Vikan - 22.08.1968, Blaðsíða 28

VINl/EIASTI
LEIKARINN
ER BLÖKKHMADl
ccrwqaBK m—nra—bct—bb—foweaEr—otc——■mrin ■■ ih—
SIDNEY POITER ER FYRSTI LEIKARINN
SEM T-;!1!ZT HEFUR AÐ RYÐJAST í GEGN-
UM JÁRNTJALD KYNÞÁTTAFORDÖMANNA
Undarleg þverstæða felst í því að í Bandaríkjunum, þar sem
fjandskapurinn milli hvítra manna og svartra gýs nú hvað eftir
annað upp í ljósan loga, skuli Sidney Poiter hafa verið kjörin
landsms vinsælasti leikari í dag. Er í því sambandi einkum getið
framúrskarandi frammistöðu hans í kvikmyndunum Gettu hver
kemur til miðdegisverðar og Nóttin var heit.
Þótt negrar eigi enn í brösum við að öðlast jafnrétti við hvíta
menn á mörgum sviðum, þá á það ekki við um listir. f fyrsta
sinn í sögunni eða svo segja sumir —- þora nú brezk og banda-
rísk leik- og kvikmyndahús að sýna negrann sem fullan jafn-
ingja hvíta mannsins.
í kvikmyndinni Gettu hver kemur til miðdegisverðar, þar sem
Sidney Poiter og Katharine Houghton leika ung skötuhjú, er
meira segja stutt kossasena. í Bandaríkjunum urðu margir skelf-
ingu lostnir: „við upptökuna heyrði ég einhvern segja að þetta
væri beinlinis hræðilegt," segir Katharine Houghton. En hvað
segir Sidnev Poiter sjálfur, sem fyrsti leikarinn er ruðzt hefur
í gegnum það járntjald kynþáttafordóma, sem enn er í miklu
gildi viða í veröldinni?
Poiter er fjörutíu og eins árs að aldri og hundrað áttatíu og
átta sent.imetra hár. Hann hefur tileinkað sér þesskonar virðu-
leika sem aðeins löng undirokun gæðir persónuleikann.
Ég skammast mín ekki fyrir að vera negraleikari, segir
hann. Þegar ég var drengur og átti heima í Harlem fór ég öðru
hvoru á bíó, en ég sárskammaðist mín þegar ég sá negrana í
þessum gömlu Hollywood-myndum. Ég var fastákveðinn að gera
negrana stolta af eigin kynþætti þegar ég yrði leikari. Fyrir
tuttugu árum var Hollywood ekki reiðubúin að sýna rétta andlit
Bandaríkjanna. Nú er það að minnsta kosti reynt — með mynd-
um eins og Gettu hver kemur til miðdegisverðar. Vilji menn sjá
Bandaríkin í réttu Ijósi, er vonlaust að reyna að gleyma því að
þar eru tuttugu milljónir húðdökkra manna. Nú eru negrar
dómarar, arkitektar og vísindamenn, en í kvikmyndum hafa
þeir lengs'um aðeins komið fram sem vinnukonur, þjónar og
djassleikarar.
En í dag eru Bandaríkin að gera sér ljóst að þrír fimmtu hlutar
jarðarbúa eru húðdökkt fólk!
Mig hefur alltaf dreymt um að leika Hamlet, en ekkert banda-
riskt leikhús hefur enn viljað fá mér það hlutverk. Ég vil ein-
faldlega leika Hamlet sem mann, í trausti þess að ég geti með
dugnaði og innlifun fengið fólk til að gleyma því að það er
negri sem leikur hvítan mann, líkt og þegar leikhúsgestir gleyma
því að Laurence Oliver í hlutverki Óþellós er hvítur maður sem
leikur negra. Dugnaður ætti að vera eini mælikvarðinn.
Sidney Poiter ólst upp í Nassau á Bahamaeyjum, en kom til
Bandaríkjanna með foreldrum sínum þegar hann var ellefu ára.
En Bandaríkin voru drengnum ekkert sérlega blíð. Dag einn er
hann hafði fengið lánað reiðhjól annars drengs, var hann sak-
aður um að hafa stolið því. Hann var settur á betrunarheimili
og var þar í fjögur ár út af þessum „glæp“.
Hvernig tókst honum að lifa af vistina í Harlemsslömminu án
Framhald á bls. 48.
J
V____________
28 VIKAN 33- tbl-