Vikan - 10.12.1981, Blaðsíða 29

Sögnin um Lúcíu
Dómkirkjan í Syracusu. Ekki getum wið bent á bókstaf því til staðfestingar
en þykir næsta einsýnt að hún hljóti að vera helguð Lúcíu.
hennar hafði þar á ofan sagt að hún
hefði sparað saman í dálítinn heiman-
mund sem Lúcía fengi er hún gifti sig.
Hans yrði áreiðanlega þörf og Lúcía var
þakklát, en hún vissi vel að móðir
hennar hafði orðið að leggja hart að sér
til að geta gefið henni svo stóra gjöf. En
nú veiktist móðir hennar alvarlega og
var naumast hugað líf. Sú hugsun var
Lúciu ofraun. Þar sem hún sá að menn
gátu ekki komið henni til hjálpar sneri
hún sér nú til Guðs og bað hann heitt og
innilega að gefa móður hennar heilsuna
á nýjan leik. Guð heyrði bænir hennar
og Lúcía heimti móður sína úr helju.
Full þakklætis og gleði tók Lúcía
heimanmund sinn og gaf hann fátækum
nágrönnum sínum. Þegar fólk sá hvað
Guð hafði gert fyrir Lúcíu og hún fyrir
það fór það að óska sér þess að það
mætti eignast siíka trú og gleði.
Ekki leið á löngu þar til flestir bæjar-
búar höfðu trúna tekið. Sönn ánægja
ríkti í Syracusu. Einum manni féll þó illa
allt umstangið og hverfulleiki fólksins,
landsstjóranum Paschasiusi. Hin kristna
trú var ekki mjög æskileg ef halda átti
tilskildum aga og skattpíningu. Lúcía
þessi var þá að sjálfsögðu hættulegust
yfirstjórn bæjarins og eyjarinnar. Hún
skyldi því færð i fangelsi. Sumir segja
raunar að unnusti hennar hafi kært
hana fyrir landsstjóranum sökum þess
að honum hafi verið sárt um heiman-
mundinn. Er jafnvel talið að gerðar hafi
verið tilraunir til að koma Lúcíu i
skækjuhús, en þær mistekist. (Segir
sögnin að hvorki 1000 mönnum né 4
uxum hafi tekist það.) En í fangelsi var
hún sett. Fangaverðirnir settu þó óvænt
strik í reikninginn. Þeir höfðu allir orðið
snortnir af einlægri og heitri trú Lúciu
og vildu henni ekkert mein gera. Að
launum hlutu þeir sjálfir fangelsisdvöl.
Paschasius var viti sínu fjær og greip
til þess óyndisúrræðis að færa Lúcíu á
bál. Var gerður köstur mikill á bæjar-
torginu og Lúcía bundin í miðju hans.
Skelfingu lostnir horfðu bæjarbúar á
aðfarirnar. En þarna var Lúcía klædd
hvítum kufli með slegið hárið og virtist
hvergi hrædd. Það var stórfengleg sjón.
Trú hennar og traust til Guðs var
afdráttarlaust. Hann myndi bjarga
henni úr brennheitum haturslogunum.
Þegar eldtungurnar læstu sig um
bálköstinn snertu þær Lúcíu hvergi og
hún stóð ósködduð á útbrunnum rústum
hans.
Kraftaverkið hafði skeð. En hér fór
sem forðum um Baldur hinn góða. lllska
heimsins virðist stundum takmarkalaus
og ekki skorta liðsafla. Þegar fólkið hrópaði í
undrun sinni og gleði og lofaði Guð
hástöfum hljóp Paschasius til og lagði
Lúcíu sverði og varð það bani hennar.
En hér rættust orð Jesú: „. . . allir þeir,
sem grípa til sverðs, munu falla fyrir
sverði.” (Mt. 26:52. Um leið og Lúcía
gaf upp öndina féll Paschasius á eigið
sverð og lét lífið.
Ibúar Syracusu tóku lík Lúcíu og
grófu. En nú var síðustu hindrun rutt úr
vegi. Allir eyjarskeggjar tóku kristni.
Sögnin um Lúcíu barst innan tíðar til
Ítalíu. Hún var að vísu ekki hin eina
kristna sál sem lét lífið fyrir hendi
ofsóknarmanna en píslarvættisdauði
hennar var einstakur. Um 500 var nafn
hennar tekið upp í hinn rómversk-
kaþólska messukanon, eða í heilagra
manna tölu. Menn minntust hennar og
gera reyndar enn sem konunnar er lét
lítið fyrir trúna á Jesúm Krist og fyrir
það að hún gaf löndum sínum trúna á
himneskan kraft ljóss, kærleika og sann-
leika.
Kirkjur voru henni vígðar eða helg-
aðar og frá og með kirkjualmanaki Karls
mikla hefur 13. desember verið tileink-
aður Lúcíu. Þar er hún nefnd „Virgo
Martyr”, píslarvættismær.
Til Norðurlanda barst arfsögnin um
Lúciu sennilega frá Vestur-Þýskalandi
Eins og fram kemur í greininni voru tvær
íslenskar kirkjur helgaöar Lúsíu — Melakirkja í
Melasveit og Reykjadalskirkja íHRUNAMANNA-
HREPPI. Raunar voru þœr helgaðar fleiri
dýrlingum hvor um sig. Þannig var Melakirkja
Máríukirkja, en Reykjadalskirkja Andrésarkirkja.
En Lúsíuheitið kom víðar fram en í helguninni.
Þannig átti til dæmis Reykjadalskirkja skógarítök
í Tungufellsskógi og heitir þar Lúsíuhöfði. Þegar
Reykjadalskirkja var lögð niður með konungsbréfi
og undir Hrunakirkju árið 1819 eignaðist
Hrunakirkja þessi skógarítök og á líklega enn! —
Melakirkja var lögð niður með landshöfðingja-
bréfi 1885.
eða Flandern. Einhverjar minjar frá
miðöldum eru til um Lúcíu í
Kaupmannahöfn og Lundi. Eftir þeim
heimildum, sem ég hef handbærar, virð-
ast engar kirkjur á Norðurlöndum henni
helgaðar, en þó með undantekningu. Á
íslandi er minnst tveggja kirkna, Mela-
kirkju í Melasveit og Reykjadalskirkju í
Hrunamannahreppi, sem á síðari hluta
13. aldar hafa verið tileinkaðar Lúcíu.
Þó ekki henni einni heldur ásamt
öðrum. Má það ef til vill merkilegt heita
að Lúcía skuli svo mjög kunnari, til
dæmis í Noregi og Svíþjóð, sem raun ber
vitni.
Ugglaust má rekja Jrað til hinna rót-
tæku siðaskipta hérlendis að Lúcía er
svo lítt þekkt hérlendis. Þó lifir nafn
hennar en i almanaki Hins íslenska
þjóðvinafélags. Að visu á hún þar keppi-
naut, Magnús helga lénsherra i
Orkneyjum, en hann var tekinn í helgra
manna tölu árið 1135 og er hans einnig
getið 13. desember í almanakinu. Satt að
segja verður seint metið hve almanakið'
hefur átt drjúgan þátt I þvi að varðveita
sögu kirkjunnar með því einu að geta
minningardaga helgra manna, þrátt
fyrir evangelísk lúterska játningu
íslensku kirkjunnar. Vér hljótum ávallt
að bera virðingu fyrir minningu and-
legra mikilmenna, án þess þó að gera þá
aðsérstökum átrúnaðargoðum.
Hátíðir tengdar Lúcíudegi hafa þróast
með tvennum hætti:
Á einstaka stað hefur þróunin orðið
sú að minningardagur hennar er tengdur
myrkrinu og þeim öflum sem þar ráða,
en 13. desember er í svartasta skamm-
deginu. Sú þróun er þekkt i Noregi og
tengist orðunum Lussereien og
Lussefárd, en í þeim orðum má finna
mikinn skyldleika við orðið Lúsífer, sem
er hið íslenska orð yfir myrkrahöfðingj-
Hitt er langalgengast, að minning
Lúcíu sé tengd sólhvörfum og sé þá tákn
ljóssins í myrkrinu eða boðbera ljóssins,
sem snertir þá komu jólanna á skemmti-
legan hátt. Þannig minnumst vér hennar
nú.
Á Lúcíuhátíðum kemur hún klædd
hvítum kyrtli, merki friðar og sigurs og
sakleysis. Ljósin á höfði hennar minna á
eldslogana og kraftaverkið í Syracusu.
Þá ber hún rauðan mittislinda er táknar
blóðið er draup úr banasári hennar.
Þrátt fyrir sorglegan dauða hennar
sneri Guð því til góðs. Það gerir hann
ævinlega.
Með Lúcíu fara jafnan 6 þernur. Þær
eru kenndar við þá eiginleika sem ein-
kenndu Lúciu sjálfa. Ein táknar
einmanaleika, önnur gleði, þriðja hrein-
leika, fjórða miskunnsemi, fimmta trú
og sjötta frið.
Lúcía er sannarlega góður Ijósberi i
svartnættinu og hún bendir á jólabamið
sem er hið eilífa ljós og sanni friður. ^ ^
SO. tbl. Vikan 29