur
lá hann vakandi og grét. Und-
ir kvöld, daginn eftir, létti skipið akker-
um — og tók stefnuna á Djöflaey.
REFSINGIN.
Seinna reit Dreyfus sjálfur um fang-
elsi það, sem honum var var búið á
Djöflaey:
— Ég var leiddur inn í steinkofa, sem
var fjórir metrar á hvern veg. Járnrið
var fyrir glugga og dyrum, sem lágu út
í þröngt anddyri, tvo metra á annan
veg og þrjá á hinn. Útidyrnar voru með
sterkri hurð úr viði. í anddyri þessu sat
fangavörðurinn. Var skipt um fangaverði
á tveggja tíma fresti, og máttu þeir aldrei
hafa af mér augun, hvorki nótt né dag.
Þess vegna var ljósið látið loga í kofan-
um allar nætur.
Útidyruunm var lokað að kvöldi, bæði
innanfrá og utan, og þegar varðaskipti
fóru fram á nóttunni á tveggja tíma fresti,
glamraði í lyklum og skrám með miklum
hávaða.
Dreyfus var í fangelsi á Djöflaey í hálft
fimmta ár, og einu heimildirnar um þá
dvöl hans þar, er að finna í dagbókinni,
sem hann skrifaði fyrstu þrjú missirin,
um fangavistina — „þar sem ég fæ að
njóta stunda, er minna mig á frelsið. Á
daginn er mér sem sé leyft að ganga um
smáblett, en fangavörðurinn fylgir eftir,
skref fyrir skref. Á sjöunda tímanum á
kvöldin er ég svo lokaður inni í kofan-
um . . .
Mér verður enn einu sinni litið út um
gluggann með járnriðinu fyrir, út yfir
hafið. Himinninn er þakinn myrkum
skýjaflókum, en við og við brýst tungl-
ið fram úr sortanum og stráir geislasilfri
á sjóinn. Brimskaflarnir brotna við kletta-
strönd eyjarinnar, og þungur gnýr þeirra
hefur róandi áhrif á mína þjáðu sál . . .
En strax daginn eftir skrifar hann: —
Ó, þetta rokæsta haf, sem umlykur mig
gný og hyítfextum sjóum, sem vekja ógn-
um þrungið bergmál í sál minni. Vekja
hjá mér löngun til að ganga því á vald
og hverfa fyrir fullt og allt.
Fanginn varð sjálfur að höggva brenni
og elda matinn: —- Því næst hegg ég
brenni. Það kostar mig tveggja stunda
erfiði að höggva nóg fyrir daginn, og
þegar því er lokið, drýpur af mér blóðið
og svitinn. Klukkan átta er mér fært
brauð og smábiti af kjöti. Það tekur mig
óendanlega langan tíma að fá brennið
til að loga, og matinn verð ég að elda í
ryðguðum pjáturdúnkum, sem er óger-
legt að halda hreinum . . . Ég fer snemma
2Q — VIKAN 16. tbl.
Herrétturinn neitar að
veita Dreyfusi uppreisn
æru en sýknar aftur á
móti hinn raunverulega
skúrk í málinu. Þá var
það, að skáldið Emile
Zola reit sína heims-
frægu ákæru, sem síðan
er í minnum höfð.
Alfreð Dreyfus, kafteinn
í franska hernum, var
fyrirvaralaust stefnt fyrir
herrétt og hann sakaður
um njósnir og landráð.
Dreyfus var einasti Gyð-
ingurinn í herráðiojj
franska. Hann var svipt-
ur öllum tignarmerkjum
og dæmdur til útlegðar
á Djöflaeyju. Blöðin
heimtuðu dauðadóm, en
Dreyfus sagði: Ég er
saklaus. Aðeins örfáir
menn trúðu honum.
á fætur til að þvo nærfötin
og hengja þau út til þerris í
sólskininu. Allt myglar hér af
rakanum og hitanum. Öðru
hverju skellur á hellirigning,
en skúrinnar standa stutt og
brennandi sólskin á milli . . .
Eiginlega er fátt um raun-
hæfar upplýsingar í dagbók-
inni — þarna bar aldrei neitt
til tíðinda. Fangavörðunum
var harðlega bannað að mæla
orð við fangann, og ekki máttu
þeir svara spurningum hans.
Hann var sárþjáður af kvölum
í maga og sárum höfuðverk,
og þvarr mjög þrek, bæði lík-
amlega og andlega. Og dag-
bókin er eins og órofið sárs-
aukavein.
LAGÐUR í FJÖTRA!
Þriðja hvern mánuð barst
honum bréf frá konu sinni —
en þó einungis í afriti, mjög
styttu. Hún reyndi að hug-
hreysta hann og hugga eftir
megni, en ekki gat hún sagt
honum neinar uppörvandi
fréttir varðandi mál hans.
Þann 7. septemebr, 1895,
skrifar Dreyfus í dagbók sína:
—- Mér var að berast bréf.
Sá seki er enn ófundinn.
Nákvæmlega ári síðar, þann
7. september, 1896, skrifar
Dreyfus í dagbók sína. — í
kvöld er leið, var ég lagður
í fjötra! Ekki hef ég hug-
mynd um hvers vegna. Dag-
inn eftir tilkynnti yfirforing-
inn honum, að þar væri ekki
um refsingu að ræða, heldur
öryggisráðstöfun!
Yfirforinginn hafði fengið
skipun um það frá nýlendu-
málaráðherranum, að nú
skyldi Dreyfus lokaður inni
í fangakofanum nótt og dag,
en lagður í fjötra um nætur.
Voru þeir þannig gerðir, að
hann var njörfaður með hálf-
lykkjum úr járni, sem lagðar
voru um ökkla honum, við
bálkinn, sem hann svaf á, svo
að hann mátti sig hvergi
hræra, og var fjöturinn læst-
ur með hengilás. Þetta var
honum óbærileg þjáning, því
að nætur voru svækjuheitar,
og áður en langt um leið fékk
hann sár á ökklana undan
járnunum. Ekki var þetta þó
talin næg öryggisráðstöfun,
því að nú var reist stauragerði
umhverfis fangakofann, hálf-
ur þriðji metri á hæð og hálf-
an annan metra frá kofaveggj-
unum. Varnaði það því að
nokkur birta bærist inn um
gluggaboruna, eða ferskt loft
inn í kofann. Og fyrir utan
þetta smugulausa og ram-
byggða stauragerði var svo
reist annað, að öllu leyti eins,
og byrgði fyrir alla útsýn.
Þegar Dreyfus hafði verið
lokaður þannig inni í fulla
þrjá mánuði, var honum leyft
að koma út og ganga um inn-
Dreyfusar-
máliO
hluti